Δεν ήταν μια κακιά στιγμή. Ήταν κάτι που όλοι ήξεραν ότι δεν λειτουργεί. Η δίκη για τα Τέμπη ξεκινά και μαζί της ένα πιο δύσκολο ερώτημα: ποιος άφησε το σύστημα να φτάσει εκεί; Γιατί αυτή δεν είναι μόνο μια δίκη για ένα δυστύχημα, είναι μια δίκη για τον τρόπο που λειτουργεί αυτή η χώρα.
Σήμερα στη Λάρισα δεν αρχίζει απλώς μια μεγάλη δίκη. Αρχίζει η πιο άβολη στιγμή για ένα κράτος που έμαθε να ζει με τις προειδοποιήσεις όπως ζει με τις λακκούβες. Τις βλέπει, τις συνηθίζει, τις βαφτίζει κανονικότητα και συνεχίζει. Η δίκη για τα Τέμπη ξεκινά σήμερα Δευτέρα 23 Μαρτίου 2026, με 36 κατηγορούμενους από όλο το φάσμα του σιδηροδρομικού συστήματος, από τον σταθμό της Λάρισας μέχρι τον ΟΣΕ, την ΕΡΓΟΣΕ, το υπουργείο, τη ΡΑΣ και τη Hellenic Train. Τυπικά το δικαστήριο θα εξετάσει μια σύγκρουση τρένων. Ουσιαστικά θα βρεθεί απέναντι σε κάτι πολύ μεγαλύτερο. Στον ελληνικό τρόπο διοίκησης.
Το πιο εξοργιστικό στα Τέμπη δεν είναι μόνο η αποτυχία. Είναι η αρχιτεκτονική της αποτυχίας. Η εικόνα που αναδύεται από τη δικογραφία και τις δημόσιες αναλύσεις δεν θυμίζει ένα μεμονωμένο σφάλμα. Θυμίζει σύστημα κατασκευασμένο έτσι ώστε, όταν έρθει η καταστροφή, να υπάρχουν αρκετοί εμπλεκόμενοι για να θολώσει η ευθύνη και αρκετά κενά για να μη λογοδοτήσει ποτέ πραγματικά κανείς.
Στην Ελλάδα όταν ένα σύστημα καταρρέει, δεν εμφανίζεται ποτέ ένας καθαρός ένοχος. Το αποτέλεσμα είναι γνώριμο. Η ευθύνη κόβεται σε τόσα κομμάτια ώστε να μη χωράει σε κανένα πρόσωπο, σε καμία υπογραφή, σε κανένα γραφείο.
Σταθμάρχες που μιλούν για εξοντωτική πίεση. Διοικητικά στελέχη που δείχνουν άλλους φορείς. Υπηρεσίες που επικαλούνται περιορισμένες αρμοδιότητες. Εταιρείες που μεταθέτουν την ευθύνη στο Δημόσιο. Και ένα υπουργικό σύμπαν που εμφανίζεται μονίμως να ήξερε το πρόβλημα, αλλά όχι ακριβώς να όφειλε να το λύσει.
Αυτή είναι ίσως η πιο ανατριχιαστική ελληνική επινόηση. H διάχυση της ενοχής. Στην Ελλάδα όταν ένα σύστημα καταρρέει, δεν εμφανίζεται ποτέ ένας καθαρός ένοχος. Εμφανίζονται πολλοί μισοί ένοχοι, πολλοί τυπικά αναρμόδιοι, πολλοί πρακτικά υπεύθυνοι αλλά διοικητικά αόρατοι. Το αποτέλεσμα είναι γνώριμο. Η ευθύνη κόβεται σε τόσα κομμάτια ώστε να μη χωράει σε κανένα πρόσωπο, σε καμία υπογραφή, σε κανένα γραφείο. Έτσι η τραγωδία μετατρέπεται σε ομίχλη. Και μέσα στην ομίχλη, το κράτος ελπίζει πάντα ότι θα περάσει ξανά αθόρυβα.
Σήμερα λοιπόν η χώρα θα καθίσει να παρακολουθήσει τη δίκη. Θα ακούσει για κανονισμούς, για τηλεδιοίκηση, για GSM-R, για συμβάσεις, για αρμοδιότητες. Θα μπει σε μια γλώσσα τεχνική, σχεδόν αποστειρωμένη, που κάνει τα πάντα να μοιάζουν διαχειρίσιμα. Αλλά η ουσία είναι πιο απλή και πιο άγρια. Το θέμα δεν είναι μόνο τι έγινε εκείνο το βράδυ. Είναι για το τι γινόταν κάθε μέρα πριν από αυτό. Και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος έκανε το τελευταίο λάθος. Είναι ποιος επέτρεψε να υπάρχει ένα σύστημα όπου το τελευταίο λάθος ήταν απλώς θέμα χρόνου.
Η αληθινή ερώτηση της δίκης δεν είναι μόνο ποιος φταίει. Είναι αν αυτή η χώρα θα βρει επιτέλους το κουράγιο να παραδεχτεί τι είναι αυτό που φταίει. Γιατί αν τα Τέμπη καταλήξουν πάλι σε μια βολική θυσία λίγων, ώστε να διασωθεί ο πυρήνας του ίδιου κρατικού μηχανισμού, τότε δεν θα έχουμε δει απονομή δικαιοσύνης. Θα μιλάμε για ακόμη μία πράξη αυτοπροστασίας του ελληνικού χάους.
Και αυτό θα είναι το δεύτερο, πιο αργό και πιο κυνικό έγκλημα.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
