Ο Τζίμ Τζάρμους υπήρξε πάντα κάτι σαν παράδοξο. Ένας σκηνοθέτης που επιμένει στην ακινησία, στη σιωπή, στη μικρή λεπτομέρεια. Και όμως, κατάφερε να γίνει ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους δημιουργούς του σύγχρονου ανεξάρτητου κινηματογράφου. Σήμερα, μετά από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες ταινιών, μοιάζει πλέον με τον σοφό γέροντα της indie σκηνής, χωρίς να έχει χάσει την προσωπική του εμμονή με τα μικρά στιγμιότυπα, τις μικρές ιστορίες, τις μεγάλες παύσεις. Η φιλμογραφία του διατρέχει τη ζωή σαν μια σειρά από παραλλαγές του ίδιου μοτίβου. Μοναχικοί χαρακτήρες, πόλεις που μοιάζουν μισοεγκαταλελειμμένες αλλά περίεργα ζωντανές, ταξίδια χωρίς προορισμό, και πάνω από όλα, ιστορίες που δεν ολοκληρώνονται ποτέ πραγματικά. Όπως ο ίδιος παραδέχεται, «δεν θέλω οι χαρακτήρες να εξαφανίζονται». Μένουν εκεί, σαν να συνεχίζουν την πορεία τους όταν η κάμερα σβήνει.
Ο Τζιμ Τζάρμους δεν κάνει ποτέ θόρυβο, αφήνει τις ταινίες του να ψιθυρίζουν. Από τη Νέα Υόρκη των ‘80s μέχρι τα μεταμεσονύκτια Detroit των βαμπίρ, ο αιρετικός της indie αισθητικής έχτισε μια φιλμογραφία που δεν μοιάζει με καμία άλλη. Σε αυτό το αφιέρωμα, θυμόμαστε 14 ταινίες του, από τα πρώτα ασπρόμαυρα βήματα μέχρι τα ώριμα, σχεδόν ποιητικά έργα ενός δημιουργού που παραμένει αθεράπευτα μοναδικός.
Διακοπές Διαρκείας (1980)
Το ντεμπούτο του Τζάρμους είναι κάτι σαν σκηνοθετικό ημερολόγιο ενός 23χρονου που περιπλανιέται στη Νέα Υόρκη της παρακμής. Μια ταινία σχεδόν πειραματική, άμορφη, γεμάτη deadpan στιγμές που δείχνουν καθαρά τι θα ακολουθήσει. Δεν είναι απολαυστική και μοιάζει περισσότερο με σπουδή παρά με ολοκληρωμένο έργο, αλλά το ύφος υπάρχει ήδη εκεί. Η αφετηρία ενός δημιουργού που δεν θα άλλαζε ποτέ πραγματικά.
Στα Όρια του Ελέγχου (2009)
Μια ταινία όπου η υπομονή του θεατή δοκιμάζεται όσο και η κινηματογραφική φόρμα. Ο Άιζακ Ντε Μπανκολέ περιπλανιέται σε ισπανικές πόλεις, συναντά ανθρώπους που μιλούν σε γρίφους και προχωρά προς μια αποστολή που αποκαλύπτεται αργά. Παρά τη στιλιστική ομορφιά, η υπερβολική ακινησία και το σχεδόν υπνωτικό τέμπο την καθιστούν μία από τις πιο δύσκολες δημιουργίες του Τζάρμους.
Οι Νεκροί Δεν Πεθαίνουν (2019)
Τζάρμους, ζόμπι και Μπιλ Μάρεϊ. Ακούγεται ιδανικό. Στην πράξη όμως, η ταινία μοιάζει με παρατεταμένο inside joke που δεν βρίσκει ρυθμό. Η ιδέα ότι τα ζόμπι επιστρέφουν φωνάζοντας τις καταναλωτικές εμμονές τους είναι έξυπνη, αλλά δεν χτίζεται σε κάτι ουσιαστικά πιο βαθύ. Ευχάριστη, αλλά όχι αντάξια των υπολοίπων.
Στην παγίδα του νόμου (1986)
Τομ Γουέιτς, Τζον Λιούρι και ο υπέροχα εκκεντρικός Ρομπέρτο Μπενίνι συναντιούνται σε μια ασπρόμαυρη Νέα Ορλεάνη. Η πρώτη ώρα είναι υπερβολικά στατική, όμως το ταξίδι μετά την απόδραση, μέσα στους βάλτους της Λουιζιάνα, δίνει στην ταινία τη μαγεία και την παράξενη χημεία της. Μια ιδιοσυγκρασιακή «αντι-buddy» comedy.
Πέρα από τον Παράδεισο (1984)
Η ταινία που έκανε τον Τζάρμους γνωστό διεθνώς: μια ξερή, ασπρόμαυρη road movie χωρίς πραγματική πλοκή, αλλά με ακριβή παρατήρηση χαρακτήρων. Μεταξύ Νέας Υόρκης, Κλίβελαντ και Φλόριντα, τρεις άνθρωποι περιφέρονται σε ένα παγωμένο, σχεδόν άδειο τοπίο. Η ανεξαρτησία ως αισθητική επιλογή.
Καφές και Τσιγάρα (2003)
Έντεκα μικρές ιστορίες που γυρίστηκαν σε διάστημα δύο δεκαετιών. Από τη συζήτηση της Κέιτ Μπλάνσετ με την ίδια της την ξαδέρφη, μέχρι το χαοτικό τραπέζι του Μπιλ Μάρεϊ με μέλη των Wu-Tang Clan. Ένα παζλ στιγμών, ατάκτως ερριμμένων αλλά με ρυθμό, σαν καφέδες που παραγγέλθηκαν δεκαετίες μεταξύ τους αλλά σερβίρονται μαζί.
Ο Νεκρός (1996)
Ο Τζόνι Ντεπ υποδύεται έναν λογιστή που καταλήγει φυγάς στην άγρια Δύση σε μία από τις πιο ιδιόρρυθμες neo-western δημιουργίες όλων των εποχών. Ο Νιλ Γιάνγκ αυτοσχεδιάζει μια ηλεκτρική, βραχνή μουσική που συνοδεύει μια πορεία προς τον θάνατο. Μακάβριο, ποιητικό, παράξενα υπνωτικό.
Father Mother Sister Brother (2025)
Η επιστροφή του Τζάρμους στη μορφή τρίπτυχου: τρεις ιστορίες για σχέσεις αδελφών, επιστροφές στο πατρικό και την αμήχανη συνάντηση ενηλίκων παιδιών με τους γονείς τους. Ο Adam Driver και η Mayim Bialik λάμπουν στο πρώτο μέρος, η Cate Blanchett και η Vicky Krieps στο δεύτερο, ενώ το τρίτο αγγίζει το πιο συγκινητικό σημείο της καριέρας του σκηνοθέτη. Ισορροπεί λεπτότητα και χιούμορ με ακρίβεια.
Paterson (2016)
Ένας οδηγός λεωφορείου που γράφει ποιήματα — και μια ταινία για την καθημερινή δημιουργία. Ήρεμη, στοχαστική, βαθιά ανθρώπινη. Ο Άνταμ Ντράιβερ δίνει μία από τις πιο λιτές και όμορφες ερμηνείες του, σε μια ιστορία που θυμίζει ότι η τέχνη μπορεί να γεννηθεί και μέσα στη ρουτίνα.
Mystery Train (1989)
Τρεις ιστορίες στο Μέμφις που αλληλοδιαπλέκονται. Ένα ζευγάρι Ιάπωνες που λατρεύει τον Έλβις, μια Ιταλίδα χήρα που συναντά φαντάσματα, και μια μικρή συμμορία μεθυσμένων που μπλέκει σε κακή νύχτα. Ίσως η πιο ξεκάθαρα «ταξιδιωτική» ταινία του Τζάρμους, με τη φθορά της πόλης να γίνεται πρωταγωνιστής.
Μια νύχτα στον κόσμο (1992)
Πέντε ταξί, πέντε πόλεις, μία νύχτα. Από το Λος Άντζελες μέχρι την Ελσίνκι, η ταινία χαρτογραφεί την ανθρώπινη μοναξιά και την τυχαιότητα των συναντήσεων. Η Γουϊνόνα Ράιντερ ως οδηγός ταξί είναι highlight, ενώ ο Ρομπέρτο Μπενίνι παραδίδει την πιο τρελή εξομολόγηση οδηγού στην ιστορία του σινεμά.
Ghost Dog: The Way of the Samurai (2000)
Ο Φόρεστ Γουίτακερ ως πληρωμένος δολοφόνος που ζει με τον κώδικα των Σαμουράι. Ένα cult classic που συνδυάζει κινηματογραφική βία, φιλοσοφία, hip-hop αισθητική και τη χαρακτηριστική minimal αφήγηση του Τζάρμους. Ο RZA στο soundtrack δίνει στον μύθο μοντέρνο παλμό.
Τσακισμένα Λουλούδια (2005)
Ο Μπιλ Μάρεϊ σε μία από τις απολαυστικότερες late-career μεταμορφώσεις του. Ένας άντρας που ξεκινά να βρει ποια παλιά ερωμένη του ίσως του έγραψε ότι έχει έναν 19χρονο γιο. Ένα road movie εσωτερικής διαδρομής, όπου οι απαντήσεις βρίσκονται στις παύσεις και τις σιωπές.
Only Lovers Left Alive (2013)
Η απόλυτη ταινία του Τζάρμους. Ένα αισθησιακό, ατμοσφαιρικό, μεταμεσονύκτιο πορτρέτο δύο βαμπίρ που έχουν κουραστεί από την ανθρωπότητα αλλά όχι ο ένας από τον άλλο. ΟΤομ Χίντλστον και η Τίλντα Σουίντον δίνουν υποδειγματικές ερμηνείες. Η ταινία συνδυάζει όλα όσα χαρακτηρίζουν τον Τζάρμους, τη νύχτα, τη μελαγχολία, τη μουσική, την ποιητική παρατήρηση, σε μια υποβλητική σχεδόν υπνωτιστική εμπειρία.
