Αν το πετρέλαιο φτάσει τα 200 δολάρια το βαρέλι, το πρόβλημα δεν θα είναι η τιμή. Θα είναι η ταχύτητα με την οποία αυτή η τιμή θα περάσει από τις αγορές στην καθημερινότητα. Για να το καταλάβεις, πρέπει να δεις πώς λειτουργεί η αλυσίδα. Όλα ξεκινούν από ένα σημείο στον χάρτη: Τα στενά του Ορμούζ. Ένα στενό πέρασμα από το οποίο περνά περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και ένα τεράστιο ποσοστό υγροποιημένου φυσικού αερίου. Δεν υπάρχει εναλλακτική διαδρομή με την ίδια δυναμικότητα. Αν αυτό το σημείο συνεχίσει να είναι κλειστό, η αγορά δεν προλαβαίνει να προσαρμοστεί.
Οι τιμές ανεβαίνουν όχι επειδή λείπει άμεσα το πετρέλαιο, αλλά επειδή η αγορά φοβάται ότι θα λείψει. Και ο φόβος, στις αγορές ενέργειας, τιμολογείται άμεσα. Από εκεί και πέρα, ξεκινά η μετάδοση. Πρώτος κρίκος τα καύσιμα. Η τιμή της βενζίνης ανεβαίνει σχεδόν αυτόματα. Και εδώ υπάρχει μια ιδιαιτερότητα: η ζήτηση είναι ανελαστική. Δεν μπορείς να πεις «δεν θα πάω στη δουλειά» ή «δεν θα μεταφέρω προϊόντα». Άρα πληρώνεις και κόβεις από αλλού. Δεύτερος κρίκος η ενέργεια. Σε μεγάλο μέρος του κόσμου, η ηλεκτροπαραγωγή εξαρτάται από φυσικό αέριο. Όταν ανεβαίνει το ενεργειακό κόστος, ανεβαίνουν και οι λογαριασμοί. Αυτό επηρεάζει όχι μόνο τα νοικοκυριά αλλά και κάθε επιχείρηση που χρειάζεται ενέργεια για να λειτουργήσει. Τρίτος κρίκος η παραγωγή. Το πετρέλαιο δεν κινεί μόνο αυτοκίνητα. Κινεί εφοδιαστικές αλυσίδες, εργοστάσια, μεταφορές. Όταν το κόστος ανεβαίνει, περνάει στις τιμές. Όχι αμέσως, αλλά σταθερά.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, κάθε σημαντική αύξηση στο πετρέλαιο πιέζει ταυτόχρονα δύο πλευρές της οικονομίας. Ανεβάζει τον πληθωρισμό και μειώνει την ανάπτυξη Αυτό δημιουργεί μια σύγκρουση που δεν λύνεται εύκολα. Οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να στηρίξουν ταυτόχρονα και τα δύο. Και τότε εμφανίζεται το φαινόμενο που φοβούνται περισσότερο. Ο στασιμοπληθωρισμός. Η οικονομία δεν αναπτύσσεται, αλλά οι τιμές συνεχίζουν να ανεβαίνουν. Από εκεί και πέρα, η κρίση γίνεται ορατή.
Tο σενάριο των 200 δολαρίων δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι ένα τεστ αντοχής, για τον τρόπο που έχουμε χτίσει την καθημερινότητά μας πάνω σε κάτι που θεωρούσαμε δεδομένο.
Τα τρόφιμα ακριβαίνουν όχι μόνο λόγω μεταφοράς, αλλά και λόγω λιπασμάτων, τα οποία εξαρτώνται από ενέργεια. Το κόστος περνάει στον καταναλωτή με καθυστέρηση, αλλά σχεδόν πάντα περνάει. Οι επιχειρήσεις αρχίζουν να πιέζονται. Τα περιθώρια μειώνονται. Και όταν τα περιθώρια πέφτουν, η επόμενη κίνηση είναι η μείωση κόστους. Λιγότερες επενδύσεις. Πάγωμα προσλήψεων και σε ορισμένες περιπτώσεις, απολύσεις. Η αγορά εργασίας δεν καταρρέει αμέσως. Αρχίζει να επιβραδύνεται. Και αυτή η επιβράδυνση είναι που αλλάζει το κλίμα.
Παράλληλα αλλάζει και κάτι λιγότερο ορατό. Η κινητικότητα. Τα ταξίδια γίνονται πιο ακριβά. Οι αεροπορικές εταιρείες μετακυλίουν το κόστος των καυσίμων. Τα εισιτήρια ανεβαίνουν. Οι άνθρωποι ταξιδεύουν λιγότερο ή σε κοντινότερους προορισμούς. Ένας κόσμος που βασίστηκε στην εύκολη μετακίνηση αρχίζει να περιορίζεται. Και αυτό έχει δεύτερες επιπτώσεις: τουρισμός, υπηρεσίες, τοπικές οικονομίες.
Η κρίση δεν έρχεται με έναν θόρυβο. Έρχεται σαν σταδιακή σύσφιξη. Ξοδεύεις περισσότερα για τα απαραίτητα. Μένουν λιγότερα για τα υπόλοιπα. Η κατανάλωση μειώνεται. Και όταν η κατανάλωση μειώνεται σε μεγάλη κλίμακα, η οικονομία αρχίζει να επιβραδύνεται ακόμη περισσότερο. Η ιστορία έχει δείξει ότι τέτοιες υποθέσεις δεν είναι θεωρητικές. Από τη δεκαετία του ’70 μέχρι σήμερα, οι μεγάλες υφέσεις σχεδόν πάντα συνοδεύονται ή προηγούνται, από ένα ενεργειακό σοκ. Η διαφορά σήμερα είναι η ταχύτητα και η διασύνδεση.
Σε έναν κόσμο όπου τα πάντα είναι αλληλένδετα, ένα σοκ στα στενά του Ορμουζ δεν μένει εκεί. Μεταφέρεται μέσα σε εβδομάδες ίσως και ημέρες σε κάθε οικονομία. Το σενάριο των 200 δολαρίων δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι ένα τεστ αντοχής. Όχι μόνο για τις αγορές, αλλά για τον τρόπο που έχουμε χτίσει την καθημερινότητά μας πάνω σε κάτι που θεωρούσαμε δεδομένο. Φθηνή και διαθέσιμη ενέργεια. Και αν αυτό αλλάξει, δεν αλλάζουν μόνο οι τιμές. Αλλάζει ο κόσμος.
