Οι 21 αγωνιστικές που ράγισαν τον μύθο της Αργεντινής

Ο Λεάντρο Παρέδες έπιασε τον Έρικ Γκαρθία από τον λαιμό και στη συνέχεια πέταξε τον Γκάβι στο έδαφος. Ο Ναουέλ Μολίνα χτύπησε τον Ρόδρι στην κοιλιά, την ώρα που οι Ισπανοί αναπληρωματικοί έτρεχαν στον αγωνιστικό χώρο για να πανηγυρίσουν. Ο Ρομπέρτο Αγιάλα, μέλος του τεχνικού επιτελείου της Αργεντινής και άλλοτε αρχηγός της εθνικής ομάδας, βρέθηκε και αυτός μέσα στη σύγκρουση. Το τελευταίο σφύριγμα είχε ακουστεί. Η Ισπανία ήταν πρωταθλήτρια κόσμου και η Αργεντινή δεν μπορούσε πλέον να κάνει τίποτα για να αλλάξει το αποτέλεσμα. Μπορούσε μόνο να δείξει πώς αντιλαμβάνεται την ήττα.

Η FIFA χρειάστηκε περίπου έναν μήνα για να μετατρέψει αυτές τις εικόνες σε ποινές. Ο Παρέδες τιμωρήθηκε με δέκα αγωνιστικές, ο Μολίνα με επτά, ο Αγιάλα με τρεις και ο Τιάγκο Αλμάδα με μία. Μία αγωνιστική επιβλήθηκε και στον Γκάβι για αντιαθλητική συμπεριφορά. Οι τιμωρίες ισχύουν αποκλειστικά για διεθνείς αγώνες, ενώ οι δύο Αργεντινοί ποδοσφαιριστές καλούνται να πληρώσουν από 90.000 δολάρια. Στην ομοσπονδία της χώρας επιβλήθηκε πρόστιμο 321.000 δολαρίων και περιορισμός της χωρητικότητας στο 50% για τα δύο επόμενα εντός έδρας παιχνίδια της, με μέρος της κύρωσης να βρίσκεται υπό αναστολή. Η Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία της Αργεντινής ετοιμάζεται να προσφύγει ακόμη και στο Αθλητικό Διαιτητικό Δικαστήριο, ελπίζοντας κυρίως να μειώσει τις ποινές του Παρέδες και του Μολίνα.

Οι συνολικά 21 αγωνιστικές αποτιμούν πειθαρχικά μια πολύ μεγαλύτερη αποτυχία. Η Αργεντινή των τελευταίων ετών είχε οικοδομήσει την αγωνιστική της ταυτότητα πάνω στην ένταση. Κάθε μονομαχία έμοιαζε προσωπική, κάθε πρόκληση έπρεπε να απαντηθεί και κάθε παιχνίδι να αποκτήσει το συναισθηματικό βάρος μιας παλιάς εκκρεμότητας. Η νοοτροπία αυτή λειτούργησε. Της έδωσε το Copa América, το Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ και μια συλλογική αυτοπεποίθηση που για μεγάλο διάστημα φαινόταν αδύνατο να κλονιστεί. Μαζί με τις νίκες όμως γέννησε την πεποίθηση ότι η δική της ένταση ήταν πάντοτε δικαιολογημένη.

Η επιτυχία έχει αυτή την παράξενη δύναμη. Ξαναβαφτίζει τα ελαττώματα. Η πρόκληση γίνεται ψυχολογικός πόλεμος, η αλαζονεία παρουσιάζεται ως προσωπικότητα και η έλλειψη αυτοσυγκράτησης θεωρείται απόδειξη πάθους. Μετά το Μουντιάλ του 2022 ακόμη και οι υπερβολές ενσωματώθηκαν στον θρίαμβο. Η χειρονομία του Εμιλιάνο Μαρτίνες με το Χρυσό Γάντι, οι συγκρούσεις με τους Ολλανδούς και το «¿Qué mirás, bobo?» –«Τι κοιτάς, χαζέ;»– του Λιονέλ Μέσι έγιναν αγαπημένα αποσπάσματα μιας νικηφόρας αφήγησης. Ο πρωταθλητής αποκτά σχεδόν πάντοτε το προνόμιο να εξηγεί εκ των υστέρων ακόμη και τις ασχήμιες του.

Στον τελικό απέναντι στην Ισπανία αυτό το προνόμιο χάθηκε. Το γκολ του Φεράν Τόρες στην παράταση έδωσε το τρόπαιο στην ομάδα του Λουίς ντε λα Φουέντε και άφησε την Αργεντινή χωρίς το μόνο αποτέλεσμα που θα μπορούσε να καλύψει τις αντιδράσεις της. Όταν οι Ισπανοί μπήκαν στο γήπεδο για να πανηγυρίσουν, η κίνηση του Παρέδες δεν υπηρετούσε κάποια αγωνιστική σκοπιμότητα. Δεν υπήρχε ρυθμός για να διακοπεί, αντίπαλος για να εκφοβιστεί ή προβάδισμα για να προστατευτεί. Ο αγώνας είχε τελειώσει. Αυτό που απέμεινε ήταν ο θυμός ενός παίκτη που δεν άντεξε να βλέπει κάποιον άλλον να γιορτάζει.

Εκεί ακριβώς χωρίζεται η σκληράδα από τη βία. Η αποφασιστικότητα και η άρνηση της ήττας έχουν θέση μέσα σε έναν τελικό. Μετά το τελευταίο σφύριγμα η ίδια συμπεριφορά αποκτά διαφορετικό όνομα. Ο Παρέδες και ο Μολίνα δεν αντέδρασαν σαν ποδοσφαιριστές που έχασαν μια δύσκολη μονομαχία. Αντέδρασαν σαν να τους είχε αφαιρεθεί κάτι που θεωρούσαν δικό τους. Η ήττα δεν αντιμετωπίστηκε ως αποτέλεσμα του παιχνιδιού αλλά ως προσβολή που απαιτούσε απάντηση.

Η εμπλοκή του Αγιάλα κάνει την εικόνα ακόμη βαρύτερη. Στα 53 του χρόνια με 115 συμμετοχές στην εθνική Αργεντινής και εμπειρία από τρία Παγκόσμια Κύπελλα, ο ρόλος του ήταν να συγκρατήσει τους παίκτες και να προστατεύσει την ομάδα από τον ίδιο της τον εκνευρισμό. Αντί γι’ αυτό συμμετείχε. Η παρουσία ενός στελέχους του τεχνικού επιτελείου μέσα στη σύρραξη δυσκολεύει την εύκολη εξήγηση ότι δύο ποδοσφαιριστές έχασαν για λίγα δευτερόλεπτα την ψυχραιμία τους. Η ένταση είχε απλωθεί στον πάγκο και είχε γίνει κοινή γλώσσα.

Η τιμωρία του Γκάβι εμποδίζει τη δημιουργία μιας ιστορίας με απολύτως αθώους Ισπανούς απέναντι σε απολύτως ενόχους Αργεντινούς. Ο μέσος της Ισπανίας συμμετείχε στην αντιπαράθεση και τιμωρήθηκε γι’ αυτό. Η δική του ευθύνη όμως δεν εξισώνει τις πράξεις. Μία αγωνιστική για αντιαθλητική συμπεριφορά δεν έχει το ίδιο βάρος με τις τρεις κατηγορίες επίθεσης που αντιμετώπισε ο Παρέδες ή τις δύο που αποδόθηκαν στον Μολίνα.

Η σύρραξη του τελικού ήρθε να προστεθεί σε μια διοργάνωση κατά την οποία η Αργεντινή είχε μεταφέρει στο γήπεδο ολόκληρη την εθνική της εικόνα. Μετά τη νίκη επί της Αγγλίας στον ημιτελικό, παίκτες της σήκωσαν πανό με τη φράση «Las Malvinas son Argentinas». Η διεκδίκηση των Φόκλαντ ή Μαλβίνων παραμένει ανοιχτή πληγή για την αργεντίνικη κοινωνία, δεκαετίες μετά τον πόλεμο του 1982. Το πανό δεν συνδέεται αυτομάτως με τη βία του τελικού ούτε με τις ξεχωριστές κατηγορίες για ρατσιστικές συμπεριφορές οπαδών. Δείχνει όμως τον τρόπο με τον οποίο η εθνική ομάδα έπαψε να εκπροσωπεί μόνο το ποδόσφαιρο και άρχισε να κουβαλά ιστορικές διεκδικήσεις, πολιτικές εντάσεις και την ανάγκη μιας χώρας να επιβεβαιώνει διαρκώς την υπερηφάνειά της.

Θα ήταν εύκολο και άδικο να παρουσιαστούν όλα αυτά ως απόδειξη κάποιου αμετάβλητου εθνικού χαρακτήρα. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην αγάπη των Αργεντινών για το ποδόσφαιρο ούτε στην ένταση με την οποία ζουν την εθνική τους ομάδα. Αρχίζει όταν η συναισθηματική υπεροχή εκλαμβάνεται ως ηθική ασυλία, όταν κάθε πρόκληση δικαιολογείται στο όνομα της φανέλας και τα όρια θεωρούνται κανόνες που αφορούν μόνο τους άλλους. Η Αργεντινή παραμένει μια σπουδαία ομάδα και η ήττα από την Ισπανία δεν διαγράφει όσα πέτυχε αυτή η γενιά. Οι σκηνές μετά τον τελικό αφαίρεσαν όμως από τον μύθο της το προστατευτικό περίβλημα. Έδειξαν ότι η ποιότητα ενός πρωταθλητή φαίνεται όταν σηκώνει το τρόπαιο, αλλά ο χαρακτήρας του κρίνεται όταν πρέπει να μείνει εκεί και να κοιτάξει κάποιον άλλον να το σηκώνει.