Κάθε είδηση θανάτου ενός δημοσιογράφου, περνά πλέον από μια περίεργη διαδικασία ελέγχου. Όχι για να μάθουμε αν είναι αλήθεια, αλλά σε ποια πλευρά ανήκει. Πριν ακόμη καταλάβεις τι έγινε, έχει ήδη ξεκινήσει η αναζήτηση: ποιος ήταν, τι είχε πει, τι είχε γράψει, πού ανήκε. Το γεγονός έρχεται δεύτερο. Πρώτα έρχεται η ταυτότητα. Κάποτε η σειρά ήταν ανάποδη. Υπήρχε ένα συμβάν και μετά μια ερμηνεία. Σήμερα υπάρχει ένα πρόσωπο και μετά αποφασίζουμε αν το συμβάν αξίζει να υπάρχει. Αυτή η μικρή αλλαγή είναι σχεδόν αόρατη αλλά αλλάζει τα πάντα. Γιατί η αλήθεια δεν χρειάζεται πλέον να διαψευστεί, αρκεί να μην αναγνωριστεί. Σε έναν πόλεμο — σε κάθε πόλεμο — οι νεκροί είναι πολλοί και οι ιστορίες λιγότερες. Η Γάζα δεν αποτελεί εξαίρεση. Διεθνείς οργανισμοί καταγράφουν εκατοντάδες νεκρούς εργαζομένους στα μέσα ενημέρωσης τα τελευταία χρόνια. Οι αριθμοί επαναλαμβάνονται, μεταφέρονται, κυκλοφορούν. Αυτό όμως που ακολουθεί έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τον ίδιο τον αριθμό.
Σχεδόν πάντα η πρώτη αντίδραση δεν είναι η σιωπή αλλά η εξέταση. Ήταν πράγματι δημοσιογράφος; Είχε πολιτική άποψη; Υπήρχε κάτι στο παρελθόν του; Σαν ο θάνατος να μην είναι το τέλος μιας ζωής αλλά η αρχή ενός φακέλου. Έτσι ο μάρτυρας μετακινείται. Όχι από το πεδίο στη μνήμη αλλά από τη μαρτυρία στην κατηγορία. Αν το πρόσωπο δεν πληροί τις προϋποθέσεις ουδετερότητας που θέλουμε, τότε το γεγονός γίνεται αμφίβολο χωρίς να έχει αλλάξει τίποτα μέσα του. Δεν χρειάζεται αντίθετη απόδειξη. Αρκεί μια αμφιβολία για τον αφηγητή. Αυτή είναι ίσως η πιο σύγχρονη μορφή φίλτρου πληροφορίας. Δεν αποκρύπτεις την εικόνα απλά προσπαθείς να μειώσεις το κύρος εκείνου που τη δείχνει. Σιγά σιγά η εικόνα γίνεται άποψη και η άποψη απλώς άλλη μία θέση σε μια συζήτηση.
Όποιος έχει περάσει χρόνο στο διαδίκτυο αναγνωρίζει τον μηχανισμό. Κάθε γεγονός συνοδεύεται από έρευνα χαρακτήρα. Δεν εξετάζουμε τι συνέβη αλλά αν ο άνθρωπος που το είδε είναι αρκετά αποδεκτός ώστε να έχει συμβεί. Η Γάζα λειτουργεί σαν μεγεθυντικός φακός αυτής της διαδικασίας. Όταν οι ξένοι ανταποκριτές δεν μπορούν να βρίσκονται παντού, οι τοπικοί δημοσιογράφοι γίνονται απαραίτητοι. Και ακριβώς γι’ αυτό δεν θεωρούνται ποτέ πλήρως αξιόπιστοι. Ο κόσμος χρειάζεται την εικόνα αλλά δυσκολεύεται να εμπιστευτεί εκείνον που την έφερε.
Κάποτε η δολοφονία ενός δημοσιογράφου ήταν επίθεση στην ενημέρωση. Τώρα συχνά μετατρέπεται σε διαφωνία για την ιδιότητα. Αν η ιδιότητα αμφισβητηθεί, η αγανάκτηση μειώνεται. Το γεγονός δεν ακυρώνεται απλώς δεν πιέζει πια. Υπάρχει ένας δεύτερος θάνατος που συμβαίνει ήσυχα. Όταν ο δημοσιογράφος παύει να είναι μάρτυρας και γίνεται θέμα συζήτησης. Όταν η απώλεια αντικαθίσταται από έλεγχο βιογραφικού. Από εκεί και μετά το γεγονός δεν χρειάζεται απάντηση, μόνο θέση.
Για αιώνες η κοινωνία βασίστηκε στην απλή αρχή ότι κάποιος ήταν εκεί. Σήμερα η παρουσία δεν αρκεί. Χρειάζεται αποδοχή. Και η αποδοχή δεν εξαρτάται από το τι είδες αλλά από το ποιος είσαι. Ίσως γι’ αυτό η εποχή μας έχει άπειρες πληροφορίες αλλά λίγες κοινές πραγματικότητες. Δεν διαφωνούμε μόνο για την ερμηνεία των γεγονότων, διαφωνούμε για το αν επιτρέπεται να υπάρξει κοινός μάρτυρας.
Ο μάρτυρας πεθαίνει πριν από τον δημοσιογράφο. Και όταν συμβεί αυτό, η πραγματικότητα δεν καταρρίπτεται, απλώς διαπραγματεύεται μέχρι να μην ανήκει σε κανέναν.
