Πώς εξηγείται ότι μια χρονιά, χαμένη μέσα στη δεκαετία του ’80, συνεχίζει να καθορίζει τον τρόπο που μιλάμε για την ποπ κουλτούρα; Το 1985 δεν ήταν μόνο τα blockbusters που γέμισαν τις αίθουσες. Ήταν η χρονιά όπου η ανησυχία, η φαντασία και η αυθάδεια συναντήθηκαν, γεννώντας ιστορίες που δεν ζητούν απλώς από τον θεατή να τις δει, αλλά να τις ζήσει. Γιατί επιστρέφουμε συνεχώς στο 1985; Γιατί το σινεμά τότε δεν έφτιαχνε franchises. Έφτιαχνε κόσμους. Οι σκηνοθέτες ρίσκαραν. Οι ιστορίες δεν ζητούσαν συγγνώμη. Ο θεατής χρειαζόταν να βγει λίγο διαφορετικός από την αίθουσα. Το 1985 μάς θυμίζει ότι ο κινηματογράφος δεν είναι κατηγορία περιεχομένου, δεν είναι αλγόριθμος, δεν είναι streaming target. Είναι η στιγμή που η φαντασία απαιτεί να την πάρουμε στα σοβαρά. Μας κοιτάει κατάματα και λέει:«Έλα πιο κοντά. Μη φοβάσαι. Αν δεν ταράζεσαι, δεν βλέπεις σινεμά». Και αυτή η υπόσχεση παραμένει ανεκπλήρωτη.
Μέχρι να τη διεκδικήσουμε ξανά. Ας θυμηθούμε τις πιο ιδιαίτερες, παράξενες και διαχρονικά γοητευτικές ταινίες εκείνης της χρονιάς:
Μετά τα μεσάνυχτα
Κάθε νύχτα στην πόλη υπόσχεται πιθανότητες. Μερικές φορές υπόσχεται και την απόλυτη παράνοια.
Ο Πολ Χάκετ, ένας καθημερινός υπάλληλος γραφείου, βγαίνει από τη ρουτίνα του και βρίσκεται εγκλωβισμένος σε μια Νέα Υόρκη που μοιάζει με λαβύρινθο ψυχολογικής φθοράς.
Μικρά λάθη, ατυχίες, συναντήσεις με χαρακτήρες που μοιάζουν να έχουν ξεφύγει από το fringe θέατρο της εποχής, όλα συνθέτουν μια ιστορία όπου το γέλιο και η φρίκη απέχουν μισή ανάσα. Ο Σκορσέζε κάνει κάτι παράξενο εδώ. Παιχνιδίζει με τη νεύρωση μιας μητρόπολης που σε προδίδει, την ίδια στιγμή που σε γοητεύει. Η ταινία δεν έσπασε ταμεία. Κέρδισε όμως κάτι σπουδαιότερο. Την αθανασία των cult.
Το τέλειο έγκλημα
Το ντεμπούτο όπου οι αδερφοί Κοέν έστησαν τον δικό τους νόμο. Στο Τέξας του Μόνο Αίμα, το ηθικό σύμπαν είναι ένας βάλτος, κι όποιος επιχειρήσει να δραπετεύσει, βουλιάζει χειρότερα. Οι Κοέν συστήνονται με μια ιστορία όπου κανένας δεν είναι αθώος, ούτε καν από αφέλεια. Οι χαρακτήρες τους παίρνουν λάθος αποφάσεις με εμμονική επιμονή, κι αυτό κάνει την τραγωδία τους σχεδόν αστεία.
Από τα λεπτά «γλιστρήματα» της κάμερας πάνω σε μπαρ μέχρι το πιο διάσημο φτυάρισμα στην ιστορία του indie cinema, οι Κοέν φανερώνουν από νωρίς το σχέδιό τους. Να φτιάξουν έναν κόσμο όπου η ηλιθιότητα είναι θανάσιμο αμάρτημα και ταυτόχρονα τρομακτικά ανθρώπινη. Η Φράνσις ΜακΝτόρμαντ, στην πρώτη της εμφάνιση, λάμπει με την άνεση εκείνης που είναι ήδη σταρ.
Brazil
Ο Τέρι Γκίλιαμ θα μπορούσε να πει ότι η ζωή είναι ένας φάκελος που κάποιος άλλος σφραγίζει για εμάς. Στο Brazil όμως, το κάνει εικόνα. Μια δυστοπική γραφειοκρατία που μοιάζει με εφιάλτη σε Python αστείος, παράλογος, θανατερός. Ο Σαμ Λόουρι ονειρεύεται πως πετά, γιατί όταν είσαι βιδωμένος σ’ ένα γραφείο,
η φαντασία είναι η μόνη οδός διαφυγής. Το Brazil είναι μια ταινία που κυριολεκτικά πολέμησε για να υπάρξει. Τα στούντιο ήθελαν happy end. Ο Γκίλιαμ απάντησε: «Όχι. Αυτό θα ήταν το πραγματικό ψέμα». Το αποτέλεσμα; Ένας από τους πιο συναρπαστικούς αγώνες μεταξύ δημιουργικής αλήθειας και εταιρικής λογικής στην ιστορία του σινεμά.
Ψάχνοντας απεγνωσμένα τη Σούζαν
Μερικές φορές, η ζωή σου πέφτει στενή σαν ρούχο που δεν σε χωρά. Και τότε χρειάζεσαι μια Σούζαν. Στον κόσμο της Σούζαν Σάιντελμαν, η ταυτότητα δεν είναι θεόσταλτη. Είναι μια τσάντα που αλλάζει χέρια. Μια προκήρυξη σε free press. Ένα βλέμμα που λες: «θα ήθελα να είμαι αυτή.» Η Μαντόνα πριν γίνει icon είναι εδώ «κανονική»: σκανδαλώδης, μαγνητική, αυθεντική. Η Νέα Υόρκη του 1985, η αληθινή, βρυχάται μέσα από neon και ιδρώτα. Κανείς δεν σώζεται. Αλλά στο τέλος όλοι κατορθώνουν και σώζονται λίγο.
Το Γεράκι και ο Λύκος
Ένας έρωτας που χάνει συνεχώς το ραντεβού του με τον χρόνο Εδώ η αγάπη δεν πεθαίνει ποτέ. Απλά δεν προλαβαίνει. Τη μέρα εκείνη είναι γεράκι. Τη νύχτα εκείνος είναι λύκος. Το τελευταίο φιλί πάντα υπόσχεση, ποτέ πράξη. Το Γεράκι και ο Λύκος πιστεύει βαθιά στο παραμύθι, χωρίς ειρωνεία, χωρίς δεύτερες σκέψεις. Και αυτή η ειλικρίνεια κάνει την ταινία τόσο όμορφη, όσο και σπαρακτική.
Η μεγάλη περιπέτεια του Πι-Γουή
Η αθωότητα ως punk πράξη. Το παιδί που έχεις μέσα σου και ξύπνησε. Το έκανες να σωπάσει τόσες φορές και τώρα τρέχει. Με ποδήλατο. Ο Πι-Γουή του Πολ Ρούμπενς είναι ένα πλάσμα ανεξήγητο, ένα χαμόγελο που μοιάζει με πρόκληση: «Δοκίμασε να με πάρεις σοβαρά. Αν το καταφέρεις, κερδίζεις». Ο νεαρός Τιμ Μπάρτον ανακαλύπτει εδώ το DNA του. Σκοτεινή τρυφερότητα, παράλογο που χορεύει σαν καρτούν, και τον δρόμο ως ατελείωτη μεταμόρφωση. Το σημαντικότερο; Το όνειρο (ή το ποδήλατο) δεν σου το παίρνει κανείς
αν δεν το παραδώσεις εσύ.
Η Τιμή των Πρίτζι
Έρωτας και επαγγελματικό συμβόλαιο σε λάθος σειρά Τι γίνεται όταν δύο άνθρωποι που ζουν από τον θάνατο
ερωτεύονται τη ζωή ο ένας στα μάτια του άλλου; Τζακ Νίκολσον και Κάθλιν Τέρνερ υποδύονται δύο εκτελεστές της μαφίας που βρίσκουν ο ένας στον άλλον την πρώτη, ίσως και τελευταία, πιθανότητα ευτυχίας. Μόνο που κάποιος πρέπει να σκοτώσει κάποιον. Και τότε το ερώτημα δεν είναι «τι θα κάνεις για την αγάπη;», αλλά «τι θα της κάνεις;»
Το Πορφυρό Ρόδο του Καΐρου
Το σινεμά ως καταφύγιο και ως παγίδα Η Σεσίλια είναι μια γυναίκα, εν μέσω της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης το 1935, που κουβαλά έναν άντρα, μια δουλειά, και μια θλίψη που δεν χωρούν σε αυτόν τον κόσμο. Μπαίνει στον κινηματογράφο και για λίγο μπορεί να αναπνεύσει. Μέχρι που ο φανταστικός ήρωας της ταινίας κατεβαίνει από την οθόνη και της λέει το πιο επικίνδυνο πράγμα: «Μπορούμε να φύγουμε από εδώ». Όλοι κάποτε έχουμε αγαπήσει ένα ψέμα επειδή ήταν λιγότερο σκληρό από την αλήθεια. Το Πορφυρό Ρόδο του Καΐρου τολμά να το πει φωναχτά.
Μάρτυρας Εγκλήματος
Ένα παιδί βλέπει έναν φόνο. Κι ένας αστυνομικός καταλαβαίνει ότι υπάρχει ένας κόσμος πιο ανθρώπινος από τον δικό του. Ο σκηνοθέτης Πίτερ Γουέαρ, μας μαθαίνει την αξία της σιωπής. Της αγνότητας. Της απλότητας που μοιάζει ουτοπική. Ο Χάρισον Φορντ χωρίς laser gun, χωρίς μύθο, κουβαλάει για πρώτη φορά έναν ρόλο που δίνει μάθημα. Η βία δεν είναι πάντα αναπόφευκτη. Αλλά όταν έρχεται, σε βρίσκει από μέσα. Και το ποιος σώζει ποιον μπορεί να είναι τελικά πιο περίπλοκο απ’ όσο φαίνεται.
