Η «Αφροδίτη» του Jeff Koons είναι ένας καθρέφτης

Είδαμε την νέα έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης που περιλαμβάνει κι ένα έργο του διάσημου εικαστικού.

Στη φωτεινή αίθουσα του μεγάρου Σταθάτου του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης δεσπόζει μόνη της -αλλά όχι μοναχική- η Balloon Venus Lespugue (Orange) του Jeff Koons από τη Συλλογή Homem Sonnabend των Antonio Homem Sonnabend και Phokion Potamianos Homem.

Γύρω της ήδη έχουν μαζευτεί οι πρώτοι δημοσιογράφοι και λοιποί καλεσμένοι του μουσείου καθώς η Αφροδίτη Γκόνου, σύμβουλος του προγράμματος σύγχρονης τέχνης του μουσείου, έχει ξεκινήσει τη μίνι ξενάγηση στην έκθεση. Και τη χαρακτηρίζω «μίνι» μόνο και μόνο διότι η ίδια η έκθεση παρουσιάζεται σε δύο μόλις αίθουσες και περιλαμβάνει: το έργο του Jeff -όπως τον ανέφεραν με το μικρό του όνομα και όσοι συμμετείχαν λίγο αργότερα στη συνέντευξη Τύπου- και πιστοποιημένα αντίγραφα των αμετακίνητων πρωτοτύπων δέκα παλαιολιθικών «Αφροδιτών» που φυλάσσονται σε μεγάλα ευρωπαϊκά μουσεία.

Τα πιστοποιημένα αντίγραφα βρίσκονται σε ένα δωμάτιο που έχει μετατραπεί σε «σπηλιά», με ελάχιστο φως και ήχο νερού που στάζει από σταλακτίτες, για να φέρει στο παρόν τις συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκαν τα παλαιολιθικά ειδώλια που απεικονίζουν γυναικείες μορφές. Οι μορφές αυτές γεννήθηκαν μέσα σε μήτρες ενός παμπάλαιου κόσμου που συνομιλεί με τον τωρινό χάρη στην τέχνη. Αυτό είναι η Balloon Venus Lespugue (Orange) του Jeff Koons, ένας καθρέφτης που όταν στεκόμαστε απέναντι του βλέπουμε μέσα του το παρόν αλλά και το παρελθόν μας. Το θέμα είναι, μπορούμε άραγε να δούμε και το μέλλον μας ως ανθρωπότητα;

Ο ίδιος ο Koons λέει κατά τη διάρκεια της συνέντευξης τύπου πως «Οι αντανακλάσεις της Balloon Venus Lespugue υπενθυμίζουν στους θεατές ότι τίποτα δεν μπορεί να συμβεί χωρίς τους ίδιους, πως η Τέχνη γεννιέται μέσα τους».

Η κατά Koons «Αφροδίτη» λειτουργεί λοιπόν ως ένας αγωγός γνώσης, συναισθήματος, σκέψης μεταξύ του δημιουργού και των θεατών. Η συνομιλία γίνεται εφικτή όταν και οι δύο πόλοι του συστήματος είναι ανοιχτοί και ενώνονται. Ο Koons διευκρινίζει «Ενδιαφέρθηκα για την αντανάκλαση, για τις ανακλαστικές επιφάνειες, μέσα από τη φιλοσοφία. Η λέξη “reflection” είναι αυτή που συναντούσα πιο συχνά όταν διάβαζα φιλοσοφία. Αφορά το να σκέφτεσαι τα πράγματα αλλά και τον εαυτό σου. Σχεδόν μάς λένε να μην ασχολούμαστε με τον εαυτό μας. Ο Νάρκισσος —κατά κάποιο τρόπο αυτός ο μύθος είναι πολύ καταστροφικός— γιατί οι άνθρωποι νιώθουν ότι δεν μπορούν να κοιτάξουν τον εαυτό τους. Νιώθουν ότι δεν πρέπει πραγματικά να ασχολούνται με τους εαυτούς τους, να κοιτάζουν τα δικά τους θέματα, ενώ στην πραγματικότητα θα έπρεπε να συμβαίνει το αντίθετο: θα έπρεπε να ανοιχτούμε και να κοιτάξουμε πραγματικά τον εαυτό μας, ώστε να μπορέσουμε να αποδεχτούμε τον εαυτό μας. Και από εκείνο το σημείο, μπορούμε να πάμε προς τα έξω και να ανοιχτούμε στον κόσμο».

Είναι λοιπόν η βουτιά προς τα μέσα μια ματιά στον έξω κόσμο καθώς ήδη μέσα μας συσσωρεύεται ένα σύνολο ανθρώπων που προηγήθηκαν της ύπαρξής μας αλλά τη διαμόρφωσαν χάρη στην ανθρώπινη κληρονομιά που παραχωρείται από γενιά σε γενιά.

Οι παλαιολιθικές «Αφροδίτες» είναι καθρέφτες του κόσμου που δημιουργήθηκαν, ενός κόσμου που το είδος μας δεν ήταν το κυρίαρχο πάνω στον πλανήτη, ενός κόσμου που ο κάθε άνθρωπος ένιωθε καθημερινή απειλή και μοναξιά μέσα σε έναν περιβάλλον που λειτουργούσε ως πίστα επιβίωσης. Η σημερινή «Αφροδίτη» δημιουργείται σε ένα κόσμο που εμείς είμαστε το κυρίαρχο είδος από έναν καλλιτέχνη που βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας της επιτυχίας. Όμως ο κόσμος εξακολουθεί με χίλιους τρόπους να είναι απειλητικός, ο άνθρωπος να αισθάνεται καθημερινά ότι η ζωή είναι μια πίστα επιβίωσης, ότι παρότι πια είμαστε δισεκατομμύρια η μοναξιά είναι κυρίαρχο συναίσθημα.

Ο Koons λέει: «Είναι πολύ σημαντική η συνάντηση των “ Αφροδιτών” σε αυτή την έκθεση. Αλλά εξίσου σημαντικό είναι αυτό που συζητάμε, δηλαδή το μοίρασμα. Αυτό το καθολικό λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε όλοι από κοινού. Η σημασία της γλώσσας, της αφήγησης, της έκφρασης των συναισθημάτων και των συγκινήσεων. Τι σημαίνει να είναι κανείς άνθρωπος. Πώς περιγράφεται αυτή η στιγμή μέσα στον χρόνο και πώς μπορούμε να ακούσουμε ουσιαστικά ανθρώπους, πρόσωπα, τα οποία έζησαν εδώ και 40.000 χρόνια και όμως συνδέονται με εμάς σήμερα. Υπάρχουν εκθέματα, αλλά αυτό που έχει σημασία είναι ότι εμείς βρισκόμαστε όλοι εδώ, στην ίδια αίθουσα. Είμαι πανευτυχής που μπόρεσα να συμμετάσχω σε μια έκθεση, όπως αυτή, σε μια τέτοια στιγμή.»

Ναι, είναι πάντα κέρδος το μοίρασμα. Η συλλογικότητα της ανθρώπινης φύσης κατάφερε να μετατρέψει την μοναχική έκφραση της -μόνος είναι ο γλύπτης όταν δημιουργεί- σε κοινή εμπειρία δίνοντας στο δημιούργημα την υπόσταση ενός αντικειμένου που αξίζει να δεις και να θαυμάσεις από κοντά, ενός έργου Τέχνης που σε φέρνει σε επικοινωνία με τον μοναχικό, αρχικά, δημιουργό.

Καθώς βγαίνω από το Μουσείο Κυκλαδικής και μπαίνω ξανά στους πολύβουους και μουντούς δρόμους της συννεφιασμένης Αθήνας αναρωτιέμαι τι αντανάκλαση βλέπει άραγε ο ίδιος ο Jeffe Koons όταν αντικρίζει την «Αφροδίτη» του;

Info: Το έργο “Balloon Venus Lespugue (Orange)” (2013-2019) προέρχεται από τη Συλλογή Homem Sonnabend (ιδιοκτησία Antonio Homem Sonnabend και Phokion Potamianos Homem) και εκτίθεται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης για πρώτη φορά. Η παρουσίαση συνοδεύεται από μια νέα έκδοση καταλόγου που περιλαμβάνει δοκίμια του Jeff Koons και κορυφαίων μελετητών, στα οποία περιγράφονται λεπτομερώς οι νέες έρευνες για την Παλαιολιθική περίοδο στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.