Για δεκαετίες η εικόνα του ροκ σταρ ήταν σχεδόν θρυλική. Καπνός στα backstage, άδεια μπουκάλια ουίσκι, νύχτες χωρίς ύπνο και μια ζωή που έμοιαζε να κινείται μόνιμα στο όριο. Το περίφημο σύνθημα «sex, drugs and rock ’n’ roll» δεν ήταν απλώς lifestyle, ήταν σχεδόν η ίδια η ταυτότητα της μουσικής βιομηχανίας. Από τις ιστορίες των θρυλικών περιοδειών της δεκαετίας του ’70 μέχρι τους τραγικούς μύθους των καλλιτεχνών που έζησαν στα άκρα, το χάος θεωρούνταν σχεδόν απαραίτητο συστατικό της δημιουργικότητας.
Σήμερα όμως κάτι αλλάζει και αλλάζει γρήγορα. Η νέα γενιά μουσικών δεν μοιάζει πλέον με τους αυτοκαταστροφικούς ροκ αστέρες του παρελθόντος. Αντίθετα, όλο και περισσότερο θυμίζει επαγγελματίες αθλητές. Προπονήσεις αντοχής, διατροφικά πλάνα, συστηματικός ύπνος, αποκατάσταση μετά τις συναυλίες και παρακολούθηση της φυσικής κατάστασης μέσω wearable συσκευών έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητας πολλών καλλιτεχνών. Η εικόνα του «βασανισμένου καλλιτέχνη» υποχωρεί και στη θέση της εμφανίζεται ένας νέος τύπος δημιουργού: ο μουσικός που αντιμετωπίζει το σώμα του σαν εργαλείο υψηλής απόδοσης.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Χάρι Στάιλς. Ο Βρετανός τραγουδιστής ολοκλήρωσε τον Μαραθώνιο του Βερολίνου σε χρόνο κάτω από τρεις ώρες, μια επίδοση που θα ζήλευαν πολλοί ερασιτέχνες δρομείς. Σε συνεντεύξεις του έχει αναφέρει ότι η σκέψη του επηρεάστηκε σημαντικά από τα βιβλία του Χαρούκι Μουρακάμι ο οποίος εδώ και χρόνια γράφει για τη σχέση μεταξύ τρεξίματος και δημιουργικότητας. Για τον Στάιλς, η φυσική κατάσταση δεν είναι απλώς θέμα υγείας αλλά τρόπος να αντέχει τις εξαντλητικές απαιτήσεις των περιοδειών και να διατηρεί τη δημιουργικότητά του σε βάθος χρόνου.
Η ίδια λογική εμφανίζεται και σε άλλους καλλιτέχνες. Η Τέιλορ Σουίφτ έχει αποκαλύψει ότι για να προετοιμαστεί για τις μεγάλες συναυλίες της τρέχει καθημερινά σε διάδρομο τραγουδώντας ολόκληρο το setlist της, ώστε να συνηθίσει το σώμα της στη συνδυασμένη ένταση τραγουδιού και κίνησης. Ο Βρετανός τραγουδιστής Τομ Γκρέναν ακολουθεί πρόγραμμα φυσικής κατάστασης που θυμίζει προετοιμασία επαγγελματία αθλητή αντοχής. Οι προπονήσεις του περιλαμβάνουν crossfit, προγράμματα δύναμης και ειδικές ασκήσεις για να αντέχει την ένταση της σκηνής. Ο προσωπικός του γυμναστής τον περιγράφει με έναν απλό όρο: «musical athlete».
Η αλλαγή αυτή δεν είναι τυχαία. Στη σύγχρονη μουσική βιομηχανία το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων προέρχεται από τις περιοδείες και τις ζωντανές εμφανίσεις. Ένα ακυρωμένο live δεν είναι απλώς απογοήτευση για το κοινό. Mπορεί να σημαίνει τεράστια οικονομική απώλεια για καλλιτέχνες, παραγωγές και διοργανωτές. Οι περιοδείες μεγάλων καλλιτεχνών περιλαμβάνουν μετακινήσεις σε διαφορετικές πόλεις σχεδόν κάθε μέρα, πολύωρα shows και συνεχή πίεση. Σε αυτές τις συνθήκες η φυσική κατάσταση δεν είναι πολυτέλεια αλλά επαγγελματική ανάγκη.
Ταυτόχρονα, το ίδιο το live έχει αλλάξει. Οι συναυλίες δεν είναι πια απλώς μια μουσική εμπειρία. Είναι υπερθεάματα με σκηνικά, φώτα, χορογραφίες και σκηνοθεσία που θυμίζουν μεγάλες θεατρικές παραγωγές. Οι καλλιτέχνες τρέχουν, χορεύουν, αλληλεπιδρούν με το κοινό και διατηρούν υψηλά επίπεδα ενέργειας για δύο ή και τρεις ώρες. Σε μια τέτοια εμφάνιση ένας τραγουδιστής μπορεί να καίει έως και 800 ή 1.000 θερμίδες, περίπου όσο ένας επαγγελματίας αθλητής σε έντονη αναμέτρηση.
Δεν είναι λοιπόν περίεργο που πολλοί μουσικοί έχουν γύρω τους ομάδες που θυμίζουν αθλητικά επιτελεία. Προπονητές φυσικής κατάστασης, φυσιοθεραπευτές, διατροφολόγοι και ειδικοί αποκατάστασης συμμετέχουν πλέον στο πρόγραμμα μιας μεγάλης περιοδείας. Μετά από μια συναυλία μπορεί να ακολουθούν θεραπείες αποκατάστασης, ενυδάτωση, ειδικές τεχνικές χαλάρωσης ή ακόμη και εξοπλισμός συμπίεσης για να βοηθηθεί το σώμα να επανέλθει πριν από την επόμενη εμφάνιση.
Παράλληλα αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο οι καλλιτέχνες αντιμετωπίζουν την ψυχική πίεση. Στο παρελθόν η ένταση της ζωής στον δρόμο συχνά οδηγούσε σε υπερβολές με αλκοόλ ή ναρκωτικά. Σήμερα πολλοί μουσικοί στρέφονται στη φυσική άσκηση ως τρόπο διαχείρισης του άγχους. Η έντονη προπόνηση ενεργοποιεί την παραγωγή ενδορφινών και ντοπαμίνης, των ουσιών που συνδέονται με την ευχαρίστηση και τη συναισθηματική ισορροπία. Για αρκετούς καλλιτέχνες η γυμναστική λειτουργεί σαν μια νέα μορφή «εκτόνωσης» που αντικαθιστά τα παλιά, καταστροφικά μοτίβα.
Η αλλαγή αυτή σηματοδοτεί και μια βαθύτερη πολιτισμική μετατόπιση. Για δεκαετίες η μουσική κουλτούρα συντηρούσε τον μύθο ότι η μεγάλη τέχνη γεννιέται μέσα από το χάος. Οι ιστορίες του Τζιμ Μόρισον ή του Κερτ Κομπέιν έγιναν μέρος μιας ρομαντικής αφήγησης για τον καλλιτέχνη που καίγεται γρήγορα αλλά αφήνει πίσω του μια εκρηκτική δημιουργική κληρονομιά. Η νέα γενιά φαίνεται να απομακρύνεται από αυτή τη λογική.
Οι σύγχρονοι καλλιτέχνες θέλουν διάρκεια. Θέλουν να δημιουργούν για δεκαετίες, να αντέχουν τις μεγάλες περιοδείες και να διατηρούν τη φωνή και το σώμα τους σε καλή κατάσταση. Η πειθαρχία αντικαθιστά το χάος και η φυσική κατάσταση γίνεται κομμάτι της καλλιτεχνικής στρατηγικής.
Με έναν παράδοξο τρόπο, η μεγαλύτερη αλλαγή της μουσικής βιομηχανίας μπορεί να συνοψιστεί σε μια απλή εικόνα. Οι ροκ σταρ δεν εξαφανίστηκαν, απλώς άλλαξαν τρόπο ζωής. Το παλιό σύνθημα της υπερβολής δίνει τη θέση του σε μια κουλτούρα πειθαρχίας και αντοχής. Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό τέλος μιας εποχής. Το rock ’n’ roll δεν πέθανε, απλώς άρχισε να προπονείται.
