«Πάνω στο φτερό του καρχαρία». Ο Μικρούτσικος αλλιώς

Έτοιμοι να μας ταξιδεύσουν «πάνω στο φτερό του καρχαρία» – για να παραφράσουμε τον εμβληματικό στίχο από την «Γυναίκα» του Νίκου Καββαδία – είναι νέοι δημιουργοί, στην Τρίτη 31 Μαρτίου, στην Κεντρική Σκηνή του Σταυρού του Νότου. Οι Μιχάλης και Παντελής Καλογεράκης, Απόστολος Κίτσος, Σταύρος Τσαντές, Κωστής Χρήστου και Sophie Lies «ξαναδιαβάζουν» εμβληματικά τραγούδια του Θάνου Μικρούτσικου, παραδίδοντάς τα μέσα από το δικό τους πρίσμα. Ο συνθέτης στάθηκε σε όλη του την διαδρομή, δίπλα στους νέους δημιουργούς, στις ανησυχίες τους, προέτρεπε να κάνουν το έργο του δικό τους, διαμορφώνοντας την καλλιτεχνική τους διαλεκτική στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονταν, σε κάθε γενιά. Ο ίδιος ήταν εκείνος που σημείωνε, πως κανένα έργο δεν μπορεί να μένει αδιάφορο κι αμετάβλητο μπροστά σ΄ έναν κόσμο που αλλάζει.

Ο Θάνος Μικρούτσικος πάντα θα συνεχίσει να μας προτρέπει να  «χορέψουμε πάνω στο φτερό του καρχαρία», δηλαδή -όπως ερμήνευε ο ίδιος τον στίχο του Καββαδία- «να ξεπεράσουμε τα όριά μας, τις καταγεγραμμένες μας δυνατότητες, να κατακτήσουμε το αδύνατο». 

«Ο μόνος δρόμος είναι ο δρόμος». Ο στίχος από το «Blues On The Road» (στίχοι Άλκης Αλκαίος, ερμηνεία Χρήστος Θηβαίος) είναι ο τίτλος της μουσικής παράστασης. Είναι οι δρόμοι που «οφείλουν» να ακολουθήσουν οι νεότερες γενιές δημιουργών για να εξελίξουν το έργο του Θάνου Μικρούτσικου να συναντηθεί με τις πρωτοποριακές συνθέσεις του, τις σκέψεις και τις αγωνίες του, το όραμά του για τη μουσική και για τη ζωή. 

Ο Μιχάλης και ο Παντελής Καλογεράκης, το καλλιτεχνικό δίδυμο που αποκαλείται – χαϊδευτικά –  από τους περισσότερους  Τα Καλογεράκια, όπως σημειώνουν στο Black Book, η πρόταση για την συμμετοχή τους έγινε από τον γιο του συνθέτη Στέργιο Μικρούτσικο, άτομο που συμπαθούν και εκτιμούν ιδιαίτερα, για την ευγένεια και την αισθητική του. Όσο για την συνάντησή τους με τον Θάνο Μικρούτσικο, ο Παντελής Καλογεράκης, επισημαίνει ότι αυτή έγινε όταν ήταν παιδί. «Θυμάμαι να ακούω τραγούδια του Μικρούτσικου που τραγουδούσε η Δημητριάδη και συγκινούμουν βαθιά, τόσο με την ερμηνεία της όσο και με την απλότητα των μελωδιών του συνθέτη. Επίσης τη δουλειά του πάνω στον Καββαδία, την έχω τραγουδήσει μόνος μου στο σπίτι ή στο δρόμο περπατώντας, που κάπως νιώθω ότι είναι και δικά μου πια αυτά τα τραγούδια».

Στην Κεντρική Σκηνή του Σταυρού του Νότου, μεταξύ άλλων θα ερμηνεύσουν εμβληματικά τραγούδια όπως τα  Άννα μην κλαις και το Αν η μισή μου καρδιά (του Ναζίμ Χικμέτ σε μετάφραση Γιάννη Ρίτσου), «δύο τραγούδια του Μικρούτσικου που τραγουδάμε από παιδιά. Τα έχουμε προσεγγίσει αγκαλιάζοντας τις ερμηνείες όλων των ανθρώπων που τα έχουν πει πριν από εμάς, με την ευαισθησία και την ποιητικότητα που μας διακατέχει. Θα πούμε κι ένα ζεϊμπέκικο που ακολουθεί το σεβντά μας κι άλλο ένα, αλλά είναι έκπληξη».

Η σχέση του Θάνου Μικρούτσικου με την μελοποιημένη ποίηση ήταν πολύ στενή. Όπως άλλωστε και η σχέση του Μιχάλη και του Παντελή. Στο άλμπουμ τους «Τα Παραμύθια της Μελπομένης», περιλαμβάνει μελοποιημένη ποίηση των Μιχάλη Γκανά, Κατερίνας Γώγου, Νίκου Μοσχοβάκου, Τώνια Τζιρίτα Ζαχαράτου και Μάρθα Φριντζήλα. Τι είναι αυτό που σπρώχνει τους δημιουργούς στην μελοποίηση ποιημάτων; Ο λόγος στον Μιχάλη Καλογεράκη: «αν αγαπάει κανείς την ποίηση κυρίως ως αναγνώστης, ανακαλύπτει σιγά σιγά τον ρυθμό του ποιήματος και την τεχνική του ποιητή. Και εκεί μέσα ξεδιπλώνεται όλη η τέχνη της ποίησης. Η μελοποίηση ποιημάτων διαφέρει από την μελοποίηση στίχων στο ότι η ποίηση είναι άρτια από μόνη της. Η μουσική για εμένα επεμβαίνει στο ποίημα σαν ανάγνωση, σαν ερμηνεία , σαν εξαγωγή νοήματος.»

Όπως νόημα θα έχει το έργο του Θάνου Μικρούτσικου στις νέες γενιές σύμφωνα με τον Παντελή Καλογεράκη. «Θεωρώ πως ο Μικρούτσικος θα συνεχίσει με το έργο του να δίνει δύναμη στις νέες γενιές να αγωνίζονται και να μην φοβούνται να φωνάζουν και να εκφράζονται ελεύθερα κόντρα σε ό,τι συντηρητικό».

Η τραγουδοποιός Sophia Lies, έχει γνωρίσει και εκείνη το έργο του Θάνου Μικρούτσικου από την παιδική της ηλικία. «Υπάρχουν φυσικά κάποια τραγούδια που έχουν εγγράψει μέσα μου από την παιδική ηλικία ως σήμερα, με διαφορετικούς τρόπους το καθένα. Ωστόσο θα έλεγα πως αυτό που με μαγνητίζει σταθερά στο έργο του, είναι η ακατάσβεστη μαχητικότητά του και η πίστη του στα ανθρώπινα. Σκέφτομαι όλες τις συνεργασίες που είχε με τόσους σπουδαίους ερμηνευτές, στιχουργούς, μουσικούς, καλλιτέχνες από τόσα πεδία – κοινός παρονομαστής σε όλες αυτές τις συνεργασίες, σε τόσα διαφορετικά «οράματα» δεν μπορεί να είναι η απόλυτη ταύτιση και συμφωνία ως προς το καλλιτεχνικό κομμάτι, ως προς αυτό που λέμε αισθητική. Είναι ο ίδιος ο άνθρωπος που πιστεύει στην τέχνη του και τους ανθρώπους. Κάτι που σκέφτομαι για τον σπουδαίο Θάνο Μικρούτσικο και με συγκινεί είναι το πόσοι και πόσες τον ακολούθησαν και τον ακολουθούν ακόμη».  

Η επιλογή των τραγουδιών καθώς και η ενορχήστρωση, την οποία επιμελούνται ο Γιάννης Λουπάκης και ο Γιώργος Καρούμπαλος συντονίζονται με την ερμηνευτική κατεύθυνση του κάθε τραγουδοποιού της παράστασης. «Εγώ θα επιχειρήσω να ερμηνεύσω δύο τραγούδια από τον εμβληματικό δίσκο «Στου Αιώνα την Παράγκα», το «Λούνα Παρκ» και τις «Ατάκες» σε στίχους του Άλκη Αλκαίου και ερμηνεία του Δημήτρη Μητροπάνου. Τον «Μικρόκοσμο», σε στίχους του Ναζίμ Χικμέτ και πρώτη ερμηνεία της Μαρίας Δημητριάδη. Την «Δίκοπη Ζωή», σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου και πρώτη εκτέλεση από Γιώργο Μεράντζα. Και τέλος, το «Σιντάρτα», άλλο ένα σε στίχους Άλκη Αλκαίου, που φυσικά τραγουδάει ο ίδιος ο Θάνος Μικρούτσικος. Σε αυτά θα ακολουθήσουμε μια εσωστρεφή πορεία, όπου όλο το παιχνίδι παίζεται σε «ήρεμους» τόνους».

Σημαντικό μέρος – για να μην πω όλο – του έργου του Θάνου Μικρούτσικου είναι πολιτικό με την ευρεία αλλά και την στενή έννοια. Όπως και τα παραπάνω τραγούδια που θα ερμηνεύσει στην παράσταση η Sophia Lies. H ίδια πιστεύει άραγε, ότι οι νεότερες γενιές δημιουργών, έχουν πολιτικό στίγμα; «Αφενός υπάρχουν πολλοί και πολλές σύγχρονοι και σύγχρονες δημιουργοί της «εναλλακτικής ελληνόφωνης σκηνής» που νομίζω ότι κάθε άλλο παρά αποφεύγουν το πολιτικό στίγμα. Μπορούμε να κινηθούμε από στίχους των Λάμδα μέχρι του The Boy και από την Dolly Vara μέχρι το σύγχρονο χιπ χοπ, που φυσικά είναι και η πιο δημοφιλής ελληνόφωνη σκηνή τα τελευταία χρόνια. Εκεί, στα δυνατά του σημεία, συναντάμε σχεδόν μόνο –και συχνά τον καλύτερο– πολιτικό στίχο. Αφετέρου, μπορούμε να συζητήσουμε και να καταλάβουμε το πώς είναι διαμορφωμένη η σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα στην χώρα σήμερα (σε επίπεδο ιδεολογίας και εκπροσώπησης) κι έπειτα να ξανασκεφτούμε πόσο και με τι τρόπο θα γίνει πολιτικός ένας στίχος σήμερα. Αν πολιτική τέχνη σημαίνει να προσκαλείς στην αντίσταση, την σκέψη, τον αναστοχασμό, την μαχητικότητα, την αλληλεγγύη, αν σημαίνει πως υπερασπίζεσαι και φαντάζεσαι μια δικαιότερη και πιο φροντισμένη κοινωνία, μπορώ να σκεφτώ πάρα πολλούς καλλιτέχνες που δουλεύουν προς αυτή την κατεύθυνση, με το έργο τους να γίνεται καθαυτό πολιτική πράξη λόγω των συντεταγμένων του. Φυσικά, είναι δεδομένο πως υπάρχει και η άλλη πλευρά, δεν το κάνουν όλοι και όλες αυτό. Ούτε φυσικά το πολιτικοποιημένο πρόσημο, εξασφαλίζει καλή τέχνη. Κι αφού το «απολιτίκ» είναι φυσικά πολιτικό, τότε μπορούμε να βγάζουμε κάθε φορά τα συμπεράσματά μας, νομίζω».

Έξι νέοι δημιουργοί συντονίζονται στο έργο του Θάνου Μικρούτσικου, το οποίο θα σκίζει για πάντα τις γραμμές των οριζόντων.