54ο Φεστιβάλ Βιβλίου: Για 17 μέρες το Πεδίον του Άρεως γίνεται μια μεγάλη ανοιχτή βιβλιοθήκη

Από τις 4 έως τις 20 Σεπτεμβρίου, 210 εκδοτικοί οίκοι, 285 περίπτερα και περισσότερες από 200 εκδηλώσεις επιστρέφουν το βιβλίο στον δημόσιο χώρο της Αθήνας. Και μαζί του μια παλιά, υπέροχα αναλογική συνήθεια: να ψάχνεις χωρίς να ξέρεις ακριβώς τι θέλεις να βρεις.

Έχουμε σχεδόν ξεχάσει πώς είναι να ανακαλύπτεις κάτι χωρίς να σου το έχει προτείνει προηγουμένως ένας αλγόριθμος. Ένα τραγούδι, μια ταινία, ένα βιβλίο. Να μην υπάρχει από πίσω κάποιο «επειδή σας άρεσε αυτό», καμία βαθμολογία, κανένα trending, κανένα σύστημα που έχει ήδη αποφασίσει τι πιθανότατα θα θέλαμε. Απλώς περπατάς, κοιτάζεις ένα εξώφυλλο, διαβάζεις δύο αράδες στο οπισθόφυλλο και, χωρίς ιδιαίτερα λογικό λόγο, το παίρνεις μαζί σου. Το 54ο Φεστιβάλ Βιβλίου, που ανοίγει στις 4 Σεπτεμβρίου στο Πεδίον του Άρεως και θα παραμείνει εκεί μέχρι τις 20 του μήνα, εξακολουθεί να προσφέρει ακριβώς αυτή την πολυτέλεια. Τη δυνατότητα της περιπλάνησης.

Για 17 ημέρες, ένα από τα μεγαλύτερα πάρκα της Αθήνας θα γεμίσει με 285 περίπτερα και 210 εκδοτικούς οίκους. Χιλιάδες τίτλοι θα βρεθούν ο ένας δίπλα στον άλλον, από μυθιστορήματα και ποίηση μέχρι δοκίμια, παιδικά βιβλία, κόμικς και εκδόσεις που πιθανότατα δεν θα συναντούσαμε ποτέ στην καθημερινή μας διαδρομή. Περισσότερες από 200 εκδηλώσεις, παρουσιάσεις, συζητήσεις, συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις και εκπαιδευτικές δράσεις συμπληρώνουν τη φετινή διοργάνωση. Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί, αλλά δεν είναι αυτοί που εξηγούν γιατί το Φεστιβάλ Βιβλίου εξακολουθεί να έχει σημασία. Η πραγματική του γοητεία βρίσκεται αλλού. Στο γεγονός ότι μεταφέρει το βιβλίο από τον χώρο όπου συνήθως το συναντάμε στον χώρο όπου συμβαίνει η πόλη. Δεν χρειάζεται να μπεις σε ένα βιβλιοπωλείο επειδή έχεις αποφασίσει ότι θέλεις να αγοράσεις κάτι. Μπορεί να βρεθείς στο Πεδίον του Άρεως για μια βόλτα και να καταλήξεις να κρατάς τρία βιβλία. Μπορεί να σταματήσεις επειδή αναγνώρισες έναν συγγραφέα, επειδή άκουσες μια συζήτηση ή απλώς επειδή ένα εξώφυλλο κατάφερε να νικήσει για λίγα δευτερόλεπτα το κινητό σου.

Αυτή η τυχαία συνάντηση είναι ίσως μια από τις ωραιότερες λειτουργίες ενός φεστιβάλ βιβλίου. Δεν απευθύνεται αποκλειστικά στους ανθρώπους που αυτοπροσδιορίζονται ως βιβλιόφιλοι. Βάζει το βιβλίο στη μέση της καθημερινότητας και περιμένει να δει τι θα συμβεί. Η φετινή διοργάνωση έχει ως κεντρική θεματική τη «Βιώσιμη Ανάπτυξη. Το βιβλίο ως αρχιτέκτονας του αύριο», αντλώντας έμπνευση από τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Στο επίκεντρο μπαίνουν η εκπαίδευση, η κοινωνική ισότητα, η προστασία του περιβάλλοντος, η υπεύθυνη κατανάλωση, η συμπερίληψη και το μέλλον των πόλεων. Ο τίτλος ακούγεται αναπόφευκτα περισσότερο θεσμικός απ’ όσο αντέχει μια βραδινή βόλτα του Σεπτεμβρίου. Η ιδέα όμως πίσω του είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα: τι σχέση μπορεί να έχει η ανάγνωση με τον κόσμο που θα δημιουργήσουμε;

Τα βιβλία σπάνια αλλάζουν τον κόσμο με τον τρόπο που συνηθίζουμε να χρησιμοποιούμε αυτή τη φράση στις επετειακές ομιλίες. Δεν καταργούν μόνα τους τις ανισότητες, δεν σταματούν την κλιματική κρίση και δεν κάνουν τις κοινωνίες αυτομάτως δικαιότερες. Κάνουν όμως κάτι μικρότερο και ίσως βαθύτερο. Μας επιτρέπουν να κατοικήσουμε για λίγο στη σκέψη κάποιου άλλου. Να συναντήσουμε ζωές που δεν είναι δικές μας, εποχές που δεν ζήσαμε, ανθρώπους που πιθανότατα δεν θα γνωρίζαμε ποτέ. Και αυτή η άσκηση φαντασίας αποτελεί μια αρκετά καλή αρχή για οποιαδήποτε σοβαρή συζήτηση περί μέλλοντος.

Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ επιχειρεί να ανοίξει αυτή τη συζήτηση πέρα από τις κλασικές παρουσιάσεις βιβλίων. Πρωτοεμφανιζόμενοι δημιουργοί αποκτούν το δικό τους τριήμερο, η Ελληνική Ακαδημία Κόμικς συμμετέχει με ειδική εκδήλωση, ενώ προγραμματίζονται συζητήσεις γύρω από τα δικαιώματα του παιδιού, την εκπαίδευση και σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα. Παράλληλα τα παιδιά έχουν σημαντικό χώρο μέσα στη διοργάνωση, με εργαστήρια, διαδραστικές δράσεις, την παράσταση «Η Αλίκη στη χώρα των ψαριών» και θέατρο σκιών με Καραγκιόζη. Η μουσική μπαίνει επίσης στο πρόγραμμα, με το Εργαστήρι Ελληνικής Μουσικής του Δήμου Αθηναίων και τη συναυλία «Με της οθόνης τραγούδια ταξίδι στον χρόνο» με τον Μάριο Στρόφαλη και την Ειρήνη Τουμπάκη.

Το Φεστιβάλ θα λειτουργεί από Δευτέρα έως Πέμπτη από τις 18:00 έως τις 22:30, Παρασκευή και Σάββατο από τις 18:00 έως τις 23:00 και τις Κυριακές σε δύο ζώνες, 10:30-15:00 και 18:00-22:30.

Αλλά το καλύτερο σχέδιο για να το επισκεφθεί κανείς πιθανότατα είναι να μην έχει πολύ συγκεκριμένο σχέδιο. Να πάει ένα απόγευμα στο Πεδίον του Άρεως, όταν η ζέστη αρχίζει επιτέλους να υποχωρεί, και να περπατήσει ανάμεσα στα περίπτερα χωρίς λίστα. Να ξεφυλλίσει βιβλία που δεν γνωρίζει, να σταθεί σε συγγραφείς που δεν έχει διαβάσει, να επιτρέψει στον εαυτό του να αγοράσει κάτι μόνο και μόνο επειδή του κίνησε την περιέργεια. Ο Σεπτέμβριος είναι έτσι κι αλλιώς ο μήνας κατά τον οποίο η πόλη επιστρέφει στα προγράμματα, στα ωράρια και στις υποχρεώσεις της. Για 17 ημέρες όμως το Πεδίον του Άρεως προσφέρει μια μικρή εξαίρεση. Μπορούμε να χαθούμε ανάμεσα σε χιλιάδες βιβλία χωρίς κανείς να μας προτείνει τι να βρούμε.