Viva la mamma! Όταν η όπερα γελά με τον εαυτό της

Υπάρχει μια στιγμή, λίγο πριν ξεκινήσει κάθε παράσταση, όπου όλα μοιάζουν έτοιμα και τίποτα δεν είναι. Τα σκηνικά είναι στη θέση τους αλλά όχι ακριβώς σωστά, τα φώτα ανάβουν και σβήνουν χωρίς προειδοποίηση, οι φωνές ζεσταίνονται, οι εγωισμοί επίσης. Εκείνη τη στιγμή, ανάμεσα στην πρόβα και την πρεμιέρα, γεννιέται ένα είδος αλήθειας που το θέατρο συνήθως προσπαθεί να κρύψει. Το Viva la mamma! του Γκαετάνο Ντονιτσέττι δεν κάνει καμία τέτοια προσπάθεια. Αντίθετα, χτίζει ολόκληρη την ύπαρξή του πάνω σε αυτήν την εύθραυστη, αδέξια, βαθιά ανθρώπινη στιγμή.

Η κωμική όπερα που παρουσιάζεται φέτος στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνική Λυρική Σκηνή, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία αποτυχημένης οπερατικής παραγωγής. Παρακολουθεί από κοντά τον μηχανισμό της ματαιοδοξίας, της φιλοδοξίας και της ακούσιας κωμωδίας που γεννιέται κάθε φορά που πολλοί άνθρωποι προσπαθούν ταυτόχρονα να «βγουν μπροστά».

Η δράση εκτυλίσσεται κατά τη διάρκεια μιας πρόβας που δεν θα έπρεπε καν να συμβαίνει. Ο Ελληνοϊταλικός Οπερατικός Σύλλογος Καλλιθέας έχει καταφέρει να εξασφαλίσει —ανεπίσημα— τη σκηνή, οι χώροι είναι ακόμα ακατάστατοι από προηγούμενες εκδηλώσεις και η λογική υποχωρεί σταδιακά μπροστά στην επιθυμία όλων να ακουστούν, να φανούν, να μετρήσουν. Οι μονωδοί μιλούν ελληνικά αλλά τραγουδούν ιταλικά, ένας Γερμανός τενόρος λειτουργεί σαν διαρκής υπενθύμιση του «ξένου», ενώ ένας τεχνικός της σκηνής, αρχικά απρόθυμος, εμπλέκεται τόσο βαθιά που καταλήγει να γίνει μέρος του ίδιου του έργου.

Και τότε εμφανίζεται η μαμά Άγκατα. Μια φιγούρα που δεν εισβάλλει απλώς στην πρόβα, αλλά την καταλαμβάνει. Δεν έχει έρθει να παρακολουθήσει· έχει έρθει να διορθώσει, να απαιτήσει, να τραγουδήσει, να αναδιατάξει. Ο ρόλος, γραμμένος από τον Ντονιτσέττι για ανδρική φωνή, λειτουργεί εδώ ως καρικατούρα αλλά και ως καθρέφτης: της υπερπροστασίας, της φιλοδοξίας μέσω τρίτων, της αδυναμίας να δεχτεί κανείς ότι δεν βρίσκεται στο κέντρο της σκηνής.

Καθώς η πρόβα προχωρά, τα αντικείμενα μετακινούνται, τα φώτα δοκιμάζονται ξανά και ξανά, οι φωνές επικαλύπτονται. Τίποτα δεν συγχρονίζεται, κι όμως όλα μοιάζουν να αποκτούν ρυθμό. Η ακαταστασία μετατρέπεται σε χορογραφία, η ασυνεννοησία σε παράδοξες, σχεδόν ποιητικές εικόνες. Το Viva la mamma! μοιάζει να υποστηρίζει ότι η όπερα —και ίσως κάθε συλλογική καλλιτεχνική πράξη— γεννιέται ακριβώς από αυτή την αποτυχία συντονισμού.

Το ίδιο το έργο του Ντονιτσέττι υπήρξε πάντα ρευστό. Από την πρώτη του παρουσίαση στη Νάπολη το 1827 έως τις μεταγενέστερες εκδοχές του, δεν κατέληξε ποτέ σε μία και μόνη «οριστική» μορφή. Αυτή η αστάθεια δεν είναι αδυναμία αλλά χαρακτηριστικό του. Το έργο αλλάζει, όπως αλλάζει και το θέατρο που σατιρίζει. Και ίσως γι’ αυτό παραμένει τόσο σύγχρονο.

Η νέα σκηνοθεσία και διασκευή της Σοφία Πάσχου αντιμετωπίζει το Viva la mamma! όχι ως μουσειακό αντικείμενο αλλά ως ζωντανό οργανισμό. Με ένα καστ που συνδυάζει λυρικούς τραγουδιστές και ηθοποιούς, με σκηνικά και κοστούμια που σχολιάζουν διαρκώς τη θεατρική σύμβαση, η παράσταση λειτουργεί σαν παραβολή για τον ίδιο τον κόσμο της σκηνής: έναν χώρο όπου η τάξη είναι πάντα προσωρινή και η κατάρρευση αναπόφευκτη.

Όταν η πρόβα τελειώνει, η παράσταση έχει —υποτίθεται— ολοκληρωθεί. Όμως η αίσθηση που μένει είναι ότι κάτι μόλις ξεκίνησε. Κάπου έξω από τη σκηνή, η ζωή συνεχίζεται, με τις ίδιες παρεξηγήσεις, τις ίδιες φιλοδοξίες, την ίδια ανάγκη να ακουστούμε λίγο πιο δυνατά από τους άλλους. Το Viva la mamma! δεν γελά εις βάρος της όπερας. Γελά μαζί της. Και αυτό το γέλιο είναι ίσως η πιο ειλικρινής μορφή αγάπης.

Info

Τιμές εισιτηρίων: €15, €20 • Φοιτητικό, παιδικό: €10

Προπώληση: Ταμεία ΕΛΣ (καθημερινά 9.00-21.00 | 2130885700) και www.ticketservices.gr