Στην ταινία Black Panther, η Γουακάντα δεν είναι απλώς ένα φανταστικό βασίλειο. Είναι μια ιδέα εξουσίας. Μια κοινωνία που κρύφτηκε, επένδυσε στη γνώση, συσσώρευσε πόρους και εμφανίστηκε στον κόσμο μόνο όταν είχε ήδη κερδίσει το παιχνίδι. Το ενδιαφέρον της ιστορίας δεν βρίσκεται τόσο στη δύναμή της, όσο στο τι κάνεις όταν έχεις τα μέσα να διαμορφώσεις το μέλλον χωρίς να ζητήσεις άδεια; Αυτό το ερώτημα πλανάται σήμερα, με τρόπο λιγότερο αλληγορικό, πάνω από τη Σαουδική Αραβία. Για δεκαετίες, το βασίλειο αντιμετωπιζόταν ως ένας τόπος μονοδιάστατος: πετρέλαιο, έρημος, συντηρητισμός, στρατηγική συμμαχία με τη Δύση. Ένας απαραίτητος αλλά αμήχανος εταίρος. Κάτι άλλαξε όμως τα τελευταία χρόνια. Όχι επειδή η χώρα εκδημοκρατίστηκε ή επανεφηύρε τον εαυτό της ηθικά αλλά επειδή βρέθηκε να κατέχει το πιο σπάνιο αγαθό της εποχής. Άφθονο χρήμα, διαθέσιμο εδώ και τώρα. Σε έναν κόσμο όπου το κεφάλαιο έχει γίνει ακριβό, όπου τα επιτόκια σφίγγουν και οι μεγάλες υποσχέσεις της πράσινης μετάβασης σκοντάφτουν στη χρηματοδότηση, η ρευστότητα δεν είναι απλώς πλεονέκτημα. Είναι μορφή ισχύος. Και η Σαουδική Αραβία έχει περισσότερη από όση μπορεί ή θέλει να ξοδέψει.
Η εικόνα είναι γνωστή: φουτουριστικές πόλεις στην έρημο, αρχιτεκτονικά σχέδια που μοιάζουν να ξεπήδησαν από επιστημονική φαντασία, αθλητικά πρωταθλήματα που αλλάζουν χέρια, πολιτιστικά ιδρύματα που φυτρώνουν σε μέρη όπου μέχρι χθες δεν υπήρχε τίποτα. Συχνά αντιμετωπίζονται με ειρωνεία. Άλλοτε με φόβο. Σπάνια όμως με τη σοβαρότητα που απαιτεί η κλίμακα του εγχειρήματος. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν όλα αυτά θα υλοποιηθούν ακριβώς όπως ανακοινώνονται. Τα περισσότερα μεγαλεπήβολα σχέδια δεν το κάνουν ποτέ. Το ερώτημα είναι άλλο. Τι σημαίνει για τον κόσμο το γεγονός ότι ένα αυταρχικό κράτος επιχειρεί να σχεδιάσει τον 21ο αιώνα με όρους τεχνοκρατικού καπιταλισμού, χωρίς δημοκρατική λογοδοσία, αλλά με σχεδόν απεριόριστα μέσα;
Η απάντηση δεν είναι απλή, ούτε άνετη. Η Σαουδική Αραβία δεν πουλάει απλώς εικόνα ή επιρροή. Προσφέρει κάτι πολύ πιο πρακτικό: λύσεις. Επενδύσεις σε υποδομές, ενέργεια, βιομηχανία, logistics. Σε μια περίοδο όπου πολλά δυτικά κράτη δυσκολεύονται ακόμη και να συμφωνήσουν μεταξύ τους, το βασίλειο λειτουργεί σαν ένας επιταχυντής. Αποφασίζει γρήγορα, χρηματοδοτεί άμεσα, προχωρά χωρίς να εγκλωβίζεται σε εσωτερικές αντιστάσεις. Αυτό δεν το καθιστά αυτόματα πρότυπο. Το καθιστά, όμως, υπολογίσιμο.
Οι αντιφάσεις είναι εμφανείς. Από τη μία, επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τεχνολογίες του μέλλοντος. Από την άλλη, μια οικονομία που εξακολουθεί να αντλεί τη δύναμή της από τα ορυκτά καύσιμα. Από τη μία, αφήγημα εκσυγχρονισμού. Από την άλλη, ένα πολιτικό σύστημα που δεν ανέχεται τη δημόσια αμφισβήτηση. Όμως οι αντιφάσεις δεν φαίνεται να επιβραδύνουν την πορεία. Ίσως, μάλιστα, να την τροφοδοτούν. Σε περιόδους παγκόσμιας αστάθειας, η ιστορία δείχνει ότι δεν επικρατούν πάντα τα πιο ηθικά συστήματα, αλλά τα πιο λειτουργικά. Κράτη που μπορούν να σχεδιάσουν μακροπρόθεσμα, να απορροφήσουν κραδασμούς, να επενδύσουν όταν οι άλλοι διστάζουν. Η Σαουδική Αραβία φιλοδοξεί να γίνει ακριβώς αυτό. Ένας κόμβος κεφαλαίου και σχεδιασμού σε έναν κόσμο που μοιάζει ολοένα και πιο αποσπασματικός.
Το αν αυτό το μοντέλο είναι βιώσιμο ή επιθυμητό παραμένει ανοιχτό. Αυτό που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί είναι η αποτελεσματικότητά του στο παρόν. Όταν κυβερνήσεις αναζητούν επενδυτές, όταν βιομηχανίες ψάχνουν σταθερότητα, όταν τεχνολογικά εγχειρήματα χρειάζονται υπομονή και βάθος χρόνου, το βλέμμα στρέφεται αναπόφευκτα προς τα μέρη όπου το χρήμα δεν έχει στεγνώσει. Ίσως, τελικά, το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι ότι η Σαουδική Αραβία σχεδιάζει έναν κόσμο χωρίς δημοκρατία. Είναι ότι, σε μια εποχή κρίσεων, όλο και περισσότεροι είναι πρόθυμοι να δουλέψουν μέσα σε αυτόν.
Όπως στη Γουακάντα, έτσι κι εδώ, το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει δύναμη. Υπάρχει. Το ερώτημα είναι ποιος θα αποφασίσει πώς και για ποιον θα χρησιμοποιηθεί. Και σε έναν κόσμο που δείχνει κουρασμένος από τις ίδιες του τις διαδικασίες, η απάντηση μπορεί να αποδειχθεί λιγότερο ιδεαλιστική απ’ όσο θα θέλαμε.
