Η τελευταία προγραμματισμένη συναυλία των Beatles έγινε σε ένα γήπεδο που σχεδόν αντιστεκόταν στη μουσική. Το Candlestick Park του Σαν Φρανσίσκο ήταν παγωμένο και ανεμοδαρμένο, ένας χώρος φτιαγμένος για μπέιζμπολ και αμερικανικό ποδόσφαιρο. Η σκηνή είχε στηθεί στη δεύτερη βάση, πίσω από μεταλλικό πλέγμα, η ορατότητα ήταν κακή και τα ηχητικά συστήματα του 1966 αδυνατούσαν να καλύψουν ένα τέτοιο στάδιο. Περίπου 25.000 θεατές βρίσκονταν στις εξέδρες το βράδυ της 29ης Αυγούστου. Είχαν έρθει για μία ακόμη στάση της περιοδείας. Χωρίς να το γνωρίζουν, παρακολουθούσαν το τέλος των συναυλιών των Big 4.
Το 1966, το τέλος μιας εποχής μπορούσε να είναι η αρχή της επόμενης. Τον Μάιο, το Pet Sounds των Beach Boys είχε δείξει ότι ένα ποπ άλμπουμ μπορούσε να κατασκευαστεί σαν ενιαίος ηχητικός κόσμος. Το Blonde on Blonde του Bob Dylan απλώθηκε σε τέσσερις πλευρές βινυλίου, μεταφέροντας στο rock μια γλώσσα πυκνότερη και πιο αμφίσημη. Τον Αύγουστο ακολούθησε το Revolver. Μέσα σε λίγους μήνες, η ποπ έπαυε να συμπεριφέρεται σαν νεανικό προϊόν περιορισμένης διάρκειας. Διεκδικούσε τον χρόνο, την προσοχή και την καλλιτεχνική ελευθερία που η εποχή παραχωρούσε σε ό,τι θεωρούσε σοβαρότερη τέχνη. Οι Beatles βρίσκονταν στο κέντρο αυτής της μεταμόρφωσης και ταυτόχρονα παγιδευμένοι στον παλιό τρόπο με τον οποίο είχε οργανωθεί η επιτυχία τους.
Τα τέσσερα μέλη του συγκροτήματος είχαν αντιληφθεί ότι το Candlestick Park θα ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, η τελευταία τους εμφάνιση. Στον δρόμο προς το γήπεδο, ο Paul McCartney ρώτησε τον υπεύθυνο Τύπου Tony Barrow αν είχε μαζί του το μικρό κασετόφωνο. «Ηχογράφησε απόψε», του είπε. Είχαν φέρει και φωτογραφικές μηχανές. Προς το τέλος του προγράμματος έστησαν μία επάνω σε έναν ενισχυτή, ο Ringo Starr σηκώθηκε από τα ντραμς και οι τέσσερις γύρισαν την πλάτη στο κοινό για να φωτογραφηθούν. Δεν είχε γίνει ακόμη δημόσια ανακοίνωση. Υπήρχε μόνο η κοινή αίσθηση ότι κάτι είχε εξαντληθεί.
Η κασέτα του Barrow κράτησε τη λεπτομέρεια που τελικά συμβόλισε ολόκληρη τη βραδιά. Η μία πλευρά της χωρούσε περίπου τριάντα λεπτά και τελείωσε κατά τη διάρκεια του Long Tall Sally, του τελευταίου τραγουδιού. Ο Barrow δεν πρόλαβε να τη γυρίσει. Η ηχογράφηση σταματά ενώ οι Beatles εξακολουθούν να παίζουν. Το τέλος τους ως περιοδεύοντος συγκροτήματος σώθηκε χωρίς την τελευταία του νότα.
Το πρόγραμμα περιλάμβανε έντεκα τραγούδια και διαρκούσε περίπου μισή ώρα. Άρχιζε με το Rock and Roll Music του Chuck Berry και έκλεινε με το ξέσπασμα του Little Richard. Ανάμεσα στα δύο ακούγονταν το She’s a Woman, το Day Tripper, το Yesterday, το I Feel Fine, το Nowhere Man και το Paperback Writer. Από το Revolver, που είχε κυκλοφορήσει λίγες εβδομάδες νωρίτερα δεν έπαιξαν τίποτα. Το άλμπουμ που όριζε το παρόν τους απουσίαζε από τη σκηνή.
Διάβασε επίσης στο Black Book:
Το Revolver δεν ήταν ένας δίσκος που δεν μπορούσε να παιχτεί ζωντανά. Ήταν όμως ο δίσκος στον οποίο οι Beatles άρχισαν να δημιουργούν μουσική χωρίς να σκέφτονται αν θα μπορούσαν να την αναπαραγάγουν πάνω σε μια σκηνή. Η μουσική τους είχε αρχίσει να ξεπερνά τους περιορισμούς της σκηνής όπως υπήρχε το 1966. Το Eleanor Rigby είχε ηχογραφηθεί με οκτώ έγχορδα, ενώ το Tomorrow Never Knows είχε χτιστεί με λούπες, ανεστραμμένους ήχους, παραμορφωμένη φωνή και τεχνικές που μετέτρεπαν το στούντιο σε μουσικό όργανο. Για πρώτη φορά η ηχογράφηση δεν περιέγραφε απλώς αυτό που μπορούσαν να παίξουν τέσσερις άνθρωποι σε ένα δωμάτιο. Δημιουργούσε κάτι που δεν υπήρχε πριν περάσει μέσα από τις ταινίες, τις κονσόλες και τις επεμβάσεις του Abbey Road.
Η περιοδεία εξακολουθούσε να τους ζητά την παλιά συμφωνία: σύντομα τραγούδια, γνώριμες επιτυχίες και τέσσερις φιγούρες αρκετά μακριά ώστε να μοιάζουν σχεδόν φανταστικές. Στο Αμβούργο και στο Cavern Club είχαν γίνει συγκρότημα παίζοντας επί ώρες, μαθαίνοντας να ακούει ο ένας τον άλλον και να κερδίζει ένα δύσκολο κοινό. Η Beatlemania ανέτρεψε αυτή τη σχέση. Οι κραυγές σκέπαζαν τα πάντα, οι ενισχυτές δεν επαρκούσαν και η ποιότητα της εκτέλεσης είχε πάψει να επηρεάζει την αντίδραση του πλήθους. Ο Ringo θα παραδεχόταν αργότερα ότι έπαιζαν άσχημα επειδή κανείς δεν άκουγε. Για τέσσερις ανθρώπους που είχαν δημιουργήσει την ταυτότητά τους επάνω στη σκηνή, η ζημιά ήταν βαθύτερη από έναν κακό ήχο: έχαναν τον ίδιο τον λόγο για τον οποίο είχαν ξεκινήσει.
Το καλοκαίρι του 1966 πρόσθεσε τον φόβο στην πλήξη. Στο Τόκιο, η εμφάνισή τους στο Budokan προκάλεσε διαδηλώσεις εθνικιστικών οργανώσεων που θεωρούσαν προσβολή τη χρήση του χώρου για δυτική ποπ. Στη Μανίλα, μια δεξίωση της Imelda Marcos, για την οποία επέμεναν ότι δεν είχαν ενημερωθεί, εξελίχθηκε σε πολιτικό επεισόδιο. Η προστασία τους αποσύρθηκε και στο αεροδρόμιο δέχθηκαν σπρωξιές, βρισιές και χτυπήματα από ένα εχθρικό πλήθος.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες τους περίμενε η θύελλα για τη φράση του John Lennon ότι οι Beatles ήταν πιο δημοφιλείς από τον Ιησού. Η δήλωση είχε δημοσιευθεί μήνες νωρίτερα στη Βρετανία χωρίς μεγάλη αντίδραση. Όταν ανατυπώθηκε αποκομμένη από το πλαίσιό της στην Αμερική, άρχισαν οι καύσεις δίσκων, οι διαδηλώσεις και οι απειλές. Στο Μέμφις η Κου Κλουξ Κλαν κάρφωσε έναν δίσκο τους σε ξύλινο σταυρό. Κατά τη διάρκεια της βραδινής συναυλίας κάποιος πέταξε μια κροτίδα στη σκηνή. Για λίγα δευτερόλεπτα, οι υπόλοιποι κοίταξαν τον Lennon περιμένοντας να δουν αν είχε πυροβοληθεί. Το συγκρότημα που είχε παρουσιαστεί ως ακίνδυνη έκρηξη νεανικής χαράς βρισκόταν τώρα μέσα στις θρησκευτικές, πολιτικές και φυλετικές εντάσεις της Αμερικής.
Η διακοπή των περιοδειών δεν υπήρξε απόφαση ενός μόνο Beatle. Ο Lennon πίεζε περισσότερο, ο George Harrison είχε αποξενωθεί βαθιά από τον ρόλο που του είχε επιβληθεί, ο McCartney κατάλαβε ότι η βραδιά έπρεπε να καταγραφεί, ενώ ο Ringo δεν ήταν βέβαιος ότι θα τηρούσαν όσα συζητούσαν. Έφτασαν στο ίδιο συμπέρασμα με διαφορετική ταχύτητα. Η σκηνή που κάποτε τους είχε ενώσει τούς κρατούσε πλέον δεμένους σε μια εικόνα που η μουσική τους είχε ξεπεράσει.
Διάβασε επίσης στο Black Book:
Βγήκαν στο Candlestick Park στις 9.27 το βράδυ. Ανάμεσα στα τραγούδια μίλησαν περισσότερο από όσο συνήθως, σαν να καθυστερούσαν μια αναχώρηση που μόνο εκείνοι γνώριζαν. Πριν από το Long Tall Sally, ο McCartney ευχαρίστησε το κοινό, αστειεύτηκε για τον παγωμένο θαλασσινό αέρα και το κάλεσε να τραγουδήσει, να χειροκροτήσει, να κάνει οτιδήποτε. Μισή ώρα μετά την έναρξη είχαν τελειώσει. Μπήκαν σε ένα θωρακισμένο όχημα και έφυγαν για το αεροδρόμιο. Στο αεροπλάνο, ο Harrison φέρεται να είπε: «Αυτό ήταν. Δεν είμαι πια Beatle».
Τρεις μήνες αργότερα, επέστρεψαν στο Abbey Road για να αρχίσουν μια περίοδο κατά την οποία τα όρια της ζωντανής εκτέλεσης δεν τους αφορούσαν πια. Το Strawberry Fields Forever, το Penny Lane και το Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band γεννήθηκαν από αυτή την ελευθερία. Ακολούθησαν το Magical Mystery Tour, το White Album και το Abbey Road. Η απόφαση να σταματήσουν τις συναυλίες δεν μείωσε τη δημόσια παρουσία τους. Την έκανε πιο μυστηριώδη. Κάθε νέος δίσκος ερχόταν χωρίς τη δημιουργία μιας περιοδείας και έμοιαζε να φτάνει από έναν χώρο στον οποίο το κοινό δεν είχε πρόσβαση.
Η ελευθερία αυτή είχε και ένα τίμημα. Όσο εξαντλητικές κι αν είχαν γίνει οι περιοδείες, κρατούσαν τους τέσσερις διαρκώς μαζί και τους ανάγκαζαν να λειτουργούν κάθε μέρα ως συγκρότημα. Στο στούντιο απέκτησαν περισσότερο προσωπικό χώρο και οι διαφορετικές επιθυμίες τους άρχισαν να διακρίνονται καθαρότερα. Η διακοπή των συναυλιών δεν προκάλεσε τη διάλυσή τους, αφαίρεσε όμως έναν μηχανισμό που τους ανάγκαζε να βρίσκουν κάθε βράδυ κοινό ρυθμό.
Τον Ιανουάριο του 1969 ανέβηκαν στη στέγη της Apple Corps για την τελευταία δημόσια εμφάνισή τους. Δεν υπήρχαν εισιτήρια, εξέδρες ή οργανωμένο κοινό. Έπαιζαν σε απόσταση λίγων μέτρων ο ένας από τον άλλον και μπορούσαν επιτέλους να ακούσουν τι συνέβαινε. Η ταράτσα θύμισε πόσο καλό ζωντανό συγκρότημα παρέμεναν όταν η μουσική δεν συνθλιβόταν κάτω από το βάρος του θεάματος.
Εξήντα χρόνια αργότερα, το Candlestick Park παραμένει σημαντικό επειδή οι Beatles αναγνώρισαν εγκαίρως ότι η επιτυχία τους είχε αρχίσει να υπηρετεί μια μορφή που είχε εξαντληθεί. Θα μπορούσαν να συνεχίσουν για χρόνια μπροστά σε μεγαλύτερα πλήθη, αναπαράγοντας τις ίδιες χειρονομίες και περιμένοντας οι κραυγές να καλύψουν την ακινησία. Προτίμησαν να φύγουν. Η κασέτα του Tony Barrow κόπηκε στη μέση του τελευταίου τραγουδιού. Η ροκ του 1966 μαζί με τους Beatles είχε ήδη περάσει στην άλλη πλευρά.
Διαβάζεις BlackBook; Πρόσθεσέ μας στις προτιμώμενες πηγές σου στην Google.
Πρόσθεσε το BlackBook στην Google
