Με βλέμμα διαπεραστικό και μια ήρεμη αλλά αδιαπραγμάτευτη αφοσίωση στην τέχνη της, η Λουκία Μιχαλοπούλου διανύει εδώ και χρόνια μια πορεία βαθιάς εμπλοκής με το θέατρο. Είναι από τους ηθοποιούς που δεν αντιμετωπίζουν τη σκηνή ως απλή επαγγελματική υποχρέωση αλλά ως έναν χώρο συνάντησης – με το έργο, με τον εαυτό της και με το κοινό. Φέτος συναντά ξανά την Ηλέκτρα, έναν από τους πιο απαιτητικούς ρόλους της αρχαίας τραγωδίας, σε μια διαδρομή που ξεκίνησε από την Επίδαυρο και συνεχίζεται στη σκηνή του θεάτρου Πορεία. Στη συζήτησή μας μιλά για τη μοναξιά της ηρωίδας του Σοφοκλή, για την απώλεια, για τη δικαιοσύνη αλλά και για το βαθύτερο νόημα του θεάτρου.
— Ηλέκτρα φέτος και μάλιστα συνεχόμενα από το καλοκαίρι. Πώς σε αφήνει αυτή η εμπειρία και τι απόσταση χρειάστηκε να διανύσεις για να την υποδυθείς;
Καταρχάς είναι ένα τεράστιο δώρο. Το ίδιο το έργο, αλλά και η μετάφραση του Χειμωνά, που από μόνη της αποτελεί ένα νέο έργο που συνομιλεί με την ιστορία του Σοφοκλή. Είχα την τύχη πέρσι να μείνω αρκετό καιρό μόνη μου με το κείμενο πριν ξεκινήσουν οι πρόβες. Αυτή ήταν ίσως η πιο ισχυρή στιγμή της σχέσης μου με την Ηλέκτρα. Η Ηλέκτρα είναι μια τεράστια πίστα, ένας πραγματικός μαραθώνιος. Έχει μέσα της εμμονή, πίστη, κάτι βαθιά μεταφυσικό αλλά ταυτόχρονα και πολύ γειωμένο. Είναι γεμάτη αντιθέσεις. Υπάρχει αυτή η ατελείωτη λούπα του θρήνου, η αντίσταση, η αίσθηση ότι δεν υπάρχει ημερομηνία λήξης για τον πόνο. Όλα αυτά είναι περιοχές που έχω συναντήσει και μέσα μου. Από την άλλη, η διάρκεια του έργου είναι εξοντωτική. Χρειάστηκε να προπονηθώ σκληρά. Και ειδικά η Επίδαυρος είναι ένας χώρος που μπορεί να σε εκτοξεύσει ενεργειακά — αλλά και να σε καταπιεί.
— Είσαι όμως εξοικειωμένη με αυτόν τον χώρο;
Δεν ξέρω αν είμαι εξοικειωμένη. Ξέρω όμως ότι είναι ο χώρος όπου, από μικρή, ήθελα να βρίσκομαι. Αν υπάρχει ένα μέρος όπου πρέπει να παίζεται το θέατρο, είναι εκεί. Πρόσφατα βρέθηκα στο Λονδίνο και παρακολούθησα μια παράσταση του Βαν Χόβε. Στην ξενάγηση που μας έκαναν στα Εθνικά Θέατρα του Λονδίνου, ο ξεναγός μας είπε ότι η σκηνή τους έχει σχεδιαστεί πάνω στις προδιαγραφές της Επιδαύρου. Εκείνη τη στιγμή ένιωσα για πρώτη φορά τόσο περήφανη που είμαι Ελληνίδα. Στο τέλος της ξενάγησης μου είπε ότι όνειρό του είναι να πάει στην Επίδαυρο για να δει θέατρο «σε έναν πραγματικά θεατρικό χώρο».
— Όταν παίζεις εκεί το νιώθεις αυτό το μεγαλείο;
Η προετοιμασία μιας παράστασης για την Επίδαυρο έχει και ένα κοινωνικό κομμάτι που δεν είναι πάντα ευχάριστο. Όλη αυτή η προσδοκία μπορεί να γίνει αγχωτική. Από την άλλη, ο ίδιος ο χώρος είναι πολύ απαιτητικός. Εκεί φαίνονται τα πάντα. Όμως μόνο και μόνο για αυτές τις δύο παραστάσεις άξιζε όλος ο κόπος που έκανα για αυτή τη γυναίκα.
— Πώς υποδέχεται σήμερα το κοινό τις διασκευές;
Μετά τον Covid τα πράγματα έχουν αλλάξει. Μπορεί τα θέατρα να γεμίζουν, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το κοινό είναι το ίδιο ανοιχτό. Όλοι έχουμε γίνει κάπως πιο κλειστοί, πιο καχύποπτοι. Υπάρχει ένας φόβος που κάνουμε ότι δεν υπάρχει. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και στις πιο τολμηρές διασκευές, όταν είσαι ειλικρινής το κοινό το αναγνωρίζει και σε ανταμείβει.
— Στην «Ηλέκτρα εντός», βλέπουμε τον Χορό να είναι πιο απομακρυσμένος από σένα για παράδειγμα...
Ναι ναι, αυτή την αίσθηση ήθελε να δώσει ο Δημήτρης να είναι και να μην είναι μαζί της ο Χορός. Ήθελε να την αφήσει όσο πιο μόνη της γίνεται ..Το οποίο είναι δύσκολο για έναν ηθοποιό αλλά και όμορφα προκλητικό. Να δω δηλαδή πώς θα ανταπεξέλθω σε αυτήν την αφόρητη μοναξιά που έχω εδώ, την ίδια στιγμή όμως που αποστασιακά είμαι πιο κοντά με το κοινό. Αυτή η μοναξιά παρόλη την πρακτική εγγύτητα. Η Ηλέκτρα είναι μόνη, βαθιά μόνη.
— Τι δικό σου συναντάς σ´εκείνη, Λουκία;
Έχει μια ακλόνητη πίστη. Ακόμη κι αν αυτή η πίστη είναι στην οδύνη ή στην εκδίκηση. Υπάρχει μια μορφή αντίστασης μέσα της. Μια παράξενη εμμονή που κρύβει έναν βαθύ ρομαντισμό. Με συγκινεί αυτή η ανάγκη για δικαιοσύνη που έχει. Και ο τρόπος που παραμένει ακούραστη σε αυτό που πιστεύει. Ταυτόχρονα όμως είναι ένας άνθρωπος που έχει κουβαλήσει τη θλίψη του για πάρα πολλά χρόνια. Και όταν τελικά φτάνει αυτό που θεωρητικά θα την ελευθερώσει, είναι σαν ζώο έξω από το κλουβί. Σαν να μην ξέρει πια πού να πάει.
— Πόσο δύσκολο είναι ερμηνευτικά να κουβαλά ένας χαρακτήρας τις δικές του Ερινύες;
Το βλέπω σαν κάτι πολύ ανθρώπινο. Στη ζωή συχνά νομίζουμε ότι η απειλή είναι κάπου έξω, ενώ στην πραγματικότητα βρίσκεται μέσα μας. Η Ηλέκτρα ζει με φαντάσματα. Με το φάντασμα του πατέρα της που έχει χάσει, αλλά και με αυτό του Ορέστη, που δεν έχει δει για χρόνια. Ζει ανάμεσα στην εξιδανίκευση και τη ματαίωση. Και την ίδια στιγμή καλεί πνεύματα να έρθουν να εκδικηθούν — κάτι βαθιά μεταφυσικό — ενώ παραμένει πολύ γειωμένη. Αυτές είναι σπουδαίες περιοχές που θέλω να τις εξαντλώ.
— Λουκία έχεις βρεθεί σε συνθήκη «σύμβασης»; Να διαικπεραιώσεις κάτι, αφού έτσι κι αλλιώς θα βγεί γαμάτο…
(γέλια) Όχι δεν μπορώ. Δεν μπορώ να ξεπετάξω κάτι. Ειδικά στο θέατρο. Αν μια παράσταση δεν σημαίνει κάτι για μένα, αν δεν έχει εμπόδια ή αν δεν υπάρχει πραγματικός λόγος να βγω στη σκηνή, δεν μπορώ να εμπλακώ. Δεν μπορείς να ζητήσεις από τους ανθρώπους να σηκωθούν από τις θέσεις τους αν δεν πιστεύεις πραγματικά σε αυτό που κάνεις. Δεν μπορείς να τους κοροϊδέψεις.
— Μιλάς για την συγκλονιστική στιγμή όπου ως Ηλέκτρα νομίζοντας πως κρατάς τις στάχτες του Ορέστη ζητάς από το κοινό να σηκωθεί, για να κάνετε μαζί τον αποχαιρετισμό. Τί αποτύπωμα αφήνουν σε σένα Λουκία, οι αναπόδραστες απώλειες της ζωής, και πόσο το «μαζί» μαλακώνει τον πόνο;
Για μένα δεν είναι απλά αποτύπωμα αυτό. Έχω τεράστιο θέμα με την απώλεια. Δεν πάω σε κηδείες. Δεν μπορώ να τον δεχτώ, ειδικά όταν αφορά νέους ανθρώπους. Το θέατρο όμως έχει μια μαγική ιδιότητα: μπορεί να αναμετρηθεί με αυτά τα μεγάλα πράγματα. Και εκεί έρχεται το «μαζί». Το «μαζί» είναι αυτό που μετατρέπει ακόμη και το σκοτάδι της απώλειας σε φως.
— Συχνά αναφέρεις πως μαζί το κάνουμε όλο αυτό, μιλώντας για την ευρύτερη σχέση θεατή-ηθοποιού.
Ναι ναι μαζί είμαστε. Απόλυτα. Για το κοινό το κάνουμε όλο αυτό. Ρε συ το θέατρο είναι ένα δώρο από τον άνθρωπο για τον άνθρωπο. Φτιάχνουμε ανθρώπους, από την αγάπη για τον άνθρωπο. Και ό,τι γίνεται, γίνεται για αυτούς.
— Και στην τηλεόραση, συμμετέχεις φέτος σε μια σειρά, στους «Αθώους», που υποδύεσαι επίσης μια πολύ δυνατή γυναίκα.
Ναι την Στεφανία. Έχει μια παράξενη ελευθερία αυτή, είναι λίγο σαν ξωτικό. Ενώ δηλαδή έχει κάτι το πολύ σκληρό σαν χαρακτήρας ταυτόχρονα αφήνεται στην επιθυμία της, στο σώμα της. Επίσης όταν θα χρειαστεί ας πούμε να πει την αλήθεια θα είναι η πρώτη που θα υποστηρίξει αυτό που πρέπει να υποστηρίξει. Έχει μια δικαιοσύνη αυτή η ηρωίδα.
— Και οι δύο ηρωίδες που υποδύεσαι έχουν έντονο το αίσθημα της δικαιοσύνης. Τι σημαίνει άραγε για σένα η μέρα της γυναίκας που μόλις πέρασε;
Καταρχήν να σου πω πως έχει κάτι το προεόρτιο (γέλια) γιατί 8 Μαρτίου είναι η μέρα της γυναίκας και 9 Μαρτίου έχω γενέθλια! Οι μέρες των γενεθλίων έχουν ένα ειδικό βάρος είτε τις γιορτάζεις, είτε κλείνεις κάποιους κύκλους, ο,τιδήποτε έχει ο καθένας. Όσον αφορά την ημέρα αυτή καθαυτή εγώ αγαπώ πάρα πολύ την γυναίκα. Όπως αγαπώ βέβαια και τον άντρα. Δεν μπορώ να φανταστώ το θηλυκό χωρίς το αρσενικό και το αντίστροφο. Μου είναι αναγκαία αυτή η ισορροπία. Νιώθω πως στην ένωση βρίσκεται η δύναμη. Αυτό έρχεται σαν αλήθεια απ´την ίδια την φύση δεν είναι θεωρητικό. Ναι, φυσικά η γυναίκα έχει μοχθήσει και δυστυχώς μοχθεί ακόμη για αυτονόητα πράγματα, προσπαθεί μέσα από πολλούς αγώνες να κρατηθεί. Μια γυναίκα αγωνίζεται πάντα δηλαδή. Όμως νιώθω πως όσο τροφοδοτείται αυτή η διαρκής πάλη, ποιος υπερισχύει ποιος θα επιβληθεί, ποιος «νικάει» και λοιπά, χάνουμε τρομερά δομικά κομμάτια της φύσης μας. Πιστεύω περισσότερο στην ένωση παρά στη ρήξη.
— Ποιες κοινές διαδρομές περπατά η Ηλέκτρα με τη σημερινή γυναίκα;
Διαρκείς κοινές διαδρομές. Απίστευτο ε; Είναι τόσο σύγχρονο. Κυριώς ότι η Ηλέκτρα πρέπει νά´ναι δυνατή. Επίσης έχει πολλά αρσενικά κομμάτια που είτε τα έχει επιλέξει είτε έχει αναγκαστεί να τα υπερτονίσει χωρίς να γνωρίζουμε αν το θέλει. Στη σκηνή με την Χρυσόθεμις που της λέει: «Είμαστε γυναίκες!» Αυτό ας πούμε η Ηλέκτρα τό χει αφήσει πίσω, δεν είναι όμως μόνο ότι αναγκάζεται να δυναμώνει την αρσενική πλευρά της. Την ίδια στιγμή έχει και ένα κομμάτι παιδικό, ανολοκλήρωτο. Κάτι της πήραν βίαια όταν ήταν μικρούλα και ήταν σημαντικό αυτό το κάτι.
— Πόσο σε έχει καθορίσει η σχέση σου με την γυναίκα-Μάνα ;
Τρομερά πολύ. Χάσαμε πολύ νωρίς τον μπαμπά μου, κι αυτό από μόνο του μας έφερε εξαιρετικά κοντά. Είμαστε στ’ αλήθεια ομάδα, με έναν τρόπο. Αυτό λειτούργησε και μέσα στο έργο. Με ενδιέφερε να προσεγγίσω τις τρομακτικές ομοιότητες που έχουν η Κλυταιμνήστρα με την Ηλέκτρα, παρά τις δηλωτικές διαφορές τους. Να ερευνήσω αυτό που τις ενώνει: ότι είναι φτιαγμένες από το ίδιο υλικό. Και οι δύο είναι πολύ ισχυρές προσωπικότητες. Έχουν κάτι το ηγετικό· μπορούν να ξεσηκώσουν, μπορούν να είναι βασίλισσες. Και παρότι κουβαλούν πολλούς φόβους —κάτι παράξενο— ο φόβος δεν τις καταπίνει. Τις εκτοξεύει. Και τις δύο. Είναι βαθιά πυρηνικό —και συχνά εξοντωτικό— το να καλείσαι να συγκρουστείς με αυτόν που σου μοιάζει. Είναι σαν εκείνη τη διαρκή άρνηση που έχουμε ως παιδιά: «Εγώ δεν θα γίνω σαν τη μάνα ή σαν τον πατέρα μου». Και μεγαλώνοντας συνειδητοποιείς ότι τελικά γίνεσαι αυτό με το οποίο κάποτε θύμωνες. Αυτό κουβαλάς ρε παιδί μου. Και αυτό είναι βαθιά συγκρουσιακό, αλλά και συγκινητικό ταυτόχρονα — είτε το παραδέχεσαι είτε όχι. Αυτό το νήμα που συνδέει το παιδί με τη μάνα και τον πατέρα —ιδίως με τη μάνα— αυτό το αόρατο νήμα δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτα.
Η Λουκία Μιχαλοπούλου πρωταγωνιστεί φέτος στην παράσταση «Ηλέκτρα Εντός», σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου στο Θέατρο Πορεία και στη σειρά «Αθώοι» του Νίκου Κουτελιδάκη στο Mega. Το καλοκαίρι θα βρίσκεται στο Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου.
