Η Ελλάδα κατάφερε κάτι σχεδόν αξιοθαύμαστο. Προκήρυξε διαγωνισμό για την εκμετάλλευση 27 πωλητηρίων σε μερικούς από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας και εμφανίστηκε ένας υποψήφιος. Ένας. Ακρόπολη, Δελφοί, Κνωσός, Ολυμπία και άλλοι προορισμοί με τεράστια διεθνή αναγνωρισιμότητα συγκεντρώθηκαν σε ένα εμπορικό πακέτο. Στην αφετηρία βρέθηκε ένας μόνο διεκδικητής. Ναι, αλήθεια λέω. Ένας. Θα μπορούσε κανείς να το αποκαλέσει θρίαμβο της επιχειρηματικής μοναξιάς. Μόνο που εδώ δεν μιλάμε για μια αποτυχημένη δημοπρασία οικοπέδου. Μιλάμε για τη δημόσια πολιτιστική περιουσία.
Ο διαγωνισμός κατέληξε στην κοινοπραξία Space Hellas και Radiant Technologies, με εγγυημένο μίσθωμα 50.600 ευρώ τον μήνα και επιπλέον 2% επί των πωλήσεων. Η διάρκεια ήταν για έξι χρόνια με δυνατότητα παράτασης για άλλα έξι. Η τιμή εκκίνησης είχε οριστεί στα 46.030 ευρώ. Η τελική προσφορά ήταν περίπου 10% υψηλότερη. Εξαιρετικά θα μπορούσε να πει κάποιος. Μόνο που όταν υπάρχει μία προσφορά, δεν γνωρίζεις τι θα μπορούσε να είχε προσφέρει ένας δεύτερος ή ένας τρίτος διεκδικητής. Και εδώ αρχίζουν τα πραγματικά ερωτήματα.
Ποιος αποφάσισε ότι 27 διαφορετικά πωλητήρια έπρεπε να αποτελέσουν ένα ενιαίο πακέτο; Ποιες επιχειρήσεις είχαν την οικονομική και οργανωτική δυνατότητα να διεκδικήσουν το σύνολο; Μήπως μια τέτοια συγκέντρωση, ανεξάρτητα από τις προθέσεις εκείνων που τη σχεδίασαν, περιόρισε εξαρχής τον αριθμό των πιθανών ενδιαφερομένων; Δεν γνωρίζουμε ακόμη γιατί άλλες επιχειρήσεις δεν υπέβαλαν προσφορά. Και αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να εξηγηθεί.
Ο Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων έχει ένα επιχείρημα. Το προηγούμενο μοντέλο λειτουργίας, σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία που δημοσιοποίησε, συσσώρευσε αρνητικό αποτέλεσμα περίπου 13 εκατομμυρίων ευρώ μέσα σε πέντε χρόνια. Η παραχώρηση σε ιδιώτες θα εξασφάλιζε σταθερά έσοδα και θα περιόριζε το λειτουργικό κόστος.
Ας δεχτούμε ότι το προηγούμενο σύστημα απέτυχε. Ας δεχτούμε ακόμη ότι η ιδιωτική διαχείριση μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματικότερη. Τίποτα από αυτά δεν εξηγεί γιατί ο διαγωνισμός προσέλκυσε έναν μόνο συμμετέχοντα. Η ανάγκη να διορθώσεις μια οικονομική αποτυχία δεν καταργεί την υποχρέωση να εξασφαλίσεις πραγματικό ανταγωνισμό.
Όταν σε έναν διαγωνισμό εμφανίζεται ένας μόνο υποψήφιος, η σημαντικότερη ερώτηση δεν είναι ποιος κέρδισε. Είναι γιατί δεν εμφανίστηκε κανένας άλλος.
Η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων ακύρωσε τον συγκεκριμένο διαγωνισμό και έναν δεύτερο για υπηρεσίες σε αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας. Το ουσιαστικό στοιχείο είναι ότι η Αρχή έκρινε πως η διαδικασία απαιτούσε ευρύτερη δημοσιότητα, και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν ο διαγωνισμός δημοσιοποιήθηκε επαρκώς. Είναι αν σχεδιάστηκε με όρους που ενθάρρυναν πραγματικά τον ανταγωνισμό. Και αν ναι, πώς εξηγείται ότι για την εκμετάλλευση 27 πωλητηρίων, σε μερικούς από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας, κατατέθηκε τελικά μία και μοναδική προσφορά;
Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων καταγγέλλει όρους που περιόριζαν τον ανταγωνισμό και θέτει ερωτήματα για τον σχεδιασμό των διαγωνισμών. Ο ΟΔΑΠ απαντά ότι οι διαδικασίες ήταν διαφανείς, ότι οι αυστηρές προϋποθέσεις προστάτευαν τους αρχαιολογικούς χώρους και ότι η ακυρωτική απόφαση δεν διαπιστώνει φωτογραφικούς όρους. Σωστά. Μία προσφορά δεν αποδεικνύει από μόνη της ευνοϊκή μεταχείριση. Ούτε μια ακύρωση αποδεικνύει διαφθορά. Αλλά η επίκληση της διαφάνειας δεν αρκεί για να εξηγήσει την απουσία ανταγωνιστών. Ακόμη περισσότερο όταν άλλοι οικονομικοί φορείς προσέφυγαν κατά των διαδικασιών. Το ενδιαφέρον λοιπόν δεν περιοριζόταν αναγκαστικά στον μοναδικό συμμετέχοντα.
Υπάρχει και η οικονομική πλευρά. Τα 50.600 ευρώ τον μήνα είναι αρκετά ή λίγα; Χωρίς στοιχεία για τον πραγματικό και τον αναμενόμενο τζίρο των πωλητηρίων κανείς δεν μπορεί να απαντήσει σοβαρά. Ο Σύλλογος Αρχαιολόγων επισημαίνει επίσης ότι οι συγκεκριμένες υποδομές χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης. Αν δημόσιοι πόροι δημιούργησαν τις εγκαταστάσεις, η απόδοση της εμπορικής τους εκμετάλλευσης πρέπει να είναι απολύτως ελέγξιμη.
Ο ανταγωνισμός δεν εξασφαλίζεται επειδή γράφεις τη λέξη «ανοικτός» στην προκήρυξη. Εξασφαλίζεται όταν οι όροι επιτρέπουν σε περισσότερους να διεκδικήσουν μια σύμβαση και το αποτέλεσμα μπορεί να δοκιμαστεί απέναντι σε πραγματικές εναλλακτικές προσφορές. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν χρειάζεται έναν ακόμη διαγωνισμό που θα καταλήξει σε μια ωραία ανακοίνωση περί αξιοποίησης. Χρειάζεται διαχειριστές που να μπορούν να εξηγήσουν τις αποφάσεις τους. Γιατί όταν σε έναν διαγωνισμό εμφανίζεται ένας μόνο υποψήφιος, η σημαντικότερη ερώτηση δεν είναι ποιος κέρδισε. Είναι γιατί δεν εμφανίστηκε κανένας άλλος.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
