Σταμάτα για ένα δευτερόλεπτο και σκέψου πώς έμοιαζαν τα sneakers πριν το 2017. Τώρα σκέψου πώς μοιάζουν σήμερα. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο εικόνες υπάρχει ένα όνομα: Virgil Abloh.
Υπήρξε μια στιγμή που τα sneakers έπαψαν να είναι απλώς παπούτσια και έγιναν κάτι περισσότερο. Όχι ακριβώς μόδα, ούτε μόνο design, αλλά μια μορφή πολιτισμικής έκφρασης. Το 2017, με το project “THE TEN”, ο Abloh δεν παρουσίασε απλώς μια συνεργασία με τη Nike, άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα sneakers. Μέχρι τότε, η βιομηχανία κινούνταν με ασφάλεια: retro επανεκδόσεις, καθαρές γραμμές, προβλέψιμες συνεργασίες. Ξαφνικά, εμφανίστηκε μια αισθητική που έμοιαζε σχεδόν ημιτελής. Αφρολέξ εκτεθειμένο, ραφές που δεν κρύβονταν, industrial γραμματοσειρές, zip ties, λέξεις μέσα σε εισαγωγικά. Τα sneakers του Abloh δεν προσπαθούσαν να είναι τέλεια, προσπαθούσαν να είναι διαφανή. Να δείξουν πώς είναι φτιαγμένα. Και αυτό ήταν αρκετό για να αλλάξει τα πάντα.
Η πορεία του μέχρι εκείνο το σημείο δεν ήταν ποτέ γραμμική. Από τη συνεργασία του στη Fendi το 2009 δίπλα στον Kanye West μέχρι τη δημιουργία του OFF-WHITE το 2013, ο Abloh κινούνταν ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους: μουσική, αρχιτεκτονική, μόδα. Το πρώτο του project, το Pyrex Vision, βασίστηκε σε επαναχρησιμοποιημένα ρούχα και περισσότερο έμοιαζε με ιδέα παρά με brand. Αυτή η λογική, το concept προηγείται του προϊόντος, έγινε η βάση όλης της δουλειάς του. Όταν το 2018 ανέλαβε την ανδρική σειρά του Louis Vuitton, γράφοντας ιστορία ως ο πρώτος μαύρος καλλιτεχνικός διευθυντής του οίκου, η επιρροή του είχε ήδη ξεπεράσει τη street κουλτούρα. Παρ’ όλα αυτά, τα sneakers παρέμειναν το βασικό του εργαλείο. Εκεί όπου μπορούσε να μιλήσει πιο άμεσα.
Το “THE TEN” ήταν το σημείο μηδέν. Δέκα εμβληματικά μοντέλα της Nike αποδομήθηκαν και ξανασυστήθηκαν: Air Jordan 1, Air Max 90, Air Presto και άλλα. Η λογική ήταν απλή, αλλά ριζοσπαστική. Αποκάλυψε την κατασκευή, έδωσε όνομα σε κάθε στοιχείο και παρουσίασε το παπούτσι σαν να βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Το αποτέλεσμα ήταν κάτι παράδοξο. Ένα sneaker που έμοιαζε ταυτόχρονα γνώριμο και εντελώς νέο.
Από εκεί και μετά, η βιομηχανία άλλαξε κατεύθυνση. Η αισθητική της αποδόμησης πέρασε παντού, από τα μεγάλα brands μέχρι τη μαζική αγορά. Τα sneakers άρχισαν να αντιμετωπίζονται όχι μόνο ως κατηγορίες (basketball, running, lifestyle), αλλά ως πολιτισμικά αντικείμενα. Ως κάτι που κουβαλά νόημα. Κι όμως, μέσα σε όλες αυτές τις συνεργασίες, υπήρχε ένα μοντέλο που έμενε ανέγγιχτο: το Air Jordan 4.
Σχεδιασμένο το 1989 από τον Tinker Hatfield, το AJ4 είχε ήδη ισχυρή ταυτότητα. Συνδέθηκε με το buzzer-beater του Michael Jordan απέναντι στους Cavaliers και με την παρουσία του στο Do the Right Thing του Spike Lee. Δεν ήταν απλώς ένα επιτυχημένο παπούτσι. Ήταν κομμάτι της pop κουλτούρας. Ίσως γι’ αυτό η επανερμηνεία του από τον Abloh έμοιαζε σχεδόν αναπόφευκτη.
Το OFF-WHITE x Air Jordan 4 “Sail” δεν εμφανίστηκε πρώτα στην αγορά. Παρουσιάστηκε το 2019 στο Museum of Contemporary Art του Σικάγο, στο πλαίσιο της έκθεσης “Figures of Speech”. Εκεί, το sneaker λειτούργησε ως έκθεμα, ως μέρος μιας ευρύτερης αφήγησης για το έργο του δημιουργού του. Λίγους μήνες αργότερα, εμφανίστηκε στην πασαρέλα του Παρισιού, ενταγμένο σε γυναικεία συλλογή της Off-White. Η μετάβαση από το μουσείο στη μόδα ολοκληρώθηκε μπροστά στο κοινό. Όταν τελικά κυκλοφόρησε το 2020, η ζήτηση ήταν ήδη δεδομένη. Και τότε συνέβη κάτι που δεν είχε σχεδιαστεί.
Οι χρήστες άρχισαν να βάφουν τα sneakers. Η ανοιχτή “sail” βάση απορροφούσε εύκολα το χρώμα και πολύ γρήγορα εμφανίστηκαν εκδοχές σε pastel αποχρώσεις: ροζ, λιλά, γαλάζιο. Το sneaker έγινε καμβάς. Η δημιουργία δεν σταματούσε στον σχεδιαστή αλλά συνεχιζόταν από το κοινό. Ήταν ίσως η πιο καθαρή έκφραση της φιλοσοφίας του Abloh.
Κι όμως, υπάρχει και ένα κεφάλαιο που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Το OFF-WHITE x Air Jordan 4 “Bred”. Ένα sample που εμφανίστηκε σε λίγους, συζητήθηκε πολύ και δεν κυκλοφόρησε ποτέ. Οι φήμες για την κυκλοφορία του επιστρέφουν διαρκώς, χωρίς να επιβεβαιώνονται. Με τον καιρό, το συγκεκριμένο sneaker απέκτησε έναν διαφορετικό ρόλο. Δεν είναι απλώς ένα unreleased μοντέλο. Είναι μια ιδέα που αιωρείται. Ένα αντικείμενο που δεν υπάρχει στην αγορά, αλλά παραμένει ζωντανό στη συλλογική φαντασία.
Ο Virgil Abloh δεν άλλαξε μόνο το design των sneakers. Άλλαξε τον τρόπο που τα διαβάζουμε. Τα μετέτρεψε από προϊόντα σε αφηγήσεις, από αντικείμενα σε σύμβολα. Έδειξε ότι ένα παπούτσι μπορεί να κουβαλά ιστορία, επιρροή και ταυτότητα. Και ίσως αυτή να είναι η ουσία της κληρονομιάς του. Ότι η δημιουργικότητα δεν περιορίζεται σε ένα πεδίο. Μπορεί να κινείται ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους και να τους ενώνει.
Σήμερα, κάθε αποδομημένο sneaker, κάθε συνεργασία που μοιάζει περισσότερο με ιδέα παρά με προϊόν, κουβαλά κάτι από εκείνη τη στιγμή του 2017. Την ιδέα ότι το design δεν χρειάζεται να είναι τέλειο για να είναι σημαντικό. Αρκεί να έχει κάτι να πει.
