Υπάρχει μια συγκεκριμένη στιγμή που όλοι έχουμε ζήσει, έστω και για λίγα δευτερόλεπτα. Μιλάς, γράφεις, στέλνεις και ξαφνικά, σιωπή. Η σύνδεση κόβεται. Η οθόνη παγώνει. Το μήνυμα μένει μισό. Τις περισσότερες φορές είναι μια ασήμαντη ενόχληση. Ένα reset. Μια αλλαγή δικτύου. Μια μικρή παύση στη ροή της ημέρας. Υπάρχουν όμως οι περιπτώσεις που αυτή η παύση δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική. Το ίντερνετ, που κάποτε παρουσιάστηκε ως το πιο ελεύθερο σύστημα επικοινωνίας που κατασκεύασε ποτέ η ανθρωπότητα, έχει αποδειχθεί πολύ πιο εύθραυστο απ’ όσο θέλαμε να πιστεύουμε. Όχι επειδή «πέφτει», αλλά επειδή κλείνει. Επειδή κάποιος, κάπου, αποφασίζει ότι για λίγες ώρες ή για εβδομάδες, η σιωπή είναι πιο χρήσιμη από τον θόρυβο. Υπήρξαν νύχτες που ολόκληρες χώρες εξαφανίστηκαν από τον ψηφιακό χάρτη. Όχι μεταφορικά. Κυριολεκτικά. Οι συνομιλίες κόπηκαν στη μέση. Τα βίντεο δεν ανέβηκαν ποτέ. Οι εικόνες δεν έφτασαν πουθενά. Ότι δεν καταγράφηκε εκείνη τη στιγμή, έπαψε να υπάρχει. Η ιστορία έμεινε χωρίς μάρτυρες.
Η ιδέα ότι «το ίντερνετ είναι παντού» είναι ίσως το μεγαλύτερο ψέμα της ψηφιακής εποχής. Στην πραγματικότητα, το ίντερνετ είναι ένα σύνολο από πύλες, καλώδια, πρωτόκολλα και συμφωνίες που όλα ελέγχονται από κάποιον. Η ερώτηση δεν είναι αν μπορεί να κλείσει. Η ερώτηση είναι ποιος έχει το κουμπί και πότε θα αποφασίσει να το πατήσει. Από το 2019 και μετά, δεκάδες χώρες έχουν καταφύγει σε μερικά ή ολικά ψηφιακά blackout. Κάποιες επικαλούνται την «καταπολέμηση της παραπληροφόρησης». Άλλες την «δημόσια ασφάλεια». Άλλες δεν μπαίνουν καν στον κόπο να δώσουν εξηγήσεις. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Μια κοινωνία που συνεχίζει να υπάρχει, αλλά παύει να φαίνεται.
Στις πρώτες απόπειρες, το μέτρο ήταν ωμό. Ένα ψηφιακό λουκέτο που παρέλυε τα πάντα: οικονομία, επικοινωνία, καθημερινότητα. Ήταν αποτελεσματικό, αλλά ακριβό. Και κυρίως, αδέξιο. Σήμερα, τα blackout έχουν εξελιχθεί. Δεν εξαφανίζουν τα πάντα. Φιλτράρουν. Δεν σβήνουν τη χώρα. Τη βάζουν σε λειτουργία περιορισμένης κυκλοφορίας. Το σύγχρονο μοντέλο δεν είναι η πλήρης αποσύνδεση, αλλά το εθνικό intranet. Ένα ψηφιακό θερμοκήπιο, αποκομμένο από τον υπόλοιπο κόσμο, αρκετά λειτουργικό ώστε να μη διαλυθεί η καθημερινότητα και αρκετά ελεγχόμενο ώστε να μην ξεφύγει η αφήγηση. Τράπεζες, κρατικές υπηρεσίες, επιλεγμένες εφαρμογές. Όλα μέσα. Όλα υπό επιτήρηση. Έτσι, το blackout παύει να μοιάζει με κατάρρευση. Μοιάζει με κανονικότητα. Οι πληρωμές περνούν. Τα ραντεβού κλείνονται. Οι ειδήσεις, όμως, έρχονται μόνο από εκεί που επιτρέπεται. Η σιωπή δεν είναι πια κενό. Είναι σχεδιασμός.
Αυτό που κάποτε ονομάζαμε «παγκόσμιο ιστό» μετατρέπεται σταδιακά σε ένα μωσαϊκό από εθνικά δίκτυα, ψηφιακά σύνορα και φίλτρα. Το splinternet δεν είναι θεωρία. Είναι ήδη εδώ. Και δεν αφορά μόνο αυταρχικά καθεστώτα. Στη Δύση, η συζήτηση γίνεται με πιο κομψούς όρους: «ψηφιακή κυριαρχία», «ανθεκτικότητα υποδομών», «εθνική ασφάλεια». Πίσω από τις λέξεις, όμως, βρίσκεται η ίδια αγωνία. Τι συμβαίνει όταν η πιο κρίσιμη υποδομή μιας χώρας εξαρτάται από εταιρείες και κέντρα αποφάσεων εκτός συνόρων;
Η απάντηση που κερδίζει έδαφος είναι η επιστροφή στο εθνικό. Τοπικά data centers. Κρατικά cloud. Εσωτερικά δίκτυα. Ακούγεται ασφαλές. Ακούγεται λογικό. Ακούγεται και επικίνδυνο. Γιατί κάθε φορά που συγκεντρώνεις την υποδομή, συγκεντρώνεις και την εξουσία. Και κάθε φορά που η εξουσία αποκτά ένα κουμπί «έκτακτης ανάγκης», κάποια στιγμή θα βρεθεί ο λόγος να το χρησιμοποιήσει. Το ίντερνετ δεν πεθαίνει με έναν θόρυβο. Δεν καταρρέει θεαματικά. Φθείρεται αργά. Χωρίζεται. Περιφράσσεται. Μαθαίνει να υπακούει.
Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της μετάβασης δεν είναι τα καλώδια ή τα πρωτόκολλα. Είναι η συνήθεια. Ότι αρχίσαμε να μιλάμε για blackout όπως μιλάμε για διακοπές ρεύματος. Ότι αποδεχόμαστε τη σιωπή ως προσωρινό μέτρο. Ότι συνηθίζουμε στην ιδέα πως, αν χρειαστεί, κάποιος άλλος θα αποφασίσει πότε και αν θα μιλήσουμε. Το ίντερνετ δεν ήταν ποτέ ουδέτερο. Αλλά κάποτε προσποιούταν ότι ήταν ελεύθερο. Σήμερα, δεν μπαίνει καν στον κόπο. Και την επόμενη φορά που η οθόνη θα παγώσει, ίσως να μην είναι απλώς κακή σύνδεση. Ίσως να είναι μια απόφαση που πάρθηκε πολύ μακριά από εσένα και ακριβώς γι’ αυτό αφορά απολύτως τη ζωή σου.
