Υπάρχουν στιγμές που η παγκόσμια πολιτική μοιάζει με κακογραμμένη θεατρική παράσταση. Η σκηνή φωτίζεται, οι ηθοποιοί μπαίνουν, και ξαφνικά κάποιος ξεστομίζει μια ατάκα που δεν μπορεί να είναι αληθινή, μέχρι που συνειδητοποιείς ότι είναι. Στην περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ, η ατάκα ήταν η πρόταση «να αγοράσουμε τη Γροιλανδία». Στην αρχή προκάλεσε νευρικά γέλια, όπως όταν κάποιος πετάει ένα αστείο που δεν καταλαβαίνεις αμέσως αν είναι αστείο. Λίγο μετά, όμως, το γέλιο κόπηκε. Γιατί ο Τραμπ δεν αστειευόταν. Και κυρίως, γιατί ο κόσμος που τον περιβάλλει δεν θεωρεί τίποτα αστείο όταν διακυβεύονται στρατηγικά συμφέροντα και μέλλοντα κέρδη.
Για να καταλάβει κανείς το αμερικανικό ενδιαφέρον, πρέπει να γυρίσει την υδρόγειο ανάποδα. Να κοιτάξει τον κόσμο από πάνω, όχι από τα πλάγια. Στην κορυφή της υφηλίου, εκεί όπου για αιώνες υπήρχε μία αδιαπέραστη παγωμένη στεριά, το λιώσιμο των πάγων ανοίγει τώρα μια νέα ήπειρο — όχι για ζωή, αλλά για ανταγωνισμό. Το κλίμα δεν αλλάζει μόνο θερμοκρασίες αλλά και γεωπολιτικές προτεραιότητες. Ένας αρκτικός διάδρομος αρχίζει να χαράσσεται ανάμεσα στη Ρωσία και τον Καναδά, συνδέοντας την Ασία με τη Βόρεια Αμερική από τον βορρά, συντομεύοντας εμπορικούς δρόμους και ανατρέποντας ισορροπίες που θεωρούσαμε δεδομένες.
Η Γροιλανδία βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου ανοίγει το νέο παιχνίδι. Αθώα. Παγωμένη. Και όμως, στρατηγικά ανυπολόγιστη. Αυτό που βλέπουν οι δορυφόροι και οι ναύαρχοι είναι ένας μελλοντικός χάρτης όπου η Γροιλανδία δεν είναι πια λευκό κενό, αλλά κόμβος, πέρασμα, βάση, πύλη. Ό,τι οι Ευρωπαίοι θεωρούσαν μέχρι χθες μακρινό και άξεστο, σήμερα μοιάζει να μετατρέπεται σε περιουσιακό στοιχείο διεθνούς σημασίας. Αλλά η γεωγραφία είναι μόνο η μισή ιστορία. Η γεωλογία είναι η άλλη μισή. Κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας δεν κρύβεται απλώς παγωμένο νερό, κρύβονται σπάνιες γαίες, στοιχεία απαραίτητα για τη βιομηχανία μπαταριών, κινητών τηλεφώνων, υπολογιστών, ολόκληρης της ψηφιακής υποδομής που στηρίζει την οικονομία του 21ου αιώνα. Και αυτός ο πλούτος βρίσκεται σήμερα σχεδόν αποκλειστικά υπό κινεζικό έλεγχο. Ο Τραμπ, πρώην μεγαλομεσίτης της Νέας Υόρκης, αντιλαμβάνεται τον κόσμο σαν μια ατελείωτη σειρά από ευκαιρίες ακινήτων. Άλλος βλέπει παγόβουνα, εκείνος βλέπει ανεκμετάλλευτα ορυχεία.
Ο Τραμπ είναι ο άνθρωπος που βγάζει στην επιφάνεια αυτό που οι άλλοι ψιθυρίζουν στα think tanks. Η κλιματική κρίση μπορεί να γίνει μια χρυσή επενδυτική ευκαιρία.
Ο Τραμπ δεν χρειάζεται να ξέρει σε βάθος γεωπολιτική. Του αρκεί να γνωρίζει ότι οι ανταγωνιστές του ενδιαφέρονται για κάτι. Από εκεί και πέρα, η λογική του είναι απλή. Το θέλω πριν το πάρουν άλλοι. Αν η Γροιλανδία είναι πλούσια σε ορυκτά, είναι ευκαιρία. Αν έχει στρατηγική θέση, είναι επένδυση. Αν οι Κινέζοι ή οι Ρώσοι έχουν παρουσία, είναι απειλή. Και αν οι Δανοί αρνούνται να πουλήσουν, είναι προσβολή. Αυτή η προσβολή, μάλιστα, τον εξόργισε περισσότερο από τις όποιες γεωπολιτικές προεκτάσεις. Διότι, σε έναν κόσμο που λιώνει, το μόνο που δεν λιώνει είναι η αμερικανική πεποίθηση ότι οτιδήποτε μπορεί να αγοραστεί, αρκεί κάποιος να προσφέρει το σωστό ποσό.
Το κυνικό της υπόθεσης δεν είναι ότι ο Τραμπ το σκέφτηκε. Το κυνικό είναι ότι πολλοί, πάρα πολλοί στρατιωτικοί, τεχνοκράτες, επιχειρηματίες και αναλυτές το σκέφτηκαν πριν από αυτόν, απλώς δεν το είπαν φωναχτά. Ο Τραμπ είναι ο άνθρωπος που βγάζει στην επιφάνεια αυτό που οι άλλοι ψιθυρίζουν στα think tanks. Η κλιματική κρίση μπορεί να γίνει μια χρυσή επενδυτική ευκαιρία.
Η Γροιλανδία σε αυτό το πλαίσιο γίνεται κάτι χειρότερο από στόχος, γίνεται πρωτογενές υλικό για την πιο σκοτεινή πτυχή του 21ου αιώνα. Όχι την τεχνητή νοημοσύνη, όχι τις ψηφιακές οικονομίες. Αλλά την αντίληψη ότι καθώς ο κόσμος καταρρέει, υπάρχει ακόμη κάτι να κερδίσουμε. Ότι κάθε πρόβλημα είναι μια αγορά. Ότι κάθε λιώσιμο είναι μια ευκαιρία. Ότι κάθε πτώση της θερμοκρασίας σε λάθος μέρος μπορεί να δημιουργήσει άνοδο στο χρηματιστήριο του σωστού μέρους. Οι παγκόσμιες ισορροπίες αναδιατάσσονται όχι από πολιτικές αποφάσεις αλλά από φυσικές καταστροφές. Πάγοι που εξαφανίζονται, θάλασσες που ανεβαίνουν, εδάφη που αποκαλύπτονται σαν κρυμμένα θησαυροφυλάκια. Και μέσα σε αυτή τη νέα γεωγραφία, ο Τραμπ λειτουργεί σαν σύμπτωμα ενός ευρύτερου φαινομένου: τον τρόπο με τον οποίο τα έθνη αντιλαμβάνονται την κλιματική κρίση ως επιχειρηματική ευκαιρία, όχι ως απειλή για την ύπαρξή τους.
Η Γροιλανδία δεν είναι το αστείο, είναι το προοίμιο. Το πρώτο επεισόδιο ενός κόσμου που μετασχηματίζεται χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Ένας κόσμος όπου η θέρμανση του πλανήτη θα παράξει νέες διαδρομές, νέες κατακτήσεις, νέες συγκρούσεις. Και όπου, αντί για συλλογική αντιμετώπιση μιας κοινής απειλής, οι μεγάλες δυνάμεις επιλέγουν να τσακώνονται για το τελευταίο κομμάτι πάγου που λιώνει.
Το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι ιδιορρυθμία. Είναι προειδοποίηση. Όχι για το τι θέλει εκείνος, αλλά για το τι θα θελήσουν οι επόμενοι.
