Η εικόνα του είναι γνωστή: ατημέλητος, κουρασμένος, σχεδόν αποκαρδιωμένος από τον κόσμο γύρω του. Κι όμως, εδώ και τρεις δεκαετίες ο Michel Houellebecq (Μισέλ Ουελμπέκ) παραμένει μία από τις πιο επιδραστικές φωνές της ευρωπαϊκής κουλτούρας. Ένας συγγραφέας που μίλησε για τη μοναξιά, τη σεξουαλική αγορά και την πνευματική κόπωση της Δύσης πριν ακόμη αυτά γίνουν mainstream συζητήσεις. Τώρα επιστρέφει με έναν απρόσμενο τρόπο: όχι με νέο μυθιστόρημα, αλλά με μουσική. Το νέο άλμπουμ του, “Souvenez-vous de l’homme”, που κυκλοφόρησε στις 6 Μαρτίου από την ανεξάρτητη γαλλική εταιρεία Modulor, αποτελεί μια ακόμη απόδειξη ότι ο Houellebecq αρνείται να περιοριστεί στον ρόλο του συγγραφέα. Σε συνεργασία με τον μουσικό Frédéric Ló, παρουσιάζει δώδεκα σκοτεινά, ηλεκτρονικά κομμάτια που κινούνται ανάμεσα στην ποίηση, το spoken word και την πειραματική pop. Και όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα με τον Houellebecq, το αποτέλεσμα είναι τόσο απρόβλεπτο όσο και ανησυχητικά συνεπές με το σύμπαν που χτίζει εδώ και χρόνια.
Ο Houellebecq έγινε διεθνώς γνωστός μέσα από μυθιστορήματα όπως το The Elementary Particles, ένα βιβλίο που πολλοί χαρακτήρισαν ως την πιο ωμή ακτινογραφία της δυτικής κοινωνίας στα τέλη του 20ού αιώνα. Στα έργα του επανέρχονται διαρκώς τα ίδια θέματα: η απομόνωση του σύγχρονου ανθρώπου, η κατάρρευση των παραδοσιακών αξιών και η αντικατάσταση της πνευματικής ζωής από την κατανάλωση. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί κριτικοί τον έχουν αποκαλέσει «προφήτη της παρακμής της Ευρώπης».
Αυτό που συχνά ξεχνιέται είναι ότι ο Houellebecq δεν υπήρξε ποτέ μόνο συγγραφέας. Έχει εμφανιστεί ως ηθοποιός σε ταινίες, έχει συμμετάσχει σε καλλιτεχνικές performance και έχει δημιουργήσει μουσικά έργα που βρίσκονται κάπου ανάμεσα στην ποίηση και την ηλεκτρονική μουσική.
Η σχέση του με τη μουσική ξεκινά ήδη από τη δεκαετία του 1990. Το 1996 ηχογράφησε ένα άλμπουμ βασισμένο στα ποιήματά του, ενώ αργότερα ακολούθησε το “Présence humaine”, ένα ηλεκτρονικό project που συνδύαζε αφήγηση και μουσική. Για τον ίδιο, η μουσική είναι μια φυσική εξέλιξη της ποίησης. Όπως έχει πει σε παλαιότερη συνέντευξη, στον 20ό αιώνα «η λυρική έκφραση μεταφέρθηκε από την ποίηση στο τραγούδι». Με άλλα λόγια, εκεί όπου κάποτε υπήρχαν μεγάλοι ποιητές, σήμερα υπάρχουν τραγουδοποιοί.
Η αισθητική του μάλιστα θυμίζει περισσότερο performance παρά παραδοσιακή μουσική καριέρα. Ένας σχεδόν ακίνητος αφηγητής, με φωνή χαμηλή και κουρασμένη, που απαγγέλλει στίχους πάνω σε ηλεκτρονικούς ήχους και πιάνο.
Η φιγούρα του Houellebecq είναι σχεδόν μυθική στη σύγχρονη ευρωπαϊκή κουλτούρα. Ατημέλητος, προκλητικός, συχνά αμφιλεγόμενος, μοιάζει με μια εκδοχή λογοτεχνικού rock star. Στη δημόσια εικόνα του υπάρχουν αναφορές που φτάνουν μέχρι τον Iggy Pop, με τον οποίο έχει αναπτύξει και προσωπική σχέση. Ο Αμερικανός μουσικός μάλιστα είχε απαγγείλει αποσπάσματα από το μυθιστόρημά του The Possibility of an Island σε δικό του άλμπουμ.
Η μουσική και η ποπ κουλτούρα εμφανίζονται συχνά και μέσα στα βιβλία του. Στο ίδιο μυθιστόρημα υπάρχουν αναφορές σε καλλιτέχνες όπως η Björk ή ο Keith Richards, ενώ ο ίδιος έχει περιγράψει το βιβλίο του The Map and the Territory σαν «ένα τραγούδι των Pink Floyd που αρχίζει πριν καν το καταλάβεις».
Το Souvenez-vous de l’homme περιλαμβάνει δώδεκα κομμάτια που κινούνται γύρω από ένα γνώριμο σύμπαν: την αγωνία για το μέλλον της ανθρωπότητας. Τίτλοι όπως: Le dialogue des machines (Ο διάλογος των μηχανών), Le lendemain de l’explosion (Η επόμενη μέρα της έκρηξης), En attendant l’envahisseur (Περιμένοντας τον εισβολέα), θυμίζουν περισσότερο δυστοπική λογοτεχνία παρά pop μουσική. Οι στίχοι μιλούν για τεχνολογία, μνήμη, πόλεμο και πολιτισμική παρακμή. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο που μοιάζει με soundtrack ενός κόσμου που έχει ήδη χάσει την αισιοδοξία του.
Το άλμπουμ θα συνοδευτεί από σειρά συναυλιών στη Γαλλία, με κορύφωση δέκα συνεχόμενες εμφανίσεις στο στο Παρίσι τον Μάιο. Δεν πρόκειται για κλασικά concerts. Οι εμφανίσεις του Houellebecq συχνά θυμίζουν λογοτεχνική performance: αφήγηση, μουσική, θεατρικότητα και μια αίσθηση ότι το κοινό παρακολουθεί περισσότερο μια ιδέα παρά ένα show.
Οι αναγνώστες που περιμένουν νέο μυθιστόρημα ίσως χρειαστεί να περιμένουν λίγο ακόμη. Όμως το νέο άλμπουμ δείχνει κάτι ουσιαστικό για τον Houellebecq. Είτε γράφει βιβλία, είτε στίχους, είτε εμφανίζεται σε μια σκηνή, ο βασικός του στόχος παραμένει ο ίδιος: να αποτυπώσει τη βαθιά μοναξιά της σύγχρονης ύπαρξης. Σε έναν κόσμο γεμάτο πληροφορία, τεχνολογία και θόρυβο, ο Houellebecq συνεχίζει να θυμίζει κάτι απλό αλλά άβολο. Ότι ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να έχει τα πάντα και παρ’ όλα αυτά να νιώθει μόνος.
