Η φράση δεν λέγεται πια με θυμό. Λέγεται με χαμόγελο. Με εκείνο το χαμόγελο του ανθρώπου που ξέρει ότι δεν θα πάρει απάντηση, αλλά θέλει να κάνει τη σωστή κίνηση, όπως χτυπάς την πόρτα του ασανσέρ ενώ έχει φύγει. Η φράση ακουγόταν και ακούγεται χρόνια στα καταστήματα, αλλά τον τελευταίο καιρό ξέφυγε από τον ρόλο της. Έγινε ατάκα. Έγινε meme. Έγινε τρόπος να μιλήσεις για ό,τι δεν βγαίνει. Αφορμή στάθηκε —όχι τυχαία— ένα τραγούδι. Ο «Λογαριασμός» της Κατερίνας Λιόλιου. Δεν έγινε viral επειδή είπε κάτι καινούργιο, αλλά επειδή είπε δυνατά αυτό που ήδη λεγόταν χαμηλόφωνα: ότι πληρώνουμε χωρίς να ξέρουμε σε ποιον, και ζητάμε εξηγήσεις από έναν χώρο όπου κανείς δεν σηκώνει το χέρι. Κι έτσι, μια ποπ στιγμή μετατράπηκε σε καθημερινό αντανακλαστικό. Όχι καταγγελία. Όχι θυμός. Μια απλή ερώτηση που ξέρει ότι δεν θα απαντηθεί.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Στην Ελλάδα, αυτή η ερώτηση δεν είναι ερώτηση. Είναι τελετουργικό. Τη λες για να νιώσεις άνθρωπος. Για να θυμηθείς ότι κάποτε υπήρχε η ψευδαίσθηση πως αν κάτι πάει στραβά, κάποιος το χειρίζεται. Ο υπεύθυνος, βέβαια, δεν είναι εδώ. Δεν ήταν ποτέ εδώ. Έχει φύγει για σύσκεψη, για επιτροπή, για ανασχηματισμό. Ή απλώς για τσιγάρα.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Το λες κοιτώντας έναν λογαριασμό που δεν εξηγείται, όπως κοιτάς έναν πίνακα σύγχρονης τέχνης. Mε σεβασμό, αλλά χωρίς καμία κατανόηση. Δεν φωνάζεις. Δεν θυμώνεις. Το ρωτάς σχεδόν από συνήθεια, όπως ρωτάς τι ώρα είναι ενώ ξέρεις ότι άργησες.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Το λες στο σούπερ μάρκετ, όταν το καλάθι σου μοιάζει πιο βαρύ από τον μισθό σου. Το λες σιωπηλά, γιατί αν το πεις δυνατά, θα νομίσουν ότι έχεις απαιτήσεις. Κι εδώ οι απαιτήσεις θεωρούνται κακή αγωγή.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Το λες μπροστά σε μια οθόνη που γράφει «η αίτησή σας βρίσκεται υπό επεξεργασία». Υπό επεξεργασία από ποιον, δεν διευκρινίζεται. Το σύστημα δουλεύει. Πάντα δουλεύει. Απλώς όχι για σένα.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Το λες όταν σου εξηγούν ότι«έτσι είναι η διαδικασία». Η διαδικασία, αυτό το εθνικό κατοικίδιο. Κανείς δεν ξέρει πότε γεννήθηκε, κανείς δεν το ταΐζει, αλλά όλοι ορκίζονται ότι δεν γίνεται χωρίς αυτό.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Το λες και αρχίζει το ταξίδι. «Δεν είμαι εγώ». «Θα σας συνδέσω». «Δεν είναι της αρμοδιότητάς μας». Είναι σαν τηλεπαιχνίδι χωρίς έπαθλο, όπου κάθε λάθος απάντηση σε πάει έναν γύρο πίσω.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Το λες όταν το ενοίκιο ανεβαίνει πιο γρήγορα από τις αντοχές σου και σου λένε ότι «είναι η αγορά». Η αγορά έχει φωνή, έχει άποψη, έχει δικαίωμα. Ο πολίτης έχει υποχρέωση.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Το λες όταν καταλαβαίνεις ότι εδώ δεν θυμώνουμε πια. Ειρωνευόμαστε. Το χιούμορ έγινε μηχανισμός επιβίωσης. Όχι επειδή γελάμε, αλλά επειδή αλλιώς θα σπάσουμε πράγματα που δεν μας ανήκουν.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Το λες και γελάς μόνος σου. Γιατί ξέρεις ότι αν εμφανιζόταν, δεν θα ήξερες τι να του πεις. Έχουμε ξεχάσει πώς μοιάζει η λογοδοσία. Μας φαίνεται αγένεια. Μας φαίνεται υπερβολή. Μας φαίνεται ξένη.
Μπορώ να έχω τον υπεύθυνο;
Το λες κάθε μέρα, αλλά όχι πια δυνατά. Το λες από μέσα σου. Σαν προσευχή χωρίς αποδέκτη. Σαν αστείο που δεν γράφτηκε για να τελειώσει, αλλά για να επαναλαμβάνεται.
Γιατί εδώ ο λογαριασμός θα πληρωθεί. Πάντα πληρώνεται. Ο υπεύθυνος, όμως, δεν θα εμφανιστεί. Ποτέ δεν εμφανίζεται.
Αφιερωμένο σε όσους ακόμα ρωτάνε, έστω και από συνήθεια.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
