Υπάρχουν ήρωες που χάνουν τη λάμψη τους όταν το κοινό αλλάζει, όταν η εποχή τους περνά, όταν οι συνθήκες που τους γέννησαν παύουν να υπάρχουν. Κι υπάρχουν ήρωες που επιμένουν να αναπνέουν γιατί δεν φτιάχτηκαν για ένα «τώρα» αλλά για όλα τα τωρινά και μελλοντικά, μαζί. Ο ΤενΤεν ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Από το 1929, όταν πρωτοεμφανίστηκε στο Le Petit Vingtième, μέχρι σήμερα, ο νεαρός Βέλγος ρεπόρτερ με το αερικό τσουλούφι και τον πιστό Μιλού στο πλάι του, συνεχίζει να μαγνητίζει μάτια, φαντασίες και καρδιές και συνεχίζει να ανατρέπει τον χρόνο.
Δεν είναι μόνο το χαριτωμένο παρουσιαστικό, ούτε η ακατάπαυστη περιέργεια. Είναι ότι ο ΤενΤεν έγινε κάτι πολύ περισσότερο από τη δική του σελίδα κόμικ. Μετατράπηκε σε έναν από τους κρίσιμους πολιτιστικούς καθρέφτες του 20ού αιώνα. Με τον Ερζέ (κατά κόσμον Ζωρζ Ρεμί) να τον ταξιδεύει σε κάθε γωνιά του πλανήτη, στο Θιβέτ πριν γίνει καρτ ποστάλ, στο Κονγκό όταν ακόμη η Ευρώπη νόμιζε πως της ανήκει ο κόσμος, στη Σελήνη όταν ο άνθρωπος μετά βίας πίστευε ότι μπορεί να πετάξει, ο ΤενΤεν γίνεται μάρτυρας εποχών που βράζουν. Το έργο του καταγράφει τις μεγάλες κινήσεις της Ιστορίας. Την παρακμή της αποικιοκρατίας, την άνοδο του εθνικισμού, την ψυχροπολεμική παράνοια, την τυφλή πίστη στην τεχνολογική λύτρωση. Και το κάνει με έναν τρόπο που ακόμη και σήμερα, σχεδόν ένας αιώνας μετά, μοιάζει ανατριχιαστικά επίκαιρος.
Ο ΤενΤεν όμως δεν ταξιδεύει μόνο στις χώρες, ταξιδεύει και στις εποχές. Εκεί που η Δύση κοιτά την Αφρική με αλαζονεία, στο Tintin au Congo, ο Ερζέ μας δείχνει πώς σκέφτονταν οι κοινωνίες πριν λογοδοτήσουν στα εγκλήματά τους. Στο The Blue Lotus, όταν η Ευρώπη δυσκολεύεται ακόμη να δει την Ανατολή ως ισότιμο συνομιλητή, ο δημιουργός του ανατρέπει στερεότυπα και ακούει τους ανθρώπους που συναντά. Στη διαστημική του διλογία, ο ανταγωνισμός των υπερδυνάμεων γίνεται κινητήρια δύναμη τόσο της φαντασίας όσο και της αγωνίας. Στο The Calculus Affair, η πληροφορία παίρνει τη θέση της βόμβας, πιο επικίνδυνη από κάθε εκρηκτικό, μια ανησυχία που σήμερα μοιάζει σχεδόν προφητική.
Σε όλη αυτή την ιστορία που ξεδιπλώνεται πίσω από τις εικόνες, ο ΤενΤεν δεν στέκεται ποτέ ως παρατηρητής. Δεν περιγράφει όσα συμβαίνουν σε έθνη και κυβερνήσεις. Τα παίρνει προσωπικά. Διεκδικεί το δίκαιο όχι για λογαριασμό των ισχυρών, αλλά για όσους δεν έχουν φωνή. Αυτό ακριβώς είναι το παράδοξο της διαχρονικότητάς του. Ναι, είναι παιδικός ήρωας, αλλά ποτέ παιδικότερος από την ίδια την πραγματικότητα.
Και ύστερα, έρχεται η τέχνη. Η περίφημη ligne claire του Ερζέ. Οι καθαρές, φωτεινές γραμμές, οι απόλυτα ελεγχόμενες λεπτομέρειες, η εμμονή στη σαφήνεια. Φαινομενικά απλό, ουσιαστικά μια αισθητική επανάσταση. Ο Ερζέ δεν σχεδίαζε απλώς. Έστηνε ολόκληρους κόσμους με την ακρίβεια αρχιτέκτονα και την ευαισθησία της φωτογραφικής ματιάς. Ένα καρέ μπορούσε να ξανασχεδιαστεί δεκάδες φορές, όχι για να εντυπωσιάσει, αλλά για να γίνει αληθινό. Αυτή η εμμονή στην αλήθεια του σχεδίου εξηγεί γιατί ο ΤενΤεν ανήκει πλέον όχι μόνο σε βιβλιοθήκες αλλά και σε γκαλερί και μουσεία.
Ο ήρωάς του δεν είναι άφθαρτος σούπερμαν. Δεν κρατάει σφυρί, δεν πετάει από τις στέγες. Δεν είναι σκοτεινός, κουρασμένος, τραυματισμένος ή αμφίθυμος όπως οι σύγχρονοι «αντι-ήρωες» που λατρεύει η ποπ κουλτούρα. Ο ΤενΤεν είναι απλός, αλλά όχι απλοϊκός. Ηθικός, αλλά όχι ηθικολογικός. Πιστεύει ακόμη πως η ακεραιότητα μπορεί να αλλάξει την τροχιά ενός κόσμου. Σε μια εποχή που ο κυνισμός πλασάρεται ως ρεαλισμός, αυτό ακούγεται σχεδόν επαναστατικό.
Και μέσα σε όλα αυτά, ο Ερζέ ποτέ δεν υποτίμησε τους αναγνώστες του. Δεν έγραψε και δεν σχεδίασε «για παιδιά». Έγραψε για ανθρώπους. Οι μικροί βλέπουν πρώτα την περιπέτεια. Οι μεγάλοι, αργότερα, διακρίνουν την πολιτική σάτιρα, τις ανθρωπολογικές παρατηρήσεις, τον υπαρξιακό πυρήνα. Είναι η μαγεία της διπλής ανάγνωσης. Κάθε ηλικία βρίσκει άλλο μονοπάτι, άλλες σκιές και άλλα φώτα.
Η επιρροή του ΤενΤεν γεννά φόρους τιμής, αντιγραφές, παρωδίες, κριτικές. Από τις ρετρο-κατασκοπευτικές ιστορίες των Blake & Mortimer μέχρι τις αναρχικές αναγνώσεις όπου ο ήρωας γίνεται εργαλείο ιδεολογικής ανατροπής, η κληρονομιά του παραμένει ζωντανή γιατί δεν φοβάται τη σύγκρουση με το σήμερα. Ένας μύθος που δεν αμφισβητείται είναι νεκρός, και ο ΤενΤεν είναι πολύ ζωντανός για να μείνει σε προθήκη. Ακόμη και στις οθόνες, ο ΤενΤεν επιβίωσε σωστά. Η animated σειρά του 1991 απέδωσε ουσιαστικά το κόμικ σε κίνηση χωρίς να του θυσιάσει ψυχή και ταυτότητα. Μια γενιά ενηλικιώθηκε με τον ήχο της εισαγωγής να κουβαλά ακόμη υποσχέσεις περιπέτειας.
Και πίσω από κάθε λεπτομέρεια, ακόμη και από το όνομα του Μιλού, που ήταν ο φόρος τιμής στην πρώτη αγάπη του Ερζέ. κρύβεται κάτι ανθρώπινο. Μικρές πληροφορίες, μικρές λοξές ματιές στα παρασκήνια, που θυμίζουν πως κάθε έργο, όσο μεγάλο κι αν γίνει, ξεκινά από μια πολύ προσωπική σπίθα. Ίσως τελικά αυτό είναι το μυστικό. Ο ΤενΤεν δεν είναι θρύλος επειδή μεγάλωσε. Είναι θρύλος επειδή έμεινε νέος εκεί που πρέπει, στην πίστη του ότι το καλό δεν είναι θεωρία, αλλά πράξη. Πως η αλήθεια, όσο βαθιά κι αν την κρύψεις, θα βρει τρόπο να φανερωθεί. Πως η περιπέτεια δεν έχει ανάγκη υπερδυνάμεις, μα μόνο την τόλμη να ρωτήσεις: «Τι συμβαίνει εδώ;» και να μην φύγεις προτού πάρεις την απάντηση.
Και έτσι, όσο ο κόσμος θα συνεχίζει να γεμίζει με ερωτήματα, ο μικρός Βέλγος ρεπόρτερ θα επιστρέφει πάντα στο επόμενο καρέ, με εκείνη τη φράντζα που δεν υπακούει στους ανέμους και τον Μιλού που δεν εγκαταλείπει ποτέ. Γιατί κάποιοι θρύλοι δεν σβήνουν. Απλώς συνεχίζουν την περιπέτεια.
