Ο φετινός Απρίλιος δεν λειτουργεί με μεγάλα γεγονότα. Δεν υπάρχει μία έκθεση που τα επισκιάζει όλα. Από εκθέσεις που ανοίγουν ερωτήματα γύρω από το βλέμμα και την εξουσία, μέχρι άλλες που επιστρέφουν σε προσωπικές ιστορίες ή δοκιμάζουν νέα μέσα, η Αθήνα δεν προσφέρει μια ενιαία εμπειρία. Προσφέρει πολλές ταυτόχρονα. Και αυτό είναι που την κάνει ενδιαφέρουσα αυτή τη στιγμή είναι ότι δεν υπάρχει ένας τρόπος να τη διαβάσεις. Απλά την περπατάς. Και όσο τη διασχίζεις, κάτι αλλάζει όχι απαραίτητα σε αυτό που βλέπεις, αλλά στον τρόπο που το επεξεργάζεσαι. Οι εκθέσεις λειτουργούν σαν αφορμές, όχι σαν τελικοί προορισμοί. Σαν σημεία μέσα σε μια μεγαλύτερη αφήγηση που δεν είναι γραμμένη εκ των προτέρων. Την φετινή άνοιξη η Αθήνα απλώνεται σε επίπεδα και σου ζητά να τη διαβάσεις ολόκληρη.
Ξεκινάς από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, όπου οι εκθέσεις της Νίκης Καναγκίνη, του Στάθη Λογοθέτη και του Γιάννη Χρήστου επαναφέρουν μια ελληνική πρωτοπορία που για χρόνια έμενε εκτός κάδρου. Δεν πρόκειται για αναδρομές με την κλασική έννοια. Είναι μια προσπάθεια να ξαναδιαβαστούν καλλιτέχνες που δούλεψαν ανάμεσα σε ζωγραφική, μουσική, performance και φιλοσοφία πριν αυτό γίνει “κανονικό”. Βλέπεις έργα, αλλά κυρίως βλέπεις έναν τρόπο σκέψης που δεν χωρούσε εύκολα στην εποχή του.
Από εκεί, η διαδρομή ανοίγει στην Εθνική Πινακοθήκη. Η έκθεση με τη Συλλογή Κωστάκη επιστρέφει στη ρωσική πρωτοπορία όχι ως αισθητική στιγμή, αλλά ως ιδέα ότι η τέχνη μπορεί να ανασχεδιάσει τον κόσμο. Πόλη, φύση και σύμπαν λειτουργούν σαν τρία πεδία όπου δοκιμάστηκε αυτή η υπόσχεση και τελικά έμεινε ανοιχτή. Η έκθεση δεν δίνει απαντήσεις. Σε βάζει να σκεφτείς πόσο από εκείνη την ουτοπία έχει επιβιώσει.
Στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, ο τόνος αλλάζει. Ο Γιώργος Τσεριώνης, στην έκθεση AFTER, κοιτά την πόλη από μέσα ως ένα σύστημα φθοράς. Υλικά, ερείπια, σπασμένες δομές, μια αστική εμπειρία που δεν εξιδανικεύεται. Ο άνθρωπος εδώ δεν είναι παρατηρητής. Είναι μέρος του ίδιου μηχανισμού. Στη συνέχεια η Αθήνα αρχίζει να γίνεται πιο προσωπική.
Στο Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138, η έκθεση What You Wear Is What You Are, μεταφέρει τη συζήτηση στο σώμα. Το ρούχο δεν παρουσιάζεται ως στιλ, αλλά ως θέση κοινωνική, πολιτική και πολιτισμική. Ταυτόχρονα, η έκθεση για τον Αλέξη Ακριθάκη λειτουργεί σαν αντίβαρο, μια πιο εσωτερική, σχεδόν βιωματική προσέγγιση της τέχνης, που δείχνει πώς η ελληνική δημιουργία συνομιλεί με το διεθνές χωρίς να χάνει τη δική της ένταση.
Λίγα τετράγωνα πιο πέρα, στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, το βλέμμα αλλάζει ξανά. Το project του Jeff Koons πάνω στην “Balloon Venus” δημιουργεί μια απροσδόκητη σύνδεση ανάμεσα στην αρχαία φόρμα και τη σύγχρονη εικόνα. Η κυκλαδική λιτότητα συναντά την ποπ υπερβολή και κάπου εκεί καταλαβαίνεις ότι η απόσταση ανάμεσα στο ιερό και το σύγχρονο δεν είναι τόσο μεγάλη όσο νομίζουμε. Στις γκαλερί η αφήγηση γίνεται πιο ρευστή.
Στη Bernier/Eliades Gallery, η Tindara Spartà με το “MAD HOUSE” αποδομεί το σπίτι ως ασφαλή χώρο. Το οικείο γίνεται ασταθές, σχεδόν ζωντανό. Στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ιλεάνα Τούντα, τα εικονοστάσια της Γρηγοράκη και της Φωτοπούλου μετατρέπουν τη μνήμη σε εικόνα που επιμένει μέσα στο τοπίο. Στη Δύο Χωριά, το “Weak Signal” φέρνει την τέχνη μέσα σε ένα περιβάλλον δεδομένων και αλγορίθμων, όπου η εικόνα λειτουργεί περισσότερο ως πληροφορία παρά ως αναπαράσταση.
Και τέλος, στη CAN Christina Androulidaki Gallery, η Αθήνα εμφανίζεται σε δύο χρόνους ταυτόχρονα: ο Νίκος Μάρκου καταγράφει το Γκάζι πριν χαθεί, ενώ ο Σωτήρης Πανουσάκης αποδομεί τη σύγχρονη εικόνα της πόλης, αφήνοντας μόνο τα ίχνη της.
Καθώς η πόλη μοιάζει να επιστρέφει διαρκώς στον εαυτό της, από την πρωτοπορία του 20ού αιώνα μέχρι τα ίχνη της σύγχρονης αστικής ζωής, η διαδρομή καταλήγει ανοιχτά, χωρίς τοίχους. Στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, η Μπάρμπαρα Κρούγκερ στις 28 Απριλίου δεν παρουσιάζει απλώς μια έκθεση. Καταλαμβάνει τον χώρο. Με το Untitled (Pride and Contempt), δεκατρία νέα έργα μεγάλης κλίμακας απλώνονται ανάμεσα στο Κανάλι και την Εσπλανάδα, ενώ μια τοιχογραφία 90 μέτρων πάνω στο κτήριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης μετατρέπει την αρχιτεκτονική σε μήνυμα. Δεν υπάρχει είσοδος και έξοδος εδώ. Δεν υπάρχει “διάρκεια θέασης”. Η τέχνη μπαίνει μέσα στη ροή της πόλης εκεί που περπατάς, σταματάς, επιστρέφεις χωρίς να το προγραμματίσεις. Οι λέξεις της Κρούγκερ δεν ζητούν απλώς να διαβαστούν. Επιμένουν, σχεδόν σε ακολουθούν, μετατρέποντας τον δημόσιο χώρο σε ένα πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στην επιθυμία, την ταυτότητα και την εξουσία.
Η Αθήνα δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει τον Απρίλιο. Προσπαθεί να επαναπροσδιορίσει τι βλέπουμε και πώς το βλέπουμε. Και αυτό είναι πιο ενδιαφέρον από οποιοδήποτε hype.
