Ορισμένοι δίσκοι ανήκουν στο τέλος μιας καριέρας. Λίγοι όμως ανήκουν στο τέλος μιας ζωής. Οι πρώτοι κοιτάζει προς τα πίσω. Οι δεύτεροι, όταν συμβαίνει πραγματικά, κοιτάζουν κατευθείαν προς το τέλος. Και μερικές φορές το ξέρουν. Αυτά τα άλμπουμ δεν είναι απλώς το τελευταίο κεφάλαιο μιας δισκογραφίας. Είναι έργα που κουβαλούν μέσα τους τη γνώση του τέλους. Όχι ως ιδέα αλλά ως εμπειρία σε εξέλιξη. Αυτά τα άλμπουμ δεν είναι σημαντικά επειδή είναι τα τελευταία. Είναι σημαντικά επειδή είναι τα πιο εκτεθειμένα. Δεν προσπαθούν να εντυπωσιάσουν. Προσπαθούν να ειπωθούν. Μια στιγμή όπου η μουσική δεν κοιτάζει το επόμενο βήμα αλλά το τελευταίο. Και το καταγράφει.
Blackstar – David Bowie
Ο David Bowie το μετέτρεψε σε τέχνη υψηλής σύλληψης. Το Blackstar δεν είναι μόνο ένας δίσκος γραμμένος στη σκιά του καρκίνου, είναι ένα έργο που ενσωματώνει τον θάνατο στη δομή του. Οι συνθέσεις είναι αποσπασματικές, σχεδόν ανολοκλήρωτες επίτηδες, σαν να αρνούνται την κλασική αφήγηση αρχής-μέσης-τέλους. Το Lazarus συνοδεύεται από εικόνες εγκλεισμού και ανόδου, ενώ το Blackstar απλώνεται σαν τελετουργία. Ο Bowie δεν αφήνει απλώς τραγούδια αφήνει έναν μηχανισμό ερμηνείας. Ένα έργο που γίνεται πλήρες μόνο αφού ο ίδιος φύγει.
Innuendo – Freddie Mercury και Queen
Ο Freddie Mercury δεν είχε την πολυτέλεια της απόστασης ή του συμβολισμού. Το Innuendo είναι προϊόν σωματικής κατάρρευσης και πείσματος μαζί. Η μπάντα ηχογραφεί γύρω από τα όρια του σώματός του, προσαρμόζοντας τις συνεδρίες στην αντοχή του. Κι όμως το αποτέλεσμα δεν είναι αδύναμο. Είναι μεγαλοπρεπές. Το The Show Must Go On αποκτά σχεδόν μεταφυσική ένταση: οι στίχοι μιλούν για ένα χαμόγελο που επιμένει, ενώ το σώμα υποχωρεί. Δεν είναι performance. Είναι πράξη αντοχής καταγεγραμμένη σε ήχο.
American IV: The Man Comes Around – Johnny Cash
Στον Johnny Cash το τέλος δεν εκφράζεται με ένταση, αλλά με αφαίρεση. Το American IV: The Man Comes Around λειτουργεί σαν απογύμνωση. Οι επιλογές τραγουδιών από Depeche Mode μέχρι Beatles, δεν είναι τυχαίες. Είναι κομμάτια που επανερμηνεύονται μέσα από μια φωνή που κουβαλά φθορά, απώλεια, αλλά και μια ιδιότυπη ηρεμία. Στο Hurt, η ερμηνεία του Cash μετατρέπει έναν εσωτερικό μονόλογο αυτοκαταστροφής σε απολογισμό ζωής. Δεν υπάρχει δραματική κορύφωση. Υπάρχει μια ήσυχη αποδοχή ότι ό,τι έγινε, έγινε.
You Want It Darker – Leonard Cohen
Ο Leonard Cohen πηγαίνει ακόμα πιο βαθιά. Το You Want It Darker μοιάζει με διάλογο όχι με το κοινό, αλλά με κάτι ανώτερο, απροσδιόριστο. Οι ενορχηστρώσεις είναι λιτές, σχεδόν λειτουργικές, σαν να υπηρετούν μια τελετουργία. Η φωνή του Cohen δεν προσπαθεί να συγκινήσει, δηλώνει παρουσία. Δεν υπάρχει αγωνία, ούτε αντίσταση. Μόνο αποδοχή και μια ήρεμη παραχώρηση στο αναπόφευκτο.
The Wind – Warren Zevon
Ο Warren Zevon στο The Wind αφαιρεί κάθε έννοια καλλιτεχνικής απόστασης. Ο δίσκος ηχογραφείται μετά τη διάγνωση με ανίατο καρκίνο και λειτουργεί σαν προσωπική καταγραφή. Συμμετοχές φίλων και συνεργατών δεν αλλοιώνουν τον πυρήνα. Είναι ένας άνθρωπος που προσπαθεί να πει τα σημαντικά πριν τελειώσει ο χρόνος. Το Keep Me in Your Heart δεν έχει μεταφορά ή συμβολισμό. Είναι μια ευθεία, σχεδόν σπαρακτική παράκληση μνήμης.
Don’t Worry About Me – Joey Ramone
Ο Joey Ramone, στο Don’t Worry About Me, επιλέγει μια απροσδόκητη κατεύθυνση. Μακριά από τον ωμό ήχο των Ramones, στρέφεται σε πιο καθαρές, μελωδικές φόρμες. Υπάρχει μια αίσθηση ότι προσπαθεί να ανακαλύψει μια άλλη εκδοχή του εαυτού του, ίσως αυτή που δεν πρόλαβε να υπάρξει. Οι στίχοι αγγίζουν την ασθένεια χωρίς να εγκλωβίζονται σε αυτή. Είναι ένας δίσκος που δεν φωνάζει τον φόβο του αλλά τον αφήνει να αιωρείται.
Bouncing Off the Satellites – Ricky Wilson και B-52
Στο Bouncing Off the Satellites, ο Ricky Wilson αφήνει πίσω του ένα έργο που δεν αποκαλύπτει άμεσα την τραγωδία του, αλλά τη διαχέει υπόγεια. Η ενέργεια του συγκροτήματος παραμένει, αλλά κάτι έχει μετακινηθεί. Η απουσία είναι ήδη εκεί πριν ακόμη γίνει πραγματικότητα για το κοινό.
Southern Blood — Gregg Allman
Τέλος, ο Gregg Allman στο Southern Blood δημιουργεί έναν δίσκο που μοιάζει με αφήγηση ζωής σε τρίτο πρόσωπο. Οι επιλογές των τραγουδιών, η σειρά τους, και η ερμηνεία όλα συγκλίνουν σε μια προσπάθεια να τοποθετήσει τον εαυτό του μέσα στην ίδια του την ιστορία πριν αυτή ολοκληρωθεί.
