Όταν η κυβέρνηση δηλώνει ότι «καταλαβαίνει πλήρως» τις διεθνείς εξελίξεις, τα ερωτήματα για όσα δεν αντιλήφθηκε στο εσωτερικό, αποκαλύπτει κάτι πολύ πιο βαθύ από μια τηλεοπτική στιγμή και τότς επιστρέφουν πιο επίμονα από ποτέ.
Υπάρχει μια στιγμή, κάπου ανάμεσα στον καφέ της πρωινής εκπομπής και στο πρώτο τσιγάρο της ημέρας, που καταλαβαίνεις ότι δεν ζεις απλώς σε μια χώρα, ζεις μέσα σε ένα αφήγημα. Όχι ένα αφήγημα που προσπαθεί να σε πείσει αλλά ένα αφήγημα που θεωρεί δεδομένο ότι ήδη έχεις πειστεί. Και εκεί, μέσα σε ένα τηλεοπτικό στούντιο, με τα φώτα να καίνε πιο δυνατά από την πραγματικότητα, ακούς τη φράση που έχει καταντήσει εθνικό νανούρισμα:«Έχουμε πλήρη εικόνα».
Στη χθεσινή εκπομπή των «Αταίριαστων», του Χρήστου Κούτρα και του Γιάννη Ντσούνου, γνωστοί για την δημοσιογραφική ευφυϊα τους αλλά και του υψηλού επιπέδου χιούμορ, είχαν μεταξύ άλλων καλεσμένο τον διεθνολόγο, βουλευτή και πρώην υπουργό της Νέας Δημοκρατίας, Δημήτρη Καιρίδη. Η συζήτηση είχε να κάνει με τον πόλεμο στο Ιράν και τις οικονομικές επιπτώσεις στην τσέπη μας. Ο Χρήστος Κούτρας κάποια στιγμή τον ρωτά αν η κυβέρνηση έχει καταλάβει τι γίνεται, και ο βουλευτής δήλωσε με απόλυτη ψυχραιμία ότι η κυβέρνηση«έχει καταλάβει πλήρως» τι συμβαίνει στον πόλεμο στο Ιράν και είναι έτοιμη να προστατεύσει τους πολίτες από τις επερχόμενες αυξήσεις. Καμία αμφιβολία. Μόνο βεβαιότητα. Και μετά έρχεται η ερώτηση από τον Κούτρα. Απλή. Σχεδόν αφελής. Από εκείνες που δεν χρειάζονται φωνή για να ακουστούν, γιατί κουβαλάνε ήδη μέσα τους την απάντηση: αν καταλαβαίνετε τόσο καλά τον κόσμο εκεί έξω, πώς γίνεται να μην καταλάβατε τι συνέβαινε εδώ μέσα; Και ξαφνικά ο αέρας βαραίνει και η μπάλα στην εξέδρα.
Αυτή η χώρα έχει μια περίεργη ικανότητα: μπορεί να εξηγεί τα πάντα εκτός από τον εαυτό της. Μπορεί να αναλύει πολέμους, να προβλέπει κρίσεις, να μιλάει για ενεργειακές καταιγίδες και διεθνείς ισορροπίες, αλλά όταν το βλέμμα γυρίζει προς τα μέσα, κάτι χαλάει. Η εικόνα θολώνει. Η “πλήρης γνώση” γίνεται επιλεκτική. Σαν να υπάρχει ένα αόρατο φίλτρο που αφήνει να περνάνε μόνο όσα δεν πονάνε. Η βεβαιότητα, σε αυτή τη χώρα, έχει γίνει το πιο ύποπτο πράγμα.
Γιατί δεν είναι ότι δεν ήξεραν. Είναι ότι δεν έπρεπε να ξέρουν. Δεν είναι αμέλεια, είναι αρχιτεκτονική. Σε αυτή τη χώρα, η άγνοια δεν είναι αποτυχία. Είναι εργαλείο. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η εξουσία διατηρεί την ψυχραιμία της μπροστά στο χάος που η ίδια παράγει. Λες “ξέρω” αρκετές φορές και, κάπου στη διαδρομή, αρχίζεις να το πιστεύεις. Και όταν το πιστέψεις, δεν χρειάζεται πια να κοιτάξεις.
Έτσι χτίζεται η μεγάλη ψευδαίσθηση: μια κυβέρνηση που προβλέπει πολέμους αλλά δεν βλέπει σκάνδαλα, που κατανοεί αγορές αλλά δεν αντιλαμβάνεται μηχανισμούς που λειτουργούν δίπλα της, κάτω της, μέσα της. Μια εξουσία που έχει μάθει να διαβάζει τους χάρτες του κόσμου, αλλά όχι τους διαδρόμους της.
Και ο πολίτης; Ο πολίτης ζει ανάμεσα σε δύο παράλληλες πραγματικότητες. Στην τηλεοπτική, όπου όλα είναι υπό έλεγχο, και στην πραγματική, όπου τίποτα δεν είναι. Βάζει βενζίνη, πληρώνει λογαριασμούς, βλέπει τις τιμές να ανεβαίνουν σαν πυρετός χωρίς διάγνωση, και κάπου στο βάθος ακούει ξανά την ίδια φράση: «Μην ανησυχείτε. Έχουμε πλήρη εικόνα».
Είναι σχεδόν ειρωνικό. Η χώρα που δεν κατάλαβε τι συνέβαινε μέσα στα ίδια της τα συστήματα, δηλώνει ότι καταλαβαίνει έναν πόλεμο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Σαν να μην είναι η γνώση το ζητούμενο, αλλά η εντύπωση της γνώσης. Σαν να μην έχει σημασία αν βλέπεις αρκεί να φαίνεται ότι βλέπεις. Και ίσως αυτό να είναι το πιο επικίνδυνο σημείο της εποχής. Δεν ζούμε σε μια κρίση αλήθειας. Ζούμε σε μια κρίση βεβαιότητας. Όλοι είναι σίγουροι για τα πάντα. Και όσο πιο σίγουροι γίνονται, τόσο λιγότερο ελέγχουν.
Γιατί η πραγματική εξουσία δεν είναι αυτή που ξέρει. Είναι αυτή που πείθει ότι ξέρει. Και η πραγματική κατάρρευση δεν θα έρθει όταν αποδειχθεί ότι δεν ήξεραν. Θα έρθει όταν πάψουμε να προσποιούμαστε ότι το πιστεύουμε. Μέχρι τότε, η βενζίνη θα ανεβαίνει, οι κρίσεις θα πολλαπλασιάζονται, και σε κάποιο στούντιο, κάτω από φώτα που δεν αφήνουν σκιές, κάποιος θα συνεχίσει να λέει με απόλυτη ηρεμία ότι «έχουμε πλήρη εικόνα». Το μόνο που μένει να καταλάβουμε εμείς, είναι αν το πιστεύουμε ακόμα.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
