Κάθε φορά που ανακοινώνεται πως το βινύλιο «επιστρέφει», κάτι δεν πάει καλά με τη διατύπωση. Το βινύλιο δεν επέστρεψε ποτέ. Απλώς συνεχίζει να υπάρχει, πεισματικά, σαν μια παλιά συνήθεια που αρνείται να εκλογικευτεί. Επιβίωσε από κασέτες, CDs, downloads, playlists, αλγόριθμους. Επιβίωσε, κυρίως, από την ιδέα ότι η μουσική είναι κάτι που καταναλώνεται βιαστικά, χωρίς σώμα και χωρίς βάρος.
Για περισσότερες από έξι δεκαετίες, το βινύλιο όρισε όχι μόνο πώς ακούμε μουσική, αλλά πώς τη σκεφτόμαστε. Τα είκοσι περίπου λεπτά μουσικής ανά πλευρά, η ανάγκη να σηκωθείς για να γυρίσεις τον δίσκο, διαμόρφωσε την έννοια του άλμπουμ ως μέσο αφήγησης. Τα τραγούδια δεν ήταν αποσπάσματα, ήταν κεφάλαια. Και το εξώφυλλο δεν ήταν απλώς συσκευασία, αλλά μια πύλη πολιτισμού. Αρκετά μεγάλο για να χωρέσει τέχνη, ιδέες, φαντασία. Για γενιές ακροατών, το βινύλιο υπήρξε η πρώτη τους γκαλερί.
Αυτό το κείμενο δεν είναι ένας κατάλογος σπάνιων βινυλίων, ούτε ένας οδηγός επένδυσης. Δεν μας απασχολεί ποιος δίσκος «πουλάει» περισσότερο, ούτε ποια έκδοση έχει το σωστό matrix number. Μας απασχολεί κάτι πιο απλό και ταυτόχρονα πιο δύσκολο να οριστεί. Ποιοι δίσκοι δικαιώνουν το βινύλιο ως μέσο. Ποια άλμπουμ ακούγονται καλύτερα, πληρέστερα, πιο αληθινά όταν περιστρέφονται στις 33 ή 45 στροφές. Ποια έργα χρειάζονται χρόνο, αφή και συγκέντρωση για να αποκαλυφθούν.
Οι είκοσι δίσκοι που ακολουθούν δεν είναι «οι καλύτεροι» με την απόλυτη έννοια αν κάτι τέτοιο υπάρχει. Είναι, όμως, θεμελιώδεις. Δίσκοι που καθόρισαν εποχές, είδη, αισθητικές και τρόπους ακρόασης. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 έως το τέλος της χρυσής εποχής του LP, αυτά τα άλμπουμ μας θυμίζουν γιατί το βινύλιο δεν είναι απλώς νοσταλγία. Είναι μια διαφορετική σχέση με τη μουσική. Πιο αργή, πιο απαιτητική, αλλά και πιο γενναιόδωρη. Βάλε λοιπόν τη βελόνα στο αυλάκι. Όχι για να ακούσεις απλώς τραγούδια, αλλά για να μπεις σε κόσμους που εξακολουθούν να περιστρέφονται όσο κι αν ο υπόλοιπος κόσμος τρέχει μπροστά.
20. Public Image Ltd – Metal Box (1979)
Το Metal Box δεν ήταν «ιδέα για εξώφυλλο». Ήταν μια επίθεση στην ιδέα ότι το ροκ πρέπει να είναι ευανάγνωστο. Ο Lydon βγαίνει από το punk ως meme και μπαίνει στο post-punk ως φωνή που δεν σε ξεσηκώνει, σε απογυμνώνει. Οι μπασογραμμές του Jah Wobble είναι σαν αργά κύματα σε βιομηχανικό λιμάνι, τα τύμπανα κοφτά, η κιθάρα σαν σκουριασμένος σωλήνας. Στο βινύλιο αυτό το υλικό αποκτά «χώρο»: το χαμηλό τέλος (bass) έχει σώμα και οι παύσεις γίνονται μέρος του κομματιού.
Και το ίδιο το packaging —τα τρία 12ιντσα— ενισχύει το concept. Δεν είναι ένα άλμπουμ που «το βάζεις να παίζει». Είναι κάτι που ανοίγεις, χειρίζεσαι, αποδέχεσαι. Τι σημαίνει: η στιγμή που το punk σταματά να είναι τρεις συγχορδίες και γίνεται αισθητική στάση ζωής. Τα αυθεντικά μεταλλικά κουτιά με τα 3×12” 45rpm είναι περιζήτητα, αλλά συχνά οξειδωμένα. Η μεταγενέστερη έκδοση Second Edition (σε συμβατικό sleeve) ακούγεται εξαιρετικά και είναι πολύ πιο πρακτική για ακρόαση.
19. Simple Minds – New Gold Dream (81/82/83/84) (1982)
Ο πιο «λαμπερός» δίσκος της λίστας, αλλά όχι επιφανειακός. Είναι το σημείο που η post-punk ευαισθησία συναντά την pop φιλοδοξία χωρίς να χάσει τον ορίζοντά της. Τα synths δεν είναι διακόσμηση: είναι ατμόσφαιρα, είναι αρχιτεκτονική.
Στο βινύλιο τα layers «ξεχωρίζουν» φυσικά: το μπάσο κυλάει, τα πλήκτρα αποκτούν πιο οργανική υφή και η παραγωγή μοιάζει λιγότερο γυαλισμένη, πιο ζωντανή. Τι σημαίνει: ένας δίσκος-μεταβατικό στάδιο: από το art-rock στο παγκόσμιο pop, πριν η δεκαετία γίνει καρικατούρα του εαυτού της.
18. Simon & Garfunkel – Parsley, Sage, Rosemary and Thyme (1966)
Εδώ ο Paul Simon ορίζει τον εαυτό του ως συνθέτης υψηλής ακρίβειας. Δεν υπάρχει το «μεγάλο τραγούδι» που να σκεπάζει τα άλλα. Υπάρχει συνολικό κλίμα. Η ομορφιά είναι λεπτή, σχεδόν ντροπαλή, αλλά χτίζει διάρκεια. Στο βινύλιο οι φωνές έχουν ζεστασιά και ανθρώπινο μέγεθος.
Αυτή η μουσική χρειάζεται την αίσθηση ότι είναι «στο δωμάτιο», όχι στο cloud. Τι σημαίνει: το folk-rock ως λογοτεχνία. Ο τρόπος που μια γενιά έμαθε να γράφει για τον έρωτα χωρίς στόμφο.
17. N.W.A. – Straight Outta Compton (1988)
Δεν μπαίνει εδώ επειδή είναι «σκανδαλώδες». Ξαφνικά, η mainstream Αμερική έπρεπε να ακούσει μια γλώσσα που δεν της χρωστούσε τίποτα. Το άλμπουμ είναι ωμό, επιθετικό, και σήμερα κουβαλάει και τις αντιφάσεις του, αλλά αυτό είναι μέρος της ιστορίας.
Στο βινύλιο ο ήχος βγαίνει πιο «αναλογικός» και λιγότερο συμπιεσμένος, το groove γίνεται πιο εμφανές, η βαρύτητα της ρυθμικής βάσης σε χτυπάει διαφορετικά. Τι σημαίνει: η στιγμή που το rap γίνεται παγκόσμια δύναμη, όχι υποκουλτούρα.
16. Pink Floyd – Animals (1977)
Όταν οι Floyd γίνονται πιο σκοτεινοί από τον μύθο τους. Σατιρικό, πικρό, με τον Waters να γράφει σαν να βλέπει ήδη το μέλλον των κοινωνιών: κυνισμός, ταξική βία, εξουσία.
Στο βινύλιο το Animals είναι «μία ροή». Οι μεγάλες διάρκειες και οι δυναμικές του δουλεύουν ιδανικά σε πλευρές (side A/B): μπαίνεις σε κλίμα, όχι σε κομμάτια. Τι σημαίνει: concept album ως πολιτικό σχόλιο που δεν γερνάει.
15. Fleetwood Mac – Rumours (1977)
Αυτό που κάνει το Rumours αθάνατο δεν είναι το κουτσομπολιό της δημιουργίας του. Είναι ότι οι συγκρούσεις έγιναν μελωδίες που τις τραγουδάς ακόμα κι όταν δεν θες.
Στο βινύλιο το άλμπουμ μοιάζει πιο «ήρεμο» και λιγότερο φτιαγμένο για ραδιόφωνο. Οι φωνές έχουν αέρα, τα όργανα διαβάζονται καθαρά.
Τι σημαίνει: η απόδειξη ότι ένα mainstream άλμπουμ μπορεί να είναι ταυτόχρονα και ανθρώπινο αρχείο.
14. Captain Beefheart – Trout Mask Replica (1969)
Ένα έργο που δοκιμάζει τον ακροατή. Αν το ακούσεις σαν «ροκ», θα σε απορρίψει. Αν το ακούσεις σαν γλυπτό ή σαν free-jazz που φοράει κιθάρες, αρχίζει να ανοίγει. Η τρέλα του είναι μελετημένη: πολυρυθμίες, παράξενες μελωδικές γωνίες, φωνή που ακούγεται σαν προφήτης σε κακή μέρα.
Στο βινύλιο η υφή γίνεται μέρος της εμπειρίας. Δεν είναι «καθαρός» ήχος είναι σωματικός.
Τι σημαίνει: η απόδειξη ότι το άλμπουμ μπορεί να είναι τέχνη που δεν ζητά έγκριση. Η remastered έκδοση του 2019 από τα master tapes είναι εξαιρετική επιλογή ακρόασης.
13. Fela Kuti – Zombie (1976)
Ο Fela δεν γράφει «τραγούδια». Χτίζει μηχανές ρυθμού που σε κρατούν μέσα τους μέχρι να καταλάβεις τι λέει. Το Zombie είναι πολιτική σάτιρα με groove που μοιάζει ασταμάτητο. Και το τίμημα της πρόκλησης ήταν πραγματικό, η βία δεν ήταν μεταφορά.
Στο βινύλιο ο αφρικανικός παλμός έχει βάθος: τα πνευστά, τα κρουστά, οι επαναλήψεις αποκτούν σχεδόν τελετουργική δύναμη.
Τι σημαίνει: μουσική ως αντίσταση, όχι ως σχόλιο.
12. Röyksopp – Melody A.M. (2001)
Η επιλογή που «σπάει» τη χρονολογία της λίστας, γιατί δείχνει ότι το βινύλιο δεν είναι μόνο νοσταλγία. Είναι τρόπος ακρόασης. Αυτός ο δίσκος έχει λεπτές συνθέσεις που στο streaming γίνονται συχνά «κάτι να παίζει» . Στο LP ζητάει προσοχή.
Στο βινύλιο οι μικρολεπτομέρειες (εφέ, βάθη, reverbs) διαβάζονται καλύτερα και το άλμπουμ λειτουργεί σαν ενιαίο mood. Τι σημαίνει: Η electronica όταν αποφάσισε να γίνει «άλμπουμ ξανά», όχι compilation tracks.
11. Bob Marley & The Wailers – Catch a Fire (1973)
Το σημείο που η reggae γίνεται διεθνής γλώσσα. Η ουσία εδώ είναι η ένταση ανάμεσα στο «τοπικό» και στο «παγκόσμιο». Ρυθμός και πολιτική, πνευματικότητα και street πραγματικότητα. Στο βινύλιο το μπάσο και η ανάσα του ρυθμού είναι το παν και αυτό το format το τιμά.
Τι σημαίνει: η είσοδος ενός ολόκληρου κόσμου (Τζαμάικα) στο κέντρο της pop. Oι ιαπωνικές κοπές θεωρούνται κορυφαίες.
10. Kraftwerk – Radio-Activity (1975)
Αυτός ο δίσκος είναι σαν μήνυμα από το μέλλον, αλλά με ανθρώπινη μελαγχολία. Δεν είναι «techno». Είναι η ιδέα του τεχνολογικού 20ού αιώνα ως ποίηση.
Στο βινύλιο τα αναλογικά synths έχουν θερμοκρασία. Η ψυχρότητα γίνεται αισθητική επιλογή, όχι ψηφιακή σκληράδα. Τι σημαίνει: το blueprint για όλη την ηλεκτρονική μουσική που ήρθε μετά — αλλά με art προέλευση.
9. Miles Davis – Kind of Blue (1959)
Ο πιο ασφαλής μύθος και δικαίως. Αυτός ο δίσκος είναι «χώρος». Σαν να ανοίγει ένα παράθυρο και να μπαίνει αέρας. Στο βινύλιο η δυναμική και το σώμα των οργάνων είναι το ζητούμενο: μπάσο, πιάνο, πνευστά αποκτούν παρουσία.
Τι σημαίνει: η απόδειξη ότι η απλότητα μπορεί να είναι επανάσταση. Οι πρώτες mono «six-eye» Columbia είναι θρύλος (και πανάκριβες)
8. Black Sabbath – Black Sabbath (1970)
Ο ήχος του φόβου αληθινός. Το άλμπουμ είναι τελετουργικό: καμπάνες, βροχή, riff που μοιάζει με κατάρα.
Στο βινύλιο το σκοτάδι έχει βάθος: οι χαμηλές συχνότητες δεν είναι «μπουμάρισμα», είναι αίσθηση απειλής.
Τι σημαίνει: το metal γεννιέται ως αισθητική, όχι μόνο ως μουσικό είδος.
7. Parliament – Mothership Connection (1975)
Το funk ως επιστημονική φαντασία, ως πολιτική ταυτότητα, ως πάρτι που ξέρει γιατί υπάρχει. Ο George Clinton φτιάχνει μυθολογία και η μουσική είναι το όχημα.
Στο βινύλιο τα grooves είναι ανελέητα σε κρατούν, σε κουνάνε, σε πείθουν. Τι σημαίνει: η pop κουλτούρα ως χτίσιμο κόσμων πριν το κάνουν οι σειρές.
6. Can – Tago Mago (1971)
Αν το rock ήταν εργαστήριο, αυτό θα ήταν το πιο επικίνδυνο πείραμα. Επαναλήψεις, αυτοσχεδιασμός, ρυθμική ιδιοφυΐα. Στο βινύλιο η διάρκεια είναι αρετή. Πλευρές που λειτουργούν σαν κεφάλαια ενός ταξιδιού.
Τι σημαίνει: η επιρροή του δίσκου κρύβεται παντού από post-punk μέχρι electronica.
5. Nick Drake – Five Leaves Left (1969)
Η τρυφερότητα ως απόλυτη τεχνική. Ο Drake δεν κάνει επίδειξη, αλλά είναι τελειομανής στην ακρίβεια.
Στο βινύλιο η φωνή και η κιθάρα γίνονται σχεδόν απτές. Αυτή η μουσική χρειάζεται φυσικότητα.
Τι σημαίνει: ο «ήσυχος» δίσκος που επηρέασε γενιές που δεν είχαν γεννηθεί όταν βγήκε. Οι πρώτες UK κοπές είναι σπάνιες και ακριβές.
4. Joy Division – Unknown Pleasures (1979)
Η πιο διάσημη σιωπή του post-punk. Η παραγωγή του Hannett κάνει τα πάντα να μοιάζουν μακριά, σαν να ακούς μια μπάντα μέσα από ομίχλη.
Στο βινύλιο αυτή η απόσταση ακούγεται σαν αισθητική και όχι σαν «έλλειψη έντασης». Τι σημαίνει: το rock που κοιτάζει μέσα του και δεν του αρέσει αυτό που βλέπει.
3. Sex Pistols – Never Mind the Bollocks (1977)
Το punk ως πολιτισμικό γεγονός, όχι ως δισκογραφία. Το άλμπουμ είναι συμπαγές, επιθετικό, «κλειστό» σαν γροθιά. Στο βινύλιο το άκουσμα γίνεται πιο σωματικό, λιγότερο αποστειρωμένο.
Η βρωμιά του ήχου ταιριάζει στο περιεχόμενο. Τι σημαίνει: η στιγμή που η νεολαία έμαθε ότι μπορεί να φτύσει.
2. The Beatles – The Beatles (White Album) (1968)
Δεν είναι «ο καλύτερος» Beatles δίσκος. Είναι ο πιο αποκαλυπτικός. Σαν να βλέπεις ένα σπίτι να ραγίζει, δωμάτιο, δωμάτιο.
Στο βινύλιο η διάσπαση γίνεται εμπειρία: πλευρές που αλλάζουν κλίμα, στυλ, διάθεση, σαν ημερολόγιο. Τι σημαίνει: το άλμπουμ ως σύνολο αντιφάσεων, όχι ως ενιαίο πρόσωπο.
1. The Velvet Underground & Nico (1967)
Ο δίσκος που έμαθε στην ροκ ότι μπορεί να γίνει σύγχρονη τέχνη χωρίς να ζητήσει άδεια. Αθώο και βίαιο, μινιμαλιστικό και εκρηκτικό. Στο βινύλιο η ένταση των αντιθέσεων μεγεθύνεται. Από το εύθραυστο στο χαοτικό, μέσα στην ίδια πλευρά.
Τι σημαίνει: Το σημείο μηδέν για indie, art-rock, alternative, ένα ολόκληρο σύμπαν. Τα original banana pressings είναι συλλεκτικό Άγιο Δισκοπότηρο
