Bull. Το παιχνίδι εξουσίας που μοιάζει με τη ζωή μας

Δεν χρειάζεται να δουλεύεις σε γραφείο για να αναγνωρίσεις το “Bull”. Αρκεί να έχεις βρεθεί έστω μία φορά σε μια ομάδα όπου κάποιος πρέπει να «πέσει» για να συνεχίσουν οι υπόλοιποι. Το έργο του Mike Bartlett δεν μιλά απλώς για τον εργασιακό εκφοβισμό. Μιλά για την ανάγκη να ανήκεις, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να προδώσεις ή να προδωθείς. Ο σκηνοθέτης Δημήτρης Αποστολόπουλος δεν προσπαθεί να «μαλακώσει» αυτή την πραγματικότητα. Αντίθετα, την αφήνει να εκτεθεί. Στη δική του ανάγνωση, το meeting room δεν είναι εταιρικός χώρος. Είναι μια μικρογραφία κοινωνίας, όπου ο φόβος μεταμφιέζεται σε δύναμη, η σιωπή γίνεται συνενοχή και το γέλιο λειτουργεί σαν άμυνα.

– Το “Bull” είναι για τον εργασιακό εκφοβισμό ή για την ανθρώπινη ανάγκη να ανήκουμε κάπου, ακόμη κι αν μας διαλύει;

Είναι πλέον ζωτικής σημασίας να κάνεις bulling για να νιώθεις ότι ανήκεις. Αυτό είναι το παράλογο της κοινωνίας που ζούμε σήμερα και τα αποτελέσματα του καπιταλιστικού συστήματος. Και δεν το βλέπεις μόνο στο εργασιακό σου περιβάλλον αλλά και μέσα στις παρέες, ιδίως στις πιο μικρές ηλικίες, στους έφηβους για παράδειγμα. Οφείλεις να είσαι ο κουλ, ο μάγκας, διαφορετικά απομονώνεσαι.

– Σκηνοθετώντας το έργο, ποια στιγμή ένιωσες ότι δεν μιλά για εταιρεία αλλά για κοινωνία;

Από την πρώτη στιγμή, για αυτό έχει και τόσο ενδιαφέρον. Είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας.

– Ο άνθρωπος στο meeting room είναι διαφορετικός από τον άνθρωπο στο σπίτι ή απλώς εκεί δεν μπορεί να κρυφτεί;

Δυστυχώς δεν νομίζω ότι είναι πολύ διαφορετικός. Ο Τζίμης Πανούσης λέει σε ένα τραγούδι του θάνατος στους καναπέδες, στου σπιτιού μας τους χαφιέδες. Αν είχαμε την δύναμη να φιλτράρουμε καλύτερα όλη αυτήν την πληροφορία που κατακλύζει την καθημερινότητα μας ίσως ήταν διαφορετικά.

– Το bullying είναι επιθετικότητα ή φόβος που προσποιείται δύναμη;

Φόβος που προσποιείται δύναμη!

– Ποιος είναι πιο επικίνδυνος: αυτός που επιτίθεται ή αυτός που γελά για να μη γίνει ο επόμενος;

Ο ίδιος άνθρωπος που βασανίζει, βασανίζεται και περιθάλπει. Θύματα είμαστε όλοι εδώ και πολλές δεκαετίες.

– Η σιωπή στη σκηνή είναι παύση ή συνενοχή;

Λειτουργεί και με τους δύο τρόπους.

– Ο άνθρωπος γεννιέται ανταγωνιστικός ή τον κάνει έτσι ο φόβος της απόρριψης;

Σε μεγάλο βαθμό μας διαμορφώνουν οι συνθήκες. Έχουμε το ένστικτο της επιβίωσης αλλά αυτό μεγεθύνεται μέσα στην υπάρχουσα κατάσταση.

– Υπάρχει αξιοπρέπεια όταν φοβάσαι ότι αύριο δεν θα έχεις δουλειά;

Πρέπει να τα καταφέρεις, πρέπει να είσαι αποδοτικός, πρέπει να παράγεις, από αυτά τα κίνητρα χαρακτηρίζεται η κοινωνία του σήμερα. Σύμφωνα με αυτά δεν υπάρχει αξιοπρέπεια μπροστά στην απόλυση. Θα έπρεπε όμως να υπάρχει.

– Σκηνοθετείς τους χαρακτήρες ή τις δικαιολογίες τους;

Οι χαρακτήρες προκύπτουν μέσα από τις πράξεις τους, όπως και στην ζωή. Αυτό προσπαθώ να σκηνοθετήσω.

– Το γέλιο στο έργο είναι άμυνα ή επίθεση;

Για μένα το γέλιο το φέρνει πάντα το κοινό. Όποτε γελάει το κοινό είναι άμυνα. Και καλά κάνει και γελάει, εκεί αναγνωρίζει τον εαυτό του.

– Αν το “Bull” παιζόταν χωρίς λόγια, θα ήταν ακόμη πιο βίαιο;

Ναι, σαφώς πιο βίαιο.

– Ποιον λυπήθηκες περισσότερο στις πρόβες, το θύμα ή τον θύτη;

Για μένα όλοι θύματα είναι ή τουλάχιστον έτσι προσπαθήσαμε να τους δούμε. Μαριονέτες είναι που υποσυνείδητα εκτελούν προδιαγεγραμμένες εντολές.

– Το έργο τελειώνει, αλλά η κατάσταση συνεχίζεται. Το θέατρο μπορεί να λυτρώνει ή απλώς κατονομάζει;

Στην συγκεκριμένη περίπτωση κατονομάζει αλλά πρέπει να μπορεί και να λυτρώνει για λίγο τουλάχιστον, γιατί μετά βουτάς πάλι στην πραγματικότητα και όλα έχουν ξεχαστεί.

– Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι πιο μόνος στο σπίτι ή μέσα σε μια ομάδα;

Παντού μόνος είναι δυστυχώς. Για αυτό έχει και τόσο μεγάλη σημασία το θέατρο σήμερα. Μπορεί να νιώσεις λιγότερο μόνος και αυτό είναι σπουδαίο.

– Ο άνθρωπος φοβάται περισσότερο να αποτύχει ή να εκτεθεί;

Να εκτεθεί, ξεκάθαρα.

– Ο σκηνοθέτης προστατεύει τους ηθοποιούς ή τους εκθέτει;

Με το να προσπαθείς να προστατέψεις κάτι δεν ρισκάρεις, άρα δεν έχει κανένα νόημα.

– Οι άνθρωποι συγχωρούν ή απλώς κουράζονται να θυμούνται;

Δεν έχω ιδέα, ακόμα το ψάχνω.

– Το θέατρο σας έκανε πιο τρυφερό ή πιο κυνικό;

Το θέατρο πιο τρυφερό, η πραγματικότητα κυνικό. Γι ΄αυτό έχω ανάγκη το θέατρο.

– Αν έπρεπε να κρατήσετε μία φράση από το έργο για τη ζωή σου, ποια είναι;

Ίσως συμβεί, ίσως έρθει αυτή η μέρα ή ίσως και όχι !  

– Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος ενός σκηνοθέτη: να μη μιλήσει ή να μιλήσει πολύ;

Θα έπρεπε να είναι να μην μιλήσει. Νομίζω πως είμαστε στο μην και μιλήσεις πολύ, τόσο όσο. Μην σπάσουμε τα αυγά, μην και αισθανθούμε κάτι.