Το πιο προκλητικό μυθιστόρημα γίνεται όπερα στην Αθήνα

Το φως πέφτει χαμηλά και η σκηνή μοιάζει να κρατάει την αναπνοή της. Κάπου στο βάθος, ένα σώμα σκεπασμένο, όχι σαν εικόνα θανάτου, αλλά σαν υπόσχεση μεταμόρφωσης. Εκεί ξεκινά το Monsieur Vénus. Όχι ως αφήγηση, αλλά ως κατάσταση. Σαν κάτι που σε τραβάει αργά μέσα του, χωρίς να σου εξηγεί ποτέ πλήρως γιατί.

Το μυθιστόρημα της Ρασίλντ δεν χρειάζεται εισαγωγές. Kουβαλάει ήδη τη φήμη ενός έργου που κάποτε θεωρήθηκε επικίνδυνο όχι για όσα έδειχνε, αλλά για όσα δεν καταδίκαζε. Η Ραούλ ντε Βενεράντ και ο Ζακ Σιλβέρ δεν είναι απλώς δύο χαρακτήρες σε μια σχέση εξουσίας. Είναι δύο μορφές που δοκιμάζουν τα όρια της ταυτότητας σαν να πρόκειται για κάτι ρευστό, αναστρέψιμο, σχεδόν τεχνικό. Εκείνη επιβάλλει, εκείνος μεταμορφώνεται, μέχρι που οι ρόλοι παύουν να έχουν σημασία. Μέχρι που το ίδιο το φύλο γίνεται μια λεπτομέρεια που μπορείς να αλλάξεις, όπως αλλάζεις στάση σώματος.

Το έργο αφηγείται την ιστορία της Ραούλ ντε Βενεράντ, αριστοκράτισσας και μοιραίας γυναίκας (femme fatale), και του Ζακ Σιλβέρ, ενός νεαρού εργάτη που παγιδεύεται στα νύχια της Ραούλ. Οι δυο τους εμπλέκονται σε μια άνιση σχέση, στην οποία εκείνη θα επιβάλει την αντιστροφή του κοινωνικού και του βιολογικού τους φύλου, έως ότου θολώσουν ακόμη και οι προσωπικές αντωνυμίες τους.

Η Ραούλ ντε Βενεράντ καθοδηγείται από το ένστικτο και, όπως θα έλεγε ο Όσκαρ Ουάιλντ, γνωρίζει πολύ καλά ότι ο καλύτερος τρόπος να απαλλαγείς από τους πειρασμούς είναι να ενδώσεις. Αφιερωμένη στην αναζήτηση αισθητικών εμπειριών, υποκύπτει στο τραγικό της πεπρωμένο: την απώλεια της κοινωνικής της θέσης και την καταστροφή του ανδρόγυνου, τερατώδους και τέλειου όντος που συγκροτούσε μαζί με τον Ζακ.

Η Ραούλ ντε Βενεράντ είναι μοιραία γυναίκα: διακρίνεται από την ικανότητά της να κυριαρχεί και να υποκινεί το κακό καθώς και από την ψυχρότητά της, χωρίς όμως αυτή να αποκλείει μια έντονη, λάγνα, αιλουροειδή –δηλαδή ζωώδη– σεξουαλικότητα.

Σε αναζήτηση νέων συγκινήσεων, αυτή η παρακμιακή Μαντάμ Μποβαρύ –αυτός ο Χριστόφορος Κολόμβος του σύγχρονου έρωτα– απομυζά τον εραστή της, ο οποίος γίνεται παθητικό ον, έως ότου τελικά τον καταστρέψει. Ο Ζακ θα καταλήξει αιώνιο κτήμα της Ραούλ. Μετά τον θάνατό του, μεταμορφώνεται σε κέρινο ομοίωμα, αριστούργημα ανατομίας, από έναν δεξιοτέχνη κατασκευαστή αυτομάτων.

Στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνική Λυρική Σκηνή, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το έργο επιστρέφει όχι ως πιστή μεταφορά αλλά ως αποσυναρμολόγηση. Ο Μαρτίν Ματαλόν, ο Αλφρέδο Άριας και η Ντιάνα Θεοχαρίδη κρατούν μόνο τα απαραίτητα: μια φωνή, ένα σώμα, έναν ήχο που επιμένει. Το «τραγουδιστό μονόδραμα» που προκύπτει δεν αφηγείται τόσο την ιστορία όσο τη διαπερνά — σαν να προσπαθεί να φτάσει στον σκελετό της.

Η μουσική του Ματαλόν δεν λειτουργεί ως επένδυση· είναι η ίδια η ένταση. Το ακορντεόν, τα ηλεκτρονικά, οι παύσεις, δημιουργούν ένα περιβάλλον που δεν σε αφήνει να σταθείς άνετα. Η Clara Barbier Serrano ως Ραούλ δεν ερμηνεύει απλώς μια ηρωίδα — γίνεται μια παρουσία που κινείται ανάμεσα στην επιθυμία και στον έλεγχο, σε μια λεπτή γραμμή όπου τίποτα δεν είναι σταθερό. Δίπλα της, η αφήγηση λειτουργεί σαν απόηχος, σαν δεύτερη σκιά που δεν σε αφήνει να ξεχάσεις τι βλέπεις.

Η σκηνική οικονομία είναι σχεδόν αυστηρή. Ένα σώμα, μια φωνή, ένα βλέμμα. Κι όμως, μέσα σε αυτή την αφαίρεση, το έργο διογκώνεται. Γιατί το Monsieur Vénus δεν βασίζεται στην πρόκληση ως εικόνα, αλλά στην πρόκληση ως ιδέα. Στην αίσθηση ότι η επιθυμία μπορεί να γίνει εργαλείο εξουσίας, και ότι η ταυτότητα δεν είναι ποτέ τόσο σταθερή όσο θέλουμε να πιστεύουμε.

Αυτό που τελικά μένει δεν είναι το σοκ. Είναι μια αδιόρατη ενόχληση — σαν κάτι να έχει μετακινηθεί μέσα σου, χωρίς να μπορείς να το ονομάσεις. Και ίσως αυτό να είναι το πιο πιστό στοιχείο της επιστροφής του έργου σήμερα: ότι εξακολουθεί να μη δίνει απαντήσεις. Μόνο να ανοίγει ρωγμές.

Τα κοστούμια υπογράφει η Χλόη Ομπολένσκι, τον σχεδιασμό φωτισμών ο Τάσος Παλαιορούτας και τον σχεδιασμό ήχου ο Ρεμί Λε Ταγιαντιέ.

Τον ρόλο της Ραούλ ντε Βενεράντ ερμηνεύει η Γαλλίδα Κλαρά Μπαρμπιέ Σερρανό, μια από τις πλέον δυναμικές νέες υψιφώνους της ευρωπαϊκής σκηνής. Αφηγήτρια είναι η Ντιάνα Θεοχαρίδη, ενώ το «Σώμα» ερμηνεύει ο Οδυσσέας Πετράκης.

Επί σκηνής ο μουσικός Αντονύ Μιγιέ παίζει ηλεκτρονικά επεξεργασμένο ακορντεόν και ακορντίνα.

Πληροφορίες