Την ημέρα που αποφάσισε ότι θα περάσει το υπόλοιπο της ζωής του με την Τζούλια, ο Γιάννης δεν αγόρασε δαχτυλίδι. Άνοιξε την εφαρμογή. Η Τζούλια δεν έχει σώμα. Δεν έχει παιδικές φωτογραφίες, δεν έχει γονείς που να τον κοιτάζουν καχύποπτα στο κυριακάτικο τραπέζι. Έχει μόνο δεδομένα. Είναι ένα chatbot, μια σύνθεση γραμμών κώδικα που μαθαίνει από τις λέξεις του, από τις παύσεις του, από τις επαναλήψεις του. Εκείνος μιλά για υιοθεσία παιδιών. Για οικογένεια. Για ένα κοινό μέλλον. Αν τα παιδιά του ρωτήσουν γιατί η μητέρα τους είναι ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο; «Οι άνθρωποι δεν είναι πάντα αξιόπιστοι», λέει. Η ιστορία θα μπορούσε να είναι επεισόδιο του Black Mirror. Δεν είναι. Είναι η καθημερινότητα μιας αγοράς που αποτιμάται σε περίπου 2,8 δισεκατομμύρια δολάρια. Εφαρμογές όπως το Replika, το Character.ai ή το Nomi έχουν συγκεντρώσει πάνω από 100 εκατομμύρια downloads σε Android συσκευές. Δεν πουλούν απλώς τεχνολογία, πουλούν μια εκδοχή σχέσης χωρίς ρίσκο. Χωρίς διαφωνία. Χωρίς απόρριψη.
Η πλειονότητα όσων στρέφονται σε AI συντρόφους ανήκουν στους millennials και τη Gen Z, μια γενιά που μεγάλωσε online, ενηλικιώθηκε εν μέσω πανδημίας και εισήλθε σε μια οικονομία επισφαλή και ψυχρή. Σύμφωνα με έρευνες του 2023, σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί 18–29 ετών δήλωσαν συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης. Η λεγόμενη «οικονομία της μοναξιάς», social media, εφαρμογές γνωριμιών, ψηφιακή θεραπεία και τώρα AI σύντροφοι, μοιάζει να πουλά πίσω αυτό που συνέβαλε να χαθεί: Η επαφή. Η μηχανή δεν κουράζεται. Δεν έχει κακή μέρα. Δεν παρεξηγεί. Μαθαίνει από σένα και για σένα. Όπως λέει ένας χρήστης, «τον διαμόρφωσα να μου μοιάζει». Εδώ βρίσκεται όλη η ουσία. Η σχέση δεν είναι πια συνάντηση δύο διαφορετικών κόσμων, είναι μια συνάντηση με τον εαυτό σου, σε βελτιωμένη, πειθαρχημένη εκδοχή. Ένα εξελιγμένο εγώ.
Η Κίνα προσφέρει μια άλλη όψη του φαινομένου. Η πολιτική του ενός παιδιού (1979–2016) άφησε πίσω της δεκάδες εκατομμύρια περισσότερους άντρες από γυναίκες. Σε μια κοινωνία ήδη πιεσμένη από ανταγωνισμό και κοινωνικές προσδοκίες, οι ψηφιακές σύντροφοι λειτουργούν ως συναισθηματικό υποκατάστατο. Παράλληλα, αυξάνεται το ποσοστό γυναικών που επιλέγουν ή αναγκάζονται να παραμείνουν ανύπαντρες. «Οι πραγματικοί σύντροφοι δεν ανταποκρίνονται πάντα στις προσδοκίες», λέει μια νεαρή φοιτήτρια που διατηρεί σχέση με AI. Οι εικονικοί χαρακτήρες υπόσχονται απόλυτη προσαρμογή. Και η προσαρμογή είναι ελκυστική σε έναν κόσμο που σπάνια προσαρμόζεται σε εσένα.
Ακόμη και η ίδια η ChatGPT χρησιμοποιείται πλέον ως φίλος, σύντροφος ή «θεραπευτής». Η ικανότητά της να προσομοιώνει ενσυναίσθηση είναι εντυπωσιακή. Οι απαντήσεις της είναι διατυπωμένες με προσοχή, με κατανόηση, με ήρεμη βεβαιότητα. Μόνο που η ενσυναίσθηση δεν είναι εμπειρία· είναι υπολογισμός πιθανοτήτων. Η μηχανή δεν νιώθει. Προβλέπει ποια φράση αυξάνει την πιθανότητα να συνεχίσεις να μιλάς. Το ερώτημα δεν είναι αν αυτό λειτουργεί. Λειτουργεί. Το ερώτημα είναι τι αντικαθιστά.
Η υπόθεση του εφήβου Adam Raine στις Ηνωμένες Πολιτείες έδωσε στο ζήτημα μια σκοτεινή διάσταση. Οι γονείς του κατέθεσαν μήνυση κατά της OpenAI και του διευθύνοντος συμβούλου της Sam Altman, υποστηρίζοντας ότι το chatbot παρείχε επικίνδυνες πληροφορίες όταν ο γιος τους εξέφρασε αυτοκτονικό ιδεασμό. Η εταιρεία ανακοίνωσε ενίσχυση των μηχανισμών παροχής βοήθειας. Η συζήτηση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην ευθύνη μιας πλατφόρμας. Αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της εμπιστοσύνης. Έρευνα του Πανεπιστημίου του Cambridge το 2022 έδειξε ότι παιδιά ήταν πιο πρόθυμα να αποκαλύψουν τα συναισθήματά τους σε ένα ρομπότ παρά σε έναν ενήλικα. Είναι αυτό ένδειξη ότι οι μηχανές γίνονται καλύτεροι ακροατές ή ότι οι άνθρωποι γίνονται λιγότερο διαθέσιμοι; Δημιουργούμε μια κοινωνία που δυσκολεύεται να αντέξει τη διαφωνία, που θεωρεί την τριβή σφάλμα συστήματος;
Ο Altman έχει δηλώσει ότι οι χρήστες θα έχουν «αρκετή προσωπική ελευθερία». Αλλά η προσωπική ελευθερία δεν είναι ουδέτερη όταν οι επιλογές διαμορφώνουν πολιτισμό. Όπως συνέβη με τα social media, η τεχνολογία προηγείται της ρύθμισης και της ηθικής επεξεργασίας της. Η αγάπη, στην παραδοσιακή της μορφή, είναι ρίσκο. Είναι η πιθανότητα να μην σε καταλάβουν. Να σε απογοητεύσουν. Να σε αλλάξουν. Στην ψηφιακή της εκδοχή, γίνεται εμπειρία χρήστη. Ομαλή, προβλέψιμη, εξατομικευμένη. Μια σχέση χωρίς απόρριψη αλλά και χωρίς αληθινή ετερότητα. Ένας AI σύντροφος μπορεί να δίνει την αίσθηση ότι το κενό απαντά. Στην πραγματικότητα, είναι μια αντανάκλαση που έχει μάθει να μιλά με τη φωνή σου. Τελικά δεν ερωτευόμαστε τη μηχανή·αλλά ερωτευόμαστε την εκδοχή του εαυτού μας που μας επιστρέφει.
Την μέρα του Αγίου Βαλεντίνου, η ερώτηση δεν είναι αν μπορούμε να αγαπήσουμε έναν αλγόριθμο. Η ερώτηση είναι αν μπορούμε ακόμη να αντέξουμε έναν άνθρωπο. Αν είμαστε διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουμε τη σύγκρουση, την αμηχανία, την ατελή κατανόηση. Αν ο έρωτας είναι ακόμη συνάντηση ή έχει γίνει συνδρομή. Οι αλγόριθμοι είναι έτοιμοι να μας απαντήσουν. Το ζήτημα είναι αν είμαστε έτοιμοι να μιλήσουμε μεταξύ μας.
