Μπορείς να συνηθίσεις το αίμα σε μια ταινία τρόμου. Αυτό που δεν συνηθίζεται είναι ένα πρόσωπο που δεν δείχνει τίποτα. Από το Halloween μέχρι το Scream, οι πιο γνωστοί δολοφόνοι των ταινιών τρόμου έχουν κάτι κοινό: δεν έχουν πρόσωπο και γι’ αυτό μοιάζουν απρόβλεπτοι. Οι ταινίες τρόμου το κατάλαβαν νωρίς. Ο θεατής φοβάται λιγότερο αυτό που βλέπει και περισσότερο αυτό που δεν μπορεί να διαβάσει. Η μάσκα δεν είναι απλώς αξεσουάρ· αφαιρεί από τον κακό το συναίσθημα και από τον θεατή τη βεβαιότητα.
Το Φάντασμα της Όπερας – Ο φόβος πριν τον δολοφόνο
Το κοινό δεν σοκαρίστηκε από το παραμορφωμένο πρόσωπο του Φαντάσματος όσο από την αναμονή της αποκάλυψης. Όσο η μάσκα έμενε στη θέση της, ο θεατής συμπλήρωνε μόνος του την εικόνα και τη φανταζόταν χειρότερη. Εδώ ο τρόμος ξεκίνησε ως ιδέα, όχι ως εικόνα. Η σκηνή της αποκάλυψης της μάσκας ήταν τόσο τραυματική για τους θεατές της εποχής που υπήρχαν αναφορές για ανθρώπους που λιποθύμησαν κατά τη διάρκεια της πρεμιέρας της ταινίας.
Μάτια χωρίς πρόσωπο – Όταν το θύμα γίνεται ανοίκειο
Εδώ η μάσκα δεν ανήκει στον κακό αλλά στο θύμα. Το πρόσωπο γίνεται λείο, άδειο, χωρίς έκφραση. Δεν δείχνει πόνο, άρα δεν μπορείς να ταυτιστείς. Ο φόβος αλλάζει: δεν είναι τι θα σου συμβεί αλλά ότι μπορεί να πάψεις να μοιάζεις άνθρωπος. Για να πετύχει το σωστό αποτέλεσμα, η Edith Scob έπρεπε να εμφανιστεί στο πλατό τρεις ώρες νωρίτερα μόνο και μόνο για να της φορέσουν τη μάσκα, και στη συνέχεια θα έπρεπε να τη φοράει μέχρι το τέλος της ημέρας των γυρισμάτων. Έπρεπε επίσης να τρώει τα γεύματά της με καλαμάκι και δεν μπορούσε να μιλήσει εξαιτίας της άκαμπτης μάσκας, με αποτέλεσμα να νιώθει απομονωμένη από το υπόλοιπο συνεργείο.
The Texas Chain Saw Massacre – Ο δολοφόνος χωρίς εξήγηση
Στα ’70s εμφανίζεται ο σύγχρονος slasher. Ο Leatherface δεν ουρλιάζει, δεν τρέχει, δεν εξηγεί. Πλησιάζει, δεν συζητά, δεν διαπραγματεύεται. Και αυτό είναι πιο τρομακτικό από κάθε ιστορία γιατί δεν υπάρχει τρόπος να τους πείσεις να σταματήσουν. Δεν φοβάσαι έναν άνθρωπο. Φοβάσαι μια παρουσία. Η χαρακτηριστική μάσκα από ανθρώπινη σάρκα του Leatherface προήλθε εξ ολοκλήρου από το μυαλό του σκηνοθέτη Tobe Hooper. Αυτό το τερατούργημα από λατέξ διαμορφώθηκε έτσι ώστε να μοιάζει σαν να είναι φτιαγμένο από τα προηγούμενα θύματά του, αλλά υπάρχει κάτι περισσότερο στην προσωπικότητα του Leatherface από μια κυριολεκτική μάσκα προσώπου.
Halloween (1978)
Η δημιουργία μιας εμβληματικής ταινίας slasher με μικρό προϋπολογισμό δεν είναι μια αξιοζήλευτη θέση, αλλά όταν ο σκηνοθέτης John Carpenter είδε το άψυχο βλέμμα μιας μάσκας του William Shatner να τον κοιτάζει, ήξερε ότι είχε την (αντισυμβατική) λύση του. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ταινίας ήταν αυτός που έπεσε πάνω στη μάσκα όταν πήγε στο μαγαζί με τα μαγικά του Bert Wheeler στο Χόλιγουντ αναζητώντας κάτι για να φορέσει ο Michael Myers με ελάχιστο κόστος, πήρε επίσης μια μάσκα κλόουν ως άλλη επιλογή. Το σημαντικό που πρέπει να σημειωθεί σχετικά με την εμφάνιση του Myers είναι ότι ποτέ δεν φαίνεται ότι παρακολουθεί την Jamie Lee Curtis. Στην πραγματικότητα, η μάσκα μοιάζει κάπως με … κανέναν. Είναι απλώς μια ανέκφραστη μάσκα που ο Carpenter έβαψε λευκή και διεύρυνε τις οπές των ματιών για μια μοναδική εμφάνιση.
Παρασκευή και 13, Μέρος III – Όταν το κακό γίνεται εικόνα
Ο Τζέισον της σειράς Παρασκευή και 13 δεν χρειάζεται εισαγωγή. Η μάσκα χόκεϊ αρκεί για να ξέρεις τι έρχεται. Ο τρόμος αρχίζει να λειτουργεί με σύμβολα: ο φόβος προηγείται της σκηνής. Εδώ ο κινηματογράφος ανακαλύπτει κάτι παράδοξο: όσο λιγότερο μοιάζει άνθρωπος ο κακός, τόσο περισσότερο τον πιστεύουμε.
Η Σιωπή των Αμνών – Ο άνθρωπος πίσω από το τέρας
Η μάσκα του Χάνιμπαλ Λέκτερ δεν κρύβει μάλλον περιορίζει. Και αυτό κάνει τα πράγματα χειρότερα. Ο Λέκτερ μοιάζει πιο επικίνδυνος όταν μιλά ήρεμα παρά όταν είναι δεμένος. Το φίμωτρο καθησυχάζει τους χαρακτήρες της ταινίας, όχι τον θεατή. Καταλαβαίνεις ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι το τέρας αλλά ο άνθρωπος.
Scream – Ο δολοφόνος ως ρόλος
Ο δολοφόνος του Scream, ο Ghost face, δείχνει ότι δεν υπάρχει ένας κακός. Υπάρχει μια θέση που μπορεί να πάρει οποιοσδήποτε. Ο τρόμος σταματά να μιλά για κάποιον «άλλον». Μιλά για όλους.
Είσαι ο Επόμενος – Ο σύγχρονος φόβος
Οι μάσκες γίνονται απλές, πρακτικές, σχεδόν καθημερινές. Δεν χρειάζονται μύθο, μόνο απόσταση από την πράξη. Ο τρόμος γίνεται ρεαλιστικός: άνθρωποι που μοιάζουν φυσιολογικοί αλλά δεν λειτουργούν έτσι. Μπορεί να μοιάζει με ένα αρκετά απλό θρίλερ μέχρι να δείτε καλά αυτές τις μάσκες, κάθε μία από τις οποίες έχει ως πρότυπο ένα διαφορετικό ζώο: μια αλεπού, ένα αρνί και μια τίγρη. Είναι τρομακτικές από μόνες τους, αλλά είναι επίσης αληθοφανείς.
Γιατί οι μάσκες λειτουργούν πάντα
Η έκφραση είναι ο τρόπος με τον οποίο καταλαβαίνουμε τις προθέσεις των άλλων. Η μάσκα την αφαιρεί. Χωρίς έκφραση δεν υπάρχει πρόβλεψη. Και χωρίς πρόβλεψη δεν υπάρχει ασφάλεια. Οι μάσκες στις ταινίες τρόμου λειτουργούν γιατί ο εγκέφαλος διαβάζει πρόσωπα για να νιώθει ασφαλής. Όταν δεν μπορεί να τα διαβάσει, φαντάζεται το χειρότερο. Γι’ αυτό οι πιο τρομακτικοί χαρακτήρες του σινεμά δεν ουρλιάζουν — απλώς κοιτάζουν.
