Ο πάνθηρας δεν εμφανίζεται ποτέ απότομα. Γλιστρά χαμηλά, σχεδόν αθόρυβα, με εκείνη τη βεβαιότητα του πλάσματος που ξέρει πως δεν χρειάζεται να επιτεθεί για να επιβληθεί. Πολύ πριν γίνει έμβλημα του Οίκου Cartier, πριν παγιδευτεί σε καμπύλες χρυσού και πολύτιμες πέτρες με ακρίβεια χειρουργική, ο πάνθηρας δεν ήταν σύμβολο για να τον κοιτάς, αλλά στάση ζωής, μια σιωπηλή δύναμη, έλεγχος, απουσία φόβου. Μια στάση σώματος, ένα βλέμμα που δεν ζητά άδεια, μια παρουσία που δεν εξηγείται. Στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν η υψηλή κοσμηματοποιία όριζε την κομψότητα ως πειθαρχία και συμμετρία, μια γυναίκα με κοφτερό πνεύμα και ασυμβίβαστη αισθητική άρχισε να αλλάζει τους όρους. Το όνομά της ήταν Ζαν Τουσέν. Το παρατσούκλι της, σχεδόν μοιραίο, La Panthère.
Η Τουσέν δεν μπήκε στον κόσμο του οίκου Cartier ως μια διακοσμητική εξαίρεση. Όταν το 1933 ανέλαβε τη δημιουργική διεύθυνση του οίκου, βρέθηκε επικεφαλής ενός ατελιέ αποτελούμενου αποκλειστικά από άνδρες, σε μια εποχή όπου οι γυναίκες επιτρεπόταν να εμπνέουν, όχι να αποφασίζουν. Εκείνη δεν προσπάθησε να μαλακώσει τις γωνίες της. Δεν ζήτησε αποδοχή. Έθεσε κανόνες. Η αισθητική της δεν ήταν «θηλυκή» με τον τρόπο που το εννοούσε τότε η βιομηχανία. Ήταν ευέλικτη, αιχμηρή, επικίνδυνα μοντέρνα. Ο Σέσιλ Μπίτον θα έγραφε αργότερα πως σε εκείνη οφείλουμε τη νέα, πιο ελεύθερη κοσμηματοποιία: φίδια, λεοπαρδάλεις, τίγρεις. Ζώα όχι ως μοτίβα, αλλά ως φορείς έντασης και εξουσίας. Η Τουσέν δεν εμπνεύστηκε τον πάνθηρα. Τον αναγνώρισε.
Η πρώτη της συνάντηση με το ζώο ήρθε ως δώρο. Το 1917, ο Louis Cartier της χάρισε μια θήκη για τσιγάρα με έναν πάνθηρα να αναπαύεται ανάμεσα σε κυπαρίσσια. Ήταν μια εποχή όπου το επικίνδυνο είχε γίνει συνώνυμο του κομψού. Η Marchesa Casati περιέφερε τα τσιτάχ της στους δρόμους της Βενετίας δεμένα με κοσμημένα λουριά, η Josephine Baker άφηνε τη λεοπάρδαλή της να τριγυρνά στα παρισινά θέατρα, προσθέτοντας μια λεπτή απειλή στο θέαμα. Η άγρια φύση επιδεικνυόταν. Ήταν δήλωση δύναμης και όχι ιδιοτροπία.
Το σημείο καμπής ήρθε το 1948, όταν υπό την καθοδήγηση της Τουσέν ο πάνθηρας έγινε οριστικά σύμβολο του Οίκου Cartier. Η καρφίτσα από χρυσό και μαύρο σμάλτο, σκαρφαλωμένη πάνω σε ένα emerald cabochon 116 καρατίων, παραγγελία του Δούκα του Windsor για τη Wallis Simpson, δεν ήταν απλώς ένα αριστούργημα κοσμηματοποιίας. Ήταν πολιτική χειρονομία. Ένα ζώο ακίνητο αλλά έτοιμο, τοποθετημένο όχι για να στολίσει, αλλά για να φυλάξει. Η Wallis δεν φορούσε τον πάνθηρα. Τον είχε φρουρό. Την επόμενη χρονιά, μια εκδοχή από ζαφείρια και διαμάντια θα προστεθεί στη συλλογή τους, φορεμένη στη μέση, σαν δήλωση κατοχής και ελέγχου.
Από εκεί και πέρα, ο πάνθηρας άρχισε να αλλάζει μορφές χωρίς να χάνει τον χαρακτήρα του. Εμφανίστηκε σε ρολόγια, βραχιόλια, δαχτυλίδια, αντικείμενα που απαιτούσαν όχι μόνο καλλιτεχνική έμπνευση αλλά μηχανική ακρίβεια. Στα εργαστήρια υψηλής κοσμηματοποιίας του οίκου Cartier, κάθε κηλίδα από όνυχα, κάθε διαμαντένιο τμήμα τοποθετείται πέτρα-πέτρα, με ελαφρές ατέλειες που μιμούνται το ζωντανό τρίχωμα. Ένας πλήρως αρθρωτός πάνθηρας μπορεί να χρειαστεί πάνω από έναν χρόνο για να ολοκληρωθεί. Δεν είναι ποτέ εύκολος. Δεν είναι ποτέ «χαριτωμένος». Και ακριβώς γι’ αυτό επιμένει.
Το 1983, ο οίκος Cartier έκανε το φαινομενικά αδιανόητο: μετέφερε τον πάνθηρα από τον κόσμο της haute joaillerie στην καθημερινότητα. Το Panthère de Cartier ρολόι έφερε το σύμβολο στον καρπό, όχι αποδυναμωμένο, αλλά εξοικειωμένο με το σώμα. Η επανέκδοσή του δεκαετίες αργότερα επιβεβαίωσε ότι τα ισχυρά σύμβολα, αντέχουν τη μαζική κυκλοφορία μόνο όταν έχουν χτιστεί πάνω σε χαρακτήρα, όχι σε τάση. Σήμερα, ο πάνθηρας υπάρχει σε δερμάτινα είδη, σε αξεσουάρ, ακόμη και σε μπουκάλια αρωμάτων. Κι όμως, παραμένει αναγνωρίσιμος, απειλητικός με τον ήσυχο τρόπο του.
Η νέα Panthère Reflexio necklace, με τους δύο αντικριστούς πάνθηρες να πλαισιώνουν μια πράσινη τουρμαλίνη 74 καρατίων και μια σταγόνα κοραλλιού, δεν λειτουργεί ως αποκορύφωμα πολυτέλειας αλλά ως υπενθύμιση. Ότι η λάμψη, από μόνη της, δεν αρκεί. Η πολυτέλεια για να επιβιώσει χρειάζεται αφήγηση, ένταση, ένα στοιχείο κινδύνου. Χρειάζεται ένα θηρίο.
Η Ζαν Τουσέν δεν έγραψε ιστορία υψώνοντας τη φωνή της. Την έγραψε μένοντας ακίνητη τη σωστή στιγμή. Σε έναν κόσμο που ανεχόταν τις γυναίκες μόνο ως μούσες, έγινε αρχιτέκτονας. Σε μια βιομηχανία που λάτρευε το συμμετρικό και το ασφαλές, εισήγαγε το άγριο. Ο πάνθηρας του οίκου Cartier δεν είναι απλώς ένα icon. Είναι το αποτύπωμα μιας γυναίκας που κατάλαβε νωρίς ότι η αληθινή κομψότητα δεν είναι ποτέ ακίνδυνη. Και δεν ζητά ποτέ άδεια.
