Υπήρχε μια εποχή που το μέλλον λειτουργούσε σαν επιχείρημα. Οι γονείς το επικαλούνταν όπως οι γιατροί την αγωγή: ζόρικο το τώρα, καλύτερο το μετά. Δούλευες, βαριόσουν, ανεχόσουν γιατί υπήρχε ένας προορισμός στο τέλος του δρόμου. Ένα σπίτι, μια σταθερότητα, μια ζωή που δεν θα άλλαζε κάθε χρόνο μαζί με το ενοίκιο. Κανείς δεν το αποκαλούσε «μεσαία τάξη». Το αποκαλούσαν απλώς κανονική ζωή. Σήμερα η κανονική ζωή είναι είδος εποχής. Σαν τις βιντεοκασέτες. Τις θυμάσαι, δεν τις ζεις.
Η νέα κατάσταση είναι διαφορετική: δεν υπόσχεται άνοδο, υπόσχεται παράταση. Δεν δουλεύεις για να πας μπροστά, δουλεύεις για να μη μείνει απλήρωτος ο επόμενος λογαριασμός. Η οικονομία έγινε παιχνίδι επιβίωσης και η ενηλικίωση μετατέθηκε επ’ αόριστον. Τριάντα πέντε χρονών και ακόμη «μέχρι να σταθώ λίγο». Δεν θα σταθείς. Κανείς δεν στέκεται σε κυλιόμενο διάδρομο.
Κάπου εκεί η πολιτική άρχισε να μοιάζει με βραδινή οδήγηση σε άδειο αυτοκινητόδρομο. Ανεβάζεις ταχύτητα όχι για να φτάσεις αλλά για να νιώσεις ότι κινείσαι. Οι άνθρωποι δεν ψηφίζουν πια για να βελτιώσουν τη ζωή τους. Ψηφίζουν για να σπάσουν τη μονοτονία της. Η οργή των προηγούμενων γενεών είχε στόχο. Η σημερινή έχει μόνο ένταση. Θέλει ήχο, όχι αποτέλεσμα. Και είναι λογικό. Όταν δεν υπάρχει μέλλον να προστατεύσεις, η σταθερότητα μοιάζει βαρετή. Ο πολίτης μετατρέπεται σε παίκτη. Δοκιμάζει κουμπιά. Τραβάει μοχλούς. Ρίχνει ζάρια με κυβερνήσεις και ιδέες, όχι γιατί πιστεύει αλλά γιατί τίποτα δεν φαίνεται χειρότερο από την επανάληψη.
Ο νέος δεν θέλει να γκρεμίσει το σύστημα. Θέλει να δει αν κάνει θόρυβο όταν πέφτει. Οι επαναστάσεις γεννιούνται από πίστη. Οι επικίνδυνες εποχές γεννιούνται από πλήξη
Η δημοκρατία βασίστηκε για δεκαετίες σε μια ψευδαίσθηση με υλικό αντίκρισμα. Αν αντέξεις αρκετά, θα ανταμειφθείς. Δεν ήταν πάντα αλήθεια, αλλά ήταν αρκετά συχνή για να λειτουργεί. Όταν αυτό σταματά, η μετριοπάθεια παύει να είναι αρετή και γίνεται χόμπι των μεγαλύτερων. Ο νέος δεν θέλει να γκρεμίσει το σύστημα. Θέλει να δει αν κάνει θόρυβο όταν πέφτει. Η διαφορά είναι τεράστια. Οι επαναστάσεις γεννιούνται από πίστη. Οι επικίνδυνες εποχές γεννιούνται από πλήξη.
Και η πλήξη είναι παντού. Στις δουλειές χωρίς εξέλιξη, στην ακρίβεια χωρίς τέλος, στις σχέσεις με ημερομηνία λήξης γιατί «δεν βγαίνουν τα μαθηματικά». Μια ολόκληρη γενιά που ζει σε δοκιμαστική περίοδο χωρίς σύμβαση. Δεν σχεδιάζει γιατί αναβάλλει. Δεν αποτυγχάνει γιατί δεν ξεκινά.
Κάποτε η μεσαία τάξη παρήγαγε πολίτες. Τώρα η αβεβαιότητα παράγει θεατές. Άνθρωποι που παρακολουθούν τη χώρα τους όπως μια σειρά που δεν τους αρέσει αλλά συνεχίζουν από συνήθεια. Και όταν βαρεθούν αρκετά, αλλάζουν κανάλι χωρίς να τους νοιάζει τι θα παίξει μετά. Εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος. Όχι ότι οι άνθρωποι θα στραφούν σε κάτι ακραίο. Δεν θα τους νοιάζει πού θα στραφούν. Η δημοκρατία δεν καταρρέει από μίσος. Καταρρέει όταν πάψει να είναι ενδιαφέρουσα. Και η πιο αθόρυβη επανάσταση της εποχής δεν είναι ιδεολογική. Είναι χρονική. Οι άνθρωποι δεν φοβούνται ότι το μέλλον θα είναι χειρότερο. Απλώς δεν το υπολογίζουν πια.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
