Η υπόθεση των παρακολουθήσεων με το λογισμικό Predator και οι πρόσφατες δικαστικές καταδίκες επαναφέρουν το βασικό ερώτημα της εποχής: τι σημαίνει ιδιωτικότητα σε ένα κράτος που μπορεί να μπει μέσα στο κινητό σου; Όχι ως μεταφορά, αλλά ως τεχνική δυνατότητα. Από τη στιγμή που μια συσκευή γίνεται πηγή δεδομένων, η πολιτική παύει να αφορά μόνο αποφάσεις και αφορά πρόσβαση.
Ξύπνησα με την αίσθηση ότι το κινητό μου είχε περάσει τη νύχτα έξω χωρίς εμένα. Ήταν ζεστό, κουρασμένο, σαν να είχε μιλήσει όλη νύχτα με ανθρώπους που δεν γνωρίζω. Το κοίταξα και με κοίταξε όχι σαν μηχάνημα, αλλά σαν μάρτυρας που έχει ήδη καταθέσει. Το Predator δεν είναι εφαρμογή. Είναι επάγγελμα. Είναι η στιγμή που η εξουσία σταματά να ψάχνει αποδείξεις και αρχίζει να συλλέγει ζωές. Μπαίνει στη συσκευή και μαζί μπαίνει στο κεφάλι σου: φωτογραφίες, σημειώσεις, μηνύματα, φωνές που δεν ειπώθηκαν ποτέ δυνατά. Το μικρόφωνο γίνεται κατάσκοπος και η κάμερα εξομολογητήριο. Δεν χρειάζεται ένταλμα όταν έχεις πρόσβαση στην ύπαρξη.
Κι ύστερα εμφανίζεται η κοινωνία, όχι ως σύνολο ανθρώπων αλλά ως συνήθεια: ένα μπαρ πριν ξημερώσει, όπου η αλήθεια μένει στο τραπέζι και η ευθύνη φεύγει από την πίσω πόρτα. Αυτοί που πουλούσαν το Predator δεν έφτιαξαν απλά ένα πρόγραμμα. Έφτιαξαν ένα εργαλείο για το πιο καθαρό είδος πολιτικής βίας: την αόρατη. Στόχος του ήταν όποιος μιλούσε πολύ δυνατά, όποιος είχε πηγή, όποιος ήταν απειλή για την άνετη διακυβέρνηση της πληροφορίας.
Όταν το κουμπί της εποπτείας βρίσκεται κοντά στο κέντρο της εξουσίας, η πολιτική ευθύνη δεν εξαφανίζεται με νομικές σημειώσεις.
Η δίκη έδειξε πως το πράγμα αυτό δεν ήταν ερασιτεχνία, ήταν βιομηχανία. Οι τέσσερις που καταδικάστηκαν είναι η βιτρίνα, όχι το κατάστημα. Οι τεχνικοί της δουλειάς και όχι οι ιδιοκτήτες της νύχτας. Σε τέτοιες υποθέσεις οι χειριστές μοιάζουν πάντα με μικρούς ληστές, ενώ οι πραγματικοί πελάτες πίνουν ουίσκι σε όροφο χωρίς κάμερες. Το δικαστήριο τιμώρησε τα δάχτυλα. Το μυαλό που έδωσε την εντολή συνεχίζει να πληκτρολογεί.
Η λέξη «εθνική ασφάλεια» χρησιμοποιήθηκε όπως χρησιμοποιείται το άρωμα σε δωμάτιο με πτώμα. Όχι για να λύσει το πρόβλημα, αλλά για να αντέχεται. Στην πράξη σήμαινε κάτι απλούστερο, ασφάλεια από την αμηχανία της εξουσίας. Ασφάλεια από την κριτική. Ασφάλεια από την πιθανότητα να μιλήσει κάποιος πριν ζητήσει άδεια. Η τυπική άμυνα είναι πάντα ίδια: «η δικαιοσύνη λειτούργησε, πρόκειται για ιδιώτες». Η πολιτική ρητορική μεταμορφώνεται σε χειρουργική άρνηση. «Δεν ξέραμε» λέει η εξουσία και η υπόθεση μοιάζει να μετατρέπεται σε τεχνικό λάθος. Όμως όταν το κουμπί της εποπτείας βρίσκεται κοντά στο κέντρο της εξουσίας, η πολιτική ευθύνη δεν εξαφανίζεται με νομικές σημειώσεις.
Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι απλή τεχνική παράβαση. Το Predator κάνει κάτι που τα παλιά σκάνδαλα δεν μπορούσαν: διασπά την εμπιστοσύνη ως μάζα. Όταν οι δημοσιογράφοι φοβούνται για τις πηγές, όταν οι πολιτικοί προσέχουν τι γράφουν σε μήνυμα, όταν οι δημόσιες αρχές κοιτούν τη σκιά της συσκευής τους πριν μιλήσουν, τότε η δημοκρατία γίνεται δωμάτιο με σπασμένους καθρέφτες. Ο νόμος μιλά για όρια και αναλογικότητα. Το λογισμικό απαντά με απεριόριστη πρόσβαση. Ο νόμος ζητά διαφάνεια. Η πραγματικότητα προσφέρει blackout.
Κάπου ανάμεσα σε ανεξάρτητες αρχές που ψάχνουν αρχεία σε άδεια γραφεία και εταιρείες που εξαφανίζονται πιο γρήγορα από email μετά από ανάκληση, γεννήθηκε ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης: όχι λογοδοσία αλλά διαγραφή cache.
Κι έτσι η κοινωνία έφτασε σε ένα νέο επίπεδο πολιτισμού. Ο πολίτης έχει δικαίωμα να μιλά, αρκεί να μην τον ακούν πρώτοι οι υπόλοιποι πολίτες. Το πιο βίαιο δεν είναι ότι παρακολουθήθηκαν άνθρωποι. Το πιο βίαιο είναι ότι κανείς δεν έπεσε από τα σύννεφα. Η παρακολούθηση δεν προκάλεσε σοκ. Προκάλεσε κούραση. Κι αυτή είναι η πραγματική νίκη κάθε μηχανισμού ελέγχου: όταν η αποκάλυψη δεν αλλάζει τίποτα.
Γιατί στο τέλος δεν φοβάσαι ότι σε ακούν. Συνηθίζεις. Και τότε η δημοκρατία δεν καταργείται, απλώς χαμηλώνει την ένταση. Η δίκη έγραψε μια καθαρή πρόταση: κάποιοι έκαναν κάτι παράνομο. Η πραγματικότητα γράφει άλλη: το σύστημα που το χρειάστηκε παραμένει νόμιμο στον εαυτό του.
Αν υπάρχει ηθικό δίδαγμα δεν είναι τεχνολογικό αλλά ψυχολογικό. Δεν ζούμε σε κράτος που παρακολουθεί τους πολίτες. Ζούμε σε κοινωνία που έμαθε να ζει παρακολουθούμενη. Και το Predator, στο τέλος, δεν είναι πρόγραμμα. Είναι καθρέφτης που δεν δείχνει τι κάνουν αυτοί, αλλά δείχνει τι ανεχόμαστε εμείς.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
