Αρμπάιτ: Πως είναι να είσαι εργαζόμενη ηθοποιός στην Ελλάδα;

Η Σοφία  Ακασοπούλου, η Ελευθερία Αράκη, η Θεοδώρα Βαλομάνδρα, η Βίκυ Εδιάρογλου, η Εύα Θεολόγη, η Άννα Μαρίνου και η Μαρίτσα Φωτιάδου ολοκληρώνοντας τις σπουδές τους πάνω στο θέατρο είχαν την τύχη να συμπρωταγωνιστήσουν στο νέο έργο του Γιώργου Παλούμπη και του Αντώνη Τσιοτσιόπουλου με τίτλο «Αρμπάιτ» που παίζεται στο θέατρο Σταθμός. Οι δημιουργοί των «Ανεξάρτητων Κρατών» δανείζονται τη φράση «Arbeit macht frei» που σημαίνει «Η δουλειά απελευθερώνει» -και ήταν γραμμένη σε πύλες στρατοπέδων συγκέντρωσης των Ναζί- και μιλούν για τις σύγχρονες συνθήκες εργασίας. Στον απόηχο του θανάτου πέντε γυναικών σε εργοστάσιο μπισκοτοποιίας αλλά και μιας σκληρής καθημερινότητας που μας ξεπερνάει οι επτά πρωταγωνίστριες εξηγούν πως είναι να είσαι εργαζόμενη ηθοποιός στην Ελλάδα.

Επτά διαφορετικές ιστορίες συνθέτουν τον καμβά της παράστασης «Αρμπάιτ». Συστήστε μας τις επτά γυναίκες που ερμηνεύετε.

Στην πρώτη ιστορία, που ουσιαστικά είναι μια συνέντευξη, θα γνωρίσετε τη Μαρία, ένα νέο κορίτσι που έχει κάνει ένα σκασμό δουλειές. Στη δεύτερη, τέσσερις κοπέλες, όλες υπάλληλοι σούπερ μάρκετ, κάνουν το διάλειμμά τους ως συνήθως, αλλά αυτή τη φορά θα έχει μια διαφορετική κατάληξη. Είναι η Παναγιώτα, η Στεφανία, η Βίκυ και η Μαρία. Τρεις μονόλογοι τριών γυναικών αποτελούν την επόμενη ιστορία. Ζαμπέλη, Τσερκεζίδου, Σιμοπούλου μιλούν για το ίδιο περιστατικό, δίνοντας η καθεμία τη δική της οπτική.

Τέταρτη ιστορία: ένα πρωινό σε ένα αρχιτεκτονικό γραφείο. Η Κωνσταντίνα έχει ξενυχτήσει για να τελειώσει ένα πολύ σημαντικό project. Είναι εκτός ελέγχου και η Βάσια προσπαθεί να την ηρεμήσει, καθώς έχει τους λόγους της. Η Σταυρούλα (εργοδότρια) σε λίγο θα είναι στο γραφείο.

Η επόμενη ιστορία διαδραματίζεται σε ένα νηπιαγωγείο. Η Δήμητρα και η Λένα (νηπιαγωγοί) ετοιμάζουν τη χριστουγεννιάτικη γιορτή, όταν η Ευαγγελία (ιδιοκτήτρια) θα αποκαλύψει κάτι φριχτό.

Στην έκτη ιστορία, μια σερβιτόρα θα σας εξηγήσει πως η δουλειά που κάνει δεν είναι και τόσο απλή υπόθεση.

Τελευταία ιστορία και το έργο μας βρίσκει σε μια αίθουσα συνεδριάσεων. Οι καθαρίστριες έχουν πιάσει δουλειά. Πρέπει να είναι όλα έτοιμα. Έξι εργαζόμενες και η προϊσταμένη τους: η Στέλλα (την οποία θα δείτε αρκετές φορές ανάμεσα στις ιστορίες), η Μαριάννα, η Βασιλική, η Όλγα, η Μελίνα και η Λιούμπα. Η αργοπορία της τελευταίας θα φέρει έναν καταιγισμό εξελίξεων και αποκαλύψεων και τη Σοφία (προϊσταμένη) σε πολύ δυσμενή θέση.

Πώς είναι να σας σκηνοθετούν ο Παλούμπης και ο Τσιοτσίοπουλος σε ένα δικό τους έργο;

Εύα: Από την πρώτη μας γνωριμία στη σχολή καταλάβαμε πως πρόκειται για δύο σκηνοθέτες που, πάνω απ’ όλα, είναι άνθρωποι. Δημιουργούν έναν κόσμο όπου η γνώμη, η μοναδικότητα και η αλήθεια του κάθε ηθοποιού έχουν χώρο και συναντούν την ιστορία του έργου. Γιατί στο θέατρο θέλουμε να πούμε μια ιστορία σε αυτόν που θα έρθει να τη δει και να ανοίξουμε έναν διάλογο προς συζήτηση, αμφισβήτηση και προβληματισμό.

Πρωί, λίγο πριν αρχίσει η πρόβα, συναντιόμαστε όλοι έξω από το θέατρο. Καφές στα γρήγορα, κουβέντα για τα σχετικά και τα άσχετα, γέλια, μέχρι κάποιος να πει «ξεκινάμε». Ξεκινάμε διαβάζοντας τα κείμενά τους, κατανοώντας το έργο όλοι μαζί, σκηνή-σκηνή, συζητώντας για τους ήρωες και τις ανάγκες τους.

Όταν το κείμενο «σηκώνεται» στη σκηνή, αρχικά επικρατεί χάος. Σιγά σιγά, με την ηρεμία του Γιώργου, ο οποίος ακούει και ξεκλειδώνει τον ηθοποιό, και τον ενθουσιασμό του Αντώνη, που ανεβαίνει πολλές φορές μαζί μας στη σκηνή και γίνεται μέρος της δράσης, το χάος μεταμορφώνεται σε παράσταση. Μας δίνουν τον χώρο να εκτεθούμε, να κάνουμε λάθη και να ψάξουμε βαθύτερα. Η δουλειά μαζί τους δεν είναι απλώς μια πρόβα, αλλά μια

συνάντηση ανθρώπων που προσπαθούν να φτάσουν στην ουσία και να δημιουργήσουν, εν τέλει, ένα κοινό βίωμα, το οποίο κουβαλάμε μαζί μας και μετά την παράσταση.

Ο θάνατος πέντε εργατριών σε εργοστάσιο των Τρικάλων κατά τη διάρκεια της βάρδιάς τους άνοιξε πάλι τις συζητήσεις για τα δικαιώματα των εργαζομένων. Ο αγώνας για επιβίωση στην Ελλάδα μπορεί να γίνει επικίνδυνος;

Θεοδώρα: Η κατάσταση στην Ελλάδα σήμερα δείχνει πως η επιβίωση μπορεί να γίνει επικίνδυνη όταν τα εργασιακά δικαιώματα παραβιάζονται συστηματικά. Τραγικά περιστατικά, όπως αυτό στο εργοστάσιο της ΒΙΟΛΑΝΤΑ, είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Καθημερινά πολλοί εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν ανασφάλεια, αδήλωτες υπερωρίες, έλλειψη μέτρων προστασίας κατά τη διάρκεια της εργασίας τους, ακραίες συνθήκες πίεσης.

Είναι ξεκάθαρο πως δεν πρόκειται για μεμονωμένα λάθη, αλλά για ένα πολυεπίπεδο πρόβλημα που αγγίζει την υγεία, την ασφάλεια και την ίδια τη ζωή των ανθρώπων. Νομοθετικό πλαίσιο υπάρχει, αλλά σε πάρα πολλές περιπτώσεις δεν εφαρμόζεται, και αυτό είναι ακόμα πιο τρομακτικό. Τα εργασιακά και τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι απλώς μια θεωρία. Η κοινωνία και το κράτος έχουν ευθύνη να προστατεύσουν τους εργαζόμενους και να διασφαλίσουν ότι η εργασία δεν θα γίνει απειλή για τη ζωή του ανθρώπου.

Οι άνθρωποι προσδιορίζονται από τη δουλειά που κάνουν;

Ελευθερία: Όσο κι αν θέλουμε να αποσχιστούμε από αυτό το κομμάτι της ζωής μας, καθοριζόμαστε από τη δουλειά μας, και σωματικά και πνευματικά. Ένας άνθρωπος που καταπονεί το σώμα του καθαρίζοντας είναι εύκολο να αποκτήσει σωματική κόπωση που θα τον επηρεάσει στη ζωή του. Προσδιορίζεται ακόμη και ο τρόπος σκέψης μέσω του εργασιακού μας καθεστώτος.

Μην ξεχνάμε πως οι ναζί αποποιούνταν των ευθυνών τους για τις αποτρόπαιες πράξεις τους με τη φράση «δεν φταίω εγώ, τη δουλειά μου έκανα». Τη δικαιολογία ότι ακολουθώ απλώς την αρχή της δουλειάς μου μπορεί, δυστυχώς, να επικαλεστεί και σήμερα κάποιος που φτάνει στο σημείο να δολοφονεί μετανάστες ή άμαχο πληθυσμό.

Η ρήξη με τον εργασιακό μας ρόλο θέλει θάρρος και ανθρωπιά κάποιες φορές, και αυτό είναι ένα από τα βασικά διακυβεύματα του «Αρμπάιτ». Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι έχουν καταφέρει να υπερβούν αυτό που υπηρετούν ή να το κάνουν με εντιμότητα.

Στις διαπραγματεύσεις του ΣΕΗ με τους θεατρικούς επιχειρηματίες ακούστηκε για πρώτη φορά ο όρος «δόκιμος» ηθοποιός, ο οποίος αφορά τη μειωμένη αμοιβή των αποφοίτων δραματικών σχολών. Θα ήθελα το σχόλιό σας.

Βίκυ: Υποτιμητικός και άδικος όρος. Οι ηθοποιοί βγαίνουμε μέσα από μια δραματική σχολή με ολοκληρωμένες σπουδές. Έχουμε τριβή με τεχνικές, πρακτικές, πρόβες, παραστάσεις, εξετάσεις επί τρία χρόνια. Μέσα από πολύ κόπο ολοκληρώνονται αυτές οι σπουδές, με ελάχιστο ελεύθερο χρόνο, γιατί κάνουμε παράλληλα άλλες δουλειές για να ανταπεξέλθουμε οικονομικά. Άρα, λοιπόν, γιατί να θεωρούμαστε «δόκιμοι»; Σε αυτό το πλαίσιο της ανταγωνιστικότητας και της κερδοφορίας που κυριαρχεί στον καπιταλισμό πατάει ένας τέτοιος όρος, ενώ δημιουργεί ηθοποιούς πολλών ταχυτήτων. Οι ηθοποιοί ενωνόμαστε, συναντιόμαστε και μοιραζόμαστε την αγάπη μας για το θέατρο. Η συναδελφικότητα δεν περιέχει τον όρο της ανταγωνιστικότητας για εμάς. Επιλέξαμε ένα επάγγελμα για δημιουργία, καλλιέργεια, ευαισθησία και εξερεύνηση. Δεν το βλέπουμε ως χόμπι, αλλά ως επάγγελμα που πρέπει να έχει συγκροτημένα επαγγελματικά δικαιώματα, ορισμένα μέσα από μια συλλογική σύμβαση εργασίας. Δεν είναι μόνο η μέρα της παράστασης, γιατί δεν είναι απλώς μια εκτελεστική εργασία. Είναι και οι πρόβες, η μελέτη, η εμβάθυνση στο εκάστοτε έργο και όλη η δημιουργική προετοιμασία. Όμως είναι αισιόδοξο ότι ο κλάδος δίνει ενωμένος έναν μεγάλο αγώνα στο ελεύθερο θέατρο αυτή τη στιγμή.

Σας αγχώνει η λογική των followers ως κριτήριο καλλιτεχνικής αξίας;

Άννα: Προσωπικά, ως Άννα, δεν θεωρώ ότι με απασχόλησε ή με άγχωσε ποτέ ιδιαίτερα. Κυρίως γιατί πιστεύω ότι ο καλλιτέχνης δεν χρειάζεται να γίνει αναλώσιμο υλικό για να μαζέψει κόσμο και ακόλουθους. Αν κάποιος θέλει να δει και να με «ακολουθήσει», ας έρθει μέχρι το θέατρο να δει τη δουλειά μου και να κριθώ από εκεί. Θέλω να έρθεις γιατί η δουλειά μου και της ομάδας μου σου κινεί το ενδιαφέρον και όχι γιατί έχω μεγάλο «κοινό» στα social ή γιατί κάνω καλά giveaway. Οποιοσδήποτε άνθρωπος με κρίνει με βάση αυτόν τον αριθμό απλώς δεν είναι ο κατάλληλος για να συνεργαστούμε, και τελειώνει εκεί για μένα.

Εκτός από την εργασία σας στο θέατρο, κάνετε και άλλες δουλειές για να επιβιώσετε;

Μαρίτσα: Γνωρίζουμε όλοι ότι η δουλειά του ηθοποιού δεν είναι μια δουλειά που παρέχει σταθερότητα. Τον έναν μήνα μπορεί να εργάζεσαι, τον άλλον όχι. Δυστυχώς, δεδομένων των συνθηκών και της ακρίβειας που επικρατεί, προς το παρόν δεν επιβιώνει καμία μόνο από το θέατρο. Ελπίζω σε μέρες που θα χρειάζεται μία δουλειά για να ζήσεις. Εύχομαι να είναι αυτή του ηθοποιού!

Τι δεν ξέρει ο κόσμος για την εργασιακή καθημερινότητα των ηθοποιών;

Σοφία: Τι δεν ξέρει; Χμ… Τρελοί ρυθμοί, χωρίς το κλασικό 8ωρο που έχουν άλλες δουλειές. Ειδικά αν έχεις γυρίσματα και θέατρο μαζί ή κάνεις και κάποια άλλη δουλειά για να βιοπορίζεσαι. Πέρα από μελέτη, συγκέντρωση, υπομονή και πειθαρχία —που μόνο πρακτικά αντιλαμβάνεσαι τι σημαίνουν— η εργασία αυτή εμπεριέχει και μοναξιά κάποιες φορές, παρόλο που είναι ομαδική και συναναστρέφεσαι με πολύ κόσμο. Ειδικά εκείνο το δευτερόλεπτο πριν βγεις στη σκηνή. Είσαι εσύ και οι σκέψεις σου. Μπορεί να είσαι αλλού, να έχεις τα δικά σου θέματα, όμως την ώρα που βγαίνεις στη σκηνή πατιέται ένα pause σε όλα αυτά. Καλείσαι να βουτήξεις σε άλλους κόσμους, να διηγηθείς μια άλλη ιστορία, που την κάνεις δική σου. Είναι μαγικό εκείνο το δευτερόλεπτο: τι επικρατεί μέσα σου πριν και πώς βγαίνεις μετά στη σκηνή. Εκεί, όμως, βγαίνεις από τον μικρόκοσμό σου και οφείλεις να επικοινωνήσεις με τους συναδέλφους, να τους ακούσεις πραγματικά. Επίσης, εμείς οι ηθοποιοί —γενικά οι καλλιτέχνες— είμαστε συλλέκτες στιγμών και παρατηρητές. Το εξασκούμε αυτό για να δανειζόμαστε στοιχεία από άλλους ανθρώπους και να τα εντάσσουμε στους ρόλους μας. Π.χ. ένα στιγμιότυπο στο μετρό, ο τρόπος που κάποιος μασάει μια τσίχλα ή μιλά στο τηλέφωνο, ένα βλέμμα, είναι για μένα ένα πλάνο ταινίας που μπορεί να μου κινήσει το ενδιαφέρον, ενώ σε άλλους μπορεί να περάσει αδιάφορο.

Photo: Παναγιώτης Γιαννούτσος / taph team