Η Ελλάδα είναι χώρα με διαδικασίες. Μόλις μια γυναίκα περάσει τα 50 και εμφανιστεί στην παραλία με μπικίνι, συγκροτείται αμέσως άτυπη επιτροπή. Εξετάζει την κοιλιά, την ηλικία, το ύφασμα, τις προθέσεις και, εφόσον όλα κριθούν ικανοποιητικά, εκδίδει προσωρινή άδεια κολύμβησης. Η άδεια μπορεί να ανακληθεί οποιαδήποτε στιγμή από έναν άγνωστο στο Facebook που θεωρεί ότι η γυναικεία αξιοπρέπεια μετριέται σε εκατοστά υφάσματος.
Η Ελένη Ράντου πήγε για μπάνιο στη Λευκάδα, φόρεσε το μαγιό της και δημοσίευσε μια φωτογραφία. Η πιο ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια δεν βρισκόταν στην εικόνα, αλλά στους τίτλους που ακολούθησαν. «Με μπικίνι στα 62», «η αρετουσάριστη φωτογραφία στα 62», «η απάντηση της 62χρονης ηθοποιού». Ο αριθμός τοποθετήθηκε δίπλα στο όνομά της σαν προειδοποίηση. Προσοχή, αυτό που θα δείτε είναι γυναίκα μεγαλύτερη των 60 η οποία εξακολουθεί να διαθέτει σώμα και ακόμη χειρότερα, να το χρησιμοποιεί.
Τα σχόλια εμφανίστηκαν γρήγορα. Κάποιοι αποφάσισαν ότι το μπικίνι έχει ημερομηνία λήξης. Άλλοι εξέφρασαν τις αισθητικές τους ενστάσεις, επειδή το διαδίκτυο έχει πείσει αρκετούς ανθρώπους ότι κάθε γυναίκα που ανεβάζει φωτογραφία υποβάλλει αυτομάτως αίτηση αξιολόγησης. Κανείς δεν τους διόρισε, αλλά εκείνοι προσήλθαν κανονικά στην υπηρεσία. Τέτοια καθήκοντα δεν επιτρέπεται να μένουν ακάλυπτα.
Πιο ενδιαφέρουσες ήταν οι καλοπροαίρετες αντιδράσεις. «Μπράβο που τόλμησε». «Υπέροχη για την ηλικία της». «Μακάρι να είμαστε έτσι στα 62». Η κοινωνία διαθέτει έναν κομψό τρόπο να μετατρέπει την προσβολή σε κομπλιμέντο. Το «για την ηλικία σου» ακολουθεί τον έπαινο σαν αστερίσκος σε ασφαλιστικό συμβόλαιο. Δηλώνει ότι η γυναίκα τα πήγε καλύτερα από όσο περιμέναμε, χωρίς να αλλάζει το γεγονός ότι κάποιος εξακολουθεί να τη βαθμολογεί.
Το «μπράβο που τόλμησε» είναι ακόμη πιο περίεργο. Η Ράντου δεν ανέβηκε στο Έβερεστ, δεν βούτηξε σε φλεγόμενο κτίριο, δεν κολύμπησε μέχρι την Ιταλία. Πήγε στην παραλία. Αν μια γυναίκα χρειάζεται θάρρος για να φορέσει μαγιό, τότε το πρόβλημα βρίσκεται λιγότερο στο σώμα της και περισσότερο στην επιτροπή που την περιμένει στην ξαπλώστρα. Η επιβράβευση δεν καταργεί τον έλεγχο. Απλώς ανακοινώνει ότι αυτή τη φορά η εξεταζόμενη πέρασε.
Τα μέσα έκαναν επίσης το καθήκον τους. Πρώτα μετέτρεψαν μια φωτογραφία διακοπών σε κοινωνικό συμβάν, προτάσσοντας παντού την ηλικία και τη λέξη «αρετουσάριστη». Κατόπιν κατήγγειλαν τον θόρυβο που είχε δημιουργηθεί. Η λέξη «αρετουσάριστη» χρησιμοποιείται για τις γυναίκες περίπου όπως η ένδειξη «χωρίς συντηρητικά» στις συσκευασίες τροφίμων: υπονοεί ότι το φυσικό προϊόν παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον, αλλά ο καταναλωτής οφείλει να είναι προετοιμασμένος. Για έναν άνδρα 62 ετών στην παραλία, η απουσία ψηφιακής επεξεργασίας θεωρείται φυσιολογική. Εκτός αν έχει προστεθεί με photoshop ο ίδιος ο άνδρας.
Η Ράντου απάντησε μιλώντας για συντηρητισμό, ηλικιακό ρατσισμό και για το τι θεωρείται «επιτρεπτή εικόνα» μιας γυναίκας όταν έχει περάσει την ηλικία της αναπαραγωγής. Έγραψε ακόμη ότι τα ολόσωμα μαγιό αργούν να στεγνώσουν και κρατούν το νερό στην κοιλιά. Αυτή ήταν η πιο σοβαρή φράση μέσα σε ολόκληρη τη γελοία συζήτηση. Μια γυναίκα μπορεί να φορά μπικίνι επειδή τη βολεύει. Δεν επιχειρεί πάντα να σαγηνεύσει, να προκαλέσει, να νικήσει τον χρόνο ή να στείλει μήνυμα στις επόμενες γενιές. Μερικές φορές δεν θέλει να κάθεται με βρεγμένο ύφασμα κολλημένο πάνω της. Οι άνδρες απολαμβάνουν εδώ και αιώνες το δικαίωμα της πρακτικότητας. Στις γυναίκες εξακολουθούμε να αναζητούμε συμβολισμούς.
Η Σούζαν Σόνταγκ είχε περιγράψει από το 1972 το διπλό μέτρο της γήρανσης. Ο άνδρας μεγαλώνει και αποκτά κύρος, εμπειρία, γκρίζους κροτάφους. Η γυναίκα μεγαλώνει και καλείται να εξηγήσει τι πήγε στραβά. Πενήντα τέσσερα χρόνια αργότερα, διαθέτουμε καλύτερα κινητά τηλέφωνα, ταχύτερο διαδίκτυο και ακριβότερες κρέμες. Η βασική λογική άντεξε θαυμάσια. Το ανδρικό σώμα επιτρέπεται να φθείρεται επειδή ποτέ δεν θεωρήθηκε ότι η κύρια αξία του βρίσκεται στην εμφάνισή του. Το γυναικείο σώμα αντιμετωπίζεται ακόμη σαν περιουσιακό στοιχείο που οφείλει να συντηρείται.
Ακόμη και το σύνθημα της αυτοαποδοχής μπορεί να γίνει βάρος. Μια γυναίκα πρέπει πλέον να αγαπά κάθε ρυτίδα, να γιορτάζει κάθε αλλαγή και να ποζάρει με αυτοπεποίθηση, διαφορετικά κινδυνεύει να αποτύχει και στο σύγχρονο μάθημα ενδυνάμωσης. Θα μπορούσαμε απλώς να την αφήσουμε ήσυχη. Δεν χρειάζεται να λατρεύει καθημερινά το σώμα της ούτε να απολογείται γι’ αυτό. Το σώμα δεν αποτελεί υποχρεωτικά δήλωση. Είναι εκεί όπου συμβαίνει η ζωή.
«Στα 62 μου, ο άθλος μου δεν είναι το μπικίνι», έγραψε η Ελένη Ράντου. Σωστά. Ο πραγματικός άθλος είναι ότι εξακολουθεί να ελπίζει πως ως άνθρωποι εξελισσόμαστε. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν είναι ενθαρρυντικά. Πρόοδος θα υπάρξει όταν μια γυναίκα 62 ετών μπορεί να πάει στην παραλία χωρίς να γίνει σύμβολο, παράδειγμα, σκάνδαλο ή έμπνευση. Να επιστρέψει έχοντας πάνω της μόνο αλάτι και άμμο, όχι την απόφαση της επιτροπής.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
