Όταν ξεκίνησα να δουλεύω την διασκευή για το Περί Τυφλότητας, είχα την ανάγκη να κατανοήσω πρώτα τον συγγραφέα: τη σκέψη του, τις αντιφάσεις του, τη σχέση του με τον κόσμο.
Ο Ζοζέ Σαραμάγκου συχνά χαρακτηρίζεται ως κυνικός, πεσιμιστής, άθεος, αντισυμβατικός. Μέσα από τις παραβολές του, επιστρέφει διαρκώς στον άνθρωπο. Όχι για να τον δικαιώσει, αλλά για να τον εκθέσει. Πίσω από το αιχμηρό του βλέμμα όμως υπάρχει μια καταγωγή γεμάτη φως που με ενδιέφερε πολύ. Ένα χωριό, μια αγροτική ζωή, μια παιδική εμπειρία γεμάτη χώμα, ζώα, δέντρα, νερό. Ο κόσμος της Αζινιάγκα, όπου μεγάλωσε — οι ήχοι, οι μυρωδιές, οι εποχές — διαπερνά υπόγεια ολόκληρο το έργο του. Μοιάζει να γράφει ένα τόσο σκοτεινό παραμύθι, όπως το Περί Τυφλότητας επειδή γνωρίζει σε βάθος το φως και επιθυμεί να μιλήσει για αυτό που χάνεται.
Η «λευκή τύφλωση» αποτελεί μια συνθήκη αποκάλυψης, μια μετάβαση. Η κοινωνική συνοχή καταρρέει, ο άνθρωπος απογυμνώνεται από τις συμβάσεις του και επιστρέφει σε κάτι πρωτογενές, σχεδόν ζωώδες.
Το Περί Τυφλότητας — Θραύσματα φέρει υπαινικτικά τη μνήμη μιας χαμένης σχέσης με τη φύση. Οι εικόνες του έχουν υλικότητα, χώμα, σώμα, φθορά. Όλα μοιάζουν να αποσυντίθενται. Η απομάκρυνση του ανθρώπου από τη φύση δεν είναι απλώς περιβαλλοντική, είναι κυρίως υπαρξιακή. Όσο ο άνθρωπος χάνει τη σύνδεσή του με κάτι βαθύτερο, χάνει και τη δυνατότητά του να σχετίζεται. Μετατρέπεται σε ένα ον απομονωμένο, φοβισμένο, βίαιο. Τα πρόσωπα του έργου παλεύουν να διατηρήσουν κάτι από την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Να δημιουργήσουν δεσμούς. Να μην χαθούν ολοκληρωτικά μέσα στην αποσύνθεση.
Η παράσταση ακολουθεί μη γραμμική αφήγηση. Κινείται μέσα από θραύσματα, όπως η μνήμη ενός εφιάλτη. Το οπτικοακουστικό σύμπαν δεν εξηγεί, αλλά μεταφέρει μια εμπειρία. Έναν κόσμο γεμάτο «αχρώματα». Λευκή τύφλωση, λευκή πληγή, γαλακτερή θάλασσα, ομίχλη. Έναν κόσμο όπου δεν βλέπεις καθαρά, αλλά αρχίζεις να αισθάνεσαι. Τα πιο απλά, αλλά ουσιαστικά. Μια χειρονομία, ένα βλέμμα, ένα άγγιγμα, η παρουσία του άλλου.
Το έργο μάς τοποθετεί μπροστά σε ένα ερώτημα.
Πού θα στρέψουμε το βλέμμα;
Μας προσκαλεί να έχουμε τα μάτια ανοιχτά, να βλέπουμε με όλες τις αισθήσεις. Το Περί Τυφλότητας_Θραύσματα είναι μια ωδή στην αγάπη. Η αγάπη ως πράξη αντίστασης, ως ο τελευταίος τόπος όπου μπορεί ακόμη να σταθεί ο άνθρωπος.
*Κατά βάθος, είναι ζήτημα φωτός.
