Αν κάποιος περνούσε από το Νωφλ-λε-Σατώ τον χειμώνα του 1978, δύσκολα θα μάντευε ότι μέσα σε ένα ταπεινό γαλλικό προαστιακό σπίτι διαμορφωνόταν η αρχιτεκτονική μιας γεωπολιτικής ανατροπής. Οι δρόμοι ήταν ήσυχοι, οι κάτοικοι συνηθισμένοι σε μια ευρωπαϊκή ρουτίνα. Τίποτα δεν μαρτυρούσε πως λίγα μέτρα πιο πέρα, γύρω από μια παλιά σόμπα πετρελαίου, συντάσσονταν τα πρώτα σχέδια ενός μελλοντικού παρακρατικού γίγαντα. Γύρω από τον εξόριστο Αγιατολάχ Χομεϊνί, μαζεύονταν καθημερινά νεαροί Ιρανοί φοιτητές, πρώην πολιτικοί κρατούμενοι, διανοούμενοι της διασποράς και άνθρωποι που αναζητούσαν μια κοινή ιδέα με επαναστατικό βάρος. Καμία στολή, κανένα όπλο, καμία επίσημη ιεραρχία. Μόνο χειρόγραφες σημειώσεις, πυκνές συζητήσεις και μια αίσθηση ότι η εξορία δεν ήταν παύση αλλά προετοιμασία. Η ατμόσφαιρα θύμιζε περισσότερο κύκλο διανοουμένων παρά στρατιωτικό επιτελείο. Συζητήσεις για τον Σιιτισμό, τον αντιαποικιοκρατισμό, τον ρόλο της θρησκείας στην πολιτική. Και παράλληλα, πιο τεχνικά ζητήματα: πώς οργανώνεις μικρές ομάδες δράσης, πώς λειτουργούν τα αντάρτικα κύτταρα, πώς διατηρείς πειθαρχία χωρίς ιεραρχία.
Το Νωφλ-λε-Σατώ λειτούργησε ως ανεπίσημο “think tank” της Επανάστασης. Ένα μέρος όπου η ιδεολογία και η στρατηγική άρχισαν να συγχωνεύονται. Εκεί γεννήθηκε η πρώτη σκέψη μιας “λαϊκής πολιτοφυλακής” που θα δρούσε παράλληλα με τον στρατό του Ιράν, ένα σώμα αφοσιωμένο όχι στο κράτος αλλά στην Επανάσταση. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης δεν είχαν ακόμα όνομα όμως είχαν πλέον διμιουργηθεί. Η γαλλική εξορία είχε κι άλλες, απρόβλεπτες συνέπειες. Οι δυτικοί δημοσιογράφοι επισκέπτονταν καθημερινά τον Χομεϊνί, μετατρέποντας το μικρό σπίτι σε διεθνές κέντρο προβολής. Οι κασέτες με τις ομιλίες του διοχετεύονταν κρυφά στο Ιράν, διαδίδοντας το επαναστατικό του αφήγημα με ρυθμό που κανείς στο Παρίσι δεν είχε υπολογίσει. Οι γαλλικές αρχές, εκλαμβάνοντας τον εξόριστο κληρικό ως ένα περιθωριακό θρησκευτικό σύμβολο, ουσιαστικά επέτρεψαν τη δημιουργία ενός πολιτικού μηχανισμού που θα μετέτρεπε όλη τη Μέση Ανατολή. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης διαμορφώθηκαν στο Παρίσι ως υπόσχεση. Στο Ιράν, θα γινόταν μοίρα.
Το Νωφλ-λε-Σατώ λειτούργησε ως ένα παράδοξο εργαστήριο. Οι παρευρισκόμενοι συζητούσαν για τον ρόλο της θρησκείας, την αποαποικιοποίηση, τις αδικίες του Σάχη και την ανάγκη ενός λαϊκού “στρατού” που δεν θα ανήκε στο κράτος αλλά στην Επανάσταση. Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων, τα μέλη του κύκλου διάβαζαν και ανέλυαν τακτικές ανταρτοπολέμου από διάφορα κινήματα. Ο IRA, οι Αλγερινοί μαχητές του FLN, οι βιετναμέζοι αντάρτες, όλα αξιοποιούνταν ως παραδείγματα ασύμμετρης αντίστασης έναντι ισχυρότερων κρατικών μηχανισμών. Αυτό δημιούργησε τον διαδεδομένο μύθο ότι ο IRA εκπαίδευσε τους Φρουρούς της Επανάστασης. Αυτό δεν συνέβη ποτέ. Η σχέση ήταν ιδεολογική και αναλυτική, όχι πρακτική. Οι Ιρανοί δεν έλαβαν εκπαίδευση από τον IRA ή το Sinn Féin. Αλλά μελέτησαν τον τρόπο σκέψης του ιρλανδικού αντάρτικου. Πώς οργανώνεις μικρές, κλειστές κυψέλες· πώς κρατάς συνοχή χωρίς επίσημη ιεραρχία, πώς χρησιμοποιείς την προπαγάνδα ως πολλαπλασιαστή ισχύος, πώς μετατρέπεις την εξορία σε μηχανισμό πολιτικής νομιμοποίησης. Το Παρίσι τους έδωσε κάτι πιο δυνατό από όπλα: τους έδωσε αφήγημα.
Στο τέλος του 1978, η επανάσταση στο Ιράν ανέβαινε με τρόπο που κανείς στο Παρίσι δεν είχε προβλέψει. Οι δρόμοι της Τεχεράνης γέμιζαν από εκατομμύρια ανθρώπους, ο στρατός του Σάχη άρχισε να διαλύεται από μέσα, και οι εκπαιδευόμενοι πυρήνες που είχαν σταλεί στη Συρία και στον Λίβανο για στρατιωτική προετοιμασία βρέθηκαν αιφνιδίως “εκτός χρόνου”. Όταν ο Σάχης έφυγε από τη χώρα, οι μελλοντικοί Φρουροί της Επανάστασης δεν είχαν ακόμη επιστρέψει. Κι όταν επέστρεψαν, δεν είχαν μπροστά τους πόλεμο, είχαν μπροστά τους ένα κενό εξουσίας. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης γεννήθηκαν μέσα σε αυτό το κενό. Όχι ως στρατός αλλά ως λύση ανάγκης. Οι πρώτες ομάδες εγκαταστάθηκαν σε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο της πρώην μυστικής αστυνομίας SAVAK. Σπασμένα τζάμια, αναποδογυρισμένα γραφεία, χαρτιά που είχαν καεί από τις διαδηλώσεις λίγες μέρες πριν. Εκεί οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης πήραν μορφή, για να αφοπλίσουν παραστρατιωτικούς, να διατηρήσουν δημόσια τάξη, να αποτρέψουν πραξικόπημα, και να προστατεύσει τη νέα κυβέρνηση. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης ήταν ακόμη ένα σώμα ρευστό, χωρίς σαφείς ιεραρχίες. Αλλά η Επανάσταση χρειαζόταν έναν εγγυητή απέναντι σε πραξικοπήματα, αναταραχές και πιθανή διεθνή επέμβαση. Αυτός ο ρόλος έδωσε στους Φρουρούς της Επανάστασης πολιτική νομιμοποίηση και εξουσία.
Ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ άλλαξε τα πάντα. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης απέκτησαν επίσημη στρατιωτική δομή και μετά τον πόλεμο, οικονομική ισχύ. Κατασκευαστικές εταιρείες, λιμάνια, ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, παράλληλο εμπόριο. Με λίγα λόγια από πολιτοφυλακή σε καθεστωτικό καρτέλ. Στη δεκαετία του ’90 και ειδικά στη δεκαετία του 2000, οι Φρουροί της Επανάστασης απέκτησαν το πιο επικίνδυνο εργαλείο τους. Τη Quds Force, την υπηρεσία εξωτερικών επιχειρήσεων, με σχεδόν πλήρη αυτονομία. Η Quds Force, έγινε κράτος μέσα στο κράτος, εκτός του κράτους. Ανεξάρτητη, αυτόνομη, με δικό της δίκτυο, χρηματοδότηση και στρατηγική. Οργάνωσε και χρηματοδότησε: τη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς, τους Χούθι, τις ιρακινές σιιτικές πολιτοφυλακές. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης δεν ήταν πια θεματοφύλακας της ιρανικής επανάστασης. Ήταν εξαγωγέας επαναστάσεων. Ένας μηχανισμός που επηρεάζει ισορροπίες και όλα εντάχθηκαν σε έναν άξονα που επέτρεψε στο Ιράν να επηρεάζει τη Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο.
Στο εσωτερικό του Ιράν, οι Φρουροί της Επανάστασης εξελίχθηκαν από θεματοφύλακα της επανάστασης σε θεματοφύλακα της εξουσίας. Η Basij, η εθελοντική του παραστρατιωτική οργάνωση, ανέλαβε το έργο της επιτήρησης, της καταστολής και της “ηθικής αστυνόμευσης”. Τα τελευταία χρόνια, οι μέθοδοι περιλαμβάνουν τη χρήση πολεμικών όπλων σε διαδηλωτές,, συστηματικές συλλήψεις, εξαφανίσεις ακτιβιστών, κυβερνητικό shutdown του διαδικτύου, ψηφιακή παρακολούθηση και έλεγχο της δικαστικής εξουσίας.
Με άλλα λόγια οι Φρουροί της Επανάστασης δεν μπορούν να αποστατήσουν από την κυβέρνηση, γιατί η κυβέρνησή του είναι η μόνη συνθήκη ύπαρξής τους. Το μεγαλύτερο ερώτημα σήμερα δεν είναι η ισχύς τους αλλά η επόμενη μέρα. Ο Ανώτατος Ηγέτης, Αλί Χαμενεΐ, είναι 86. Το σύστημα ετοιμάζεται ή μάλλον φοβάται τη μετάβαση. Τι θα γίνει όταν ο μόνος θεσμικός “αφέντης” των Φρουρών της Επανάστασης πάψει να υπάρχει; Θα υπάρξει διάδοχος; Θα υπάρξει διχασμός; Θα υπάρξει πραξικόπημα;
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η πραγματική δοκιμασία για τους Φρουρούς της Επανάστασης δεν έχει έρθει ακόμη. Μέχρι τώρα λειτουργεί ως υπερδομή προστασίας του καθεστώτος. Αλλά σε μια στιγμή μετάβασης, σε ένα κενό εξουσίας, ο μηχανισμός πρέπει να αποδείξει αν είναι εγγυητής σταθερότητας ή δημιουργός χάους. Και ίσως εκεί φανεί η αλήθεια. Οι Φρουροί της Επανάστασης δημιουργήθηκαν για να προστατεύουν μια επανάσταση. Σήμερα προστατεύουν μόνο τον εαυτό τους.
Η μεγαλύτερη ειρωνεία της ιστορίας είναι πως ένας από τους πιο αντιδυτικούς μηχανισμούς ισχύος του κόσμου γεννήθηκε στη γαλλική εξορία. Και από εκεί, με την ταχύτητα ενός φορτισμένου κενού εξουσίας, εξελίχθηκε σε μια πολυκέφαλη δύναμη που ελέγχει στρατό, οικονομία, πολιτική, πληροφορίες, εξωτερικές επιχειρήσεις και καταστολή. Και καθώς το Ιράν βράζει από κοινωνική οργή, οικονομική ασφυξία, διεθνή απομόνωση και πολιτική αβεβαιότητα, ο δράκος που κάποτε τρεφόταν με ιδεολογία τρέφεται πια με φόβο. Το ερώτημα δεν είναι αν οι Φρουροί της Επανάστασης μπορούν να ελέγξουν την επόμενη κρίση. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορούν να ελέγξουν τους εαυτούς τους.
