Χρειάστηκαν δεκαπέντε ημέρες για να ανακαλύψει η Ιερά Σύνοδος ότι υπήρχε κάποιο πρόβλημα με τον Αμβρόσιο. Στις 26 Αυγούστου αποφάσισε να τιμήσει τον πρώην μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας με τον Χρυσό Σταυρό μετ’ αστέρος του Παρασήμου του Αποστόλου Παύλου για τα πενήντα χρόνια αρχιεροσύνης του. Στις 10 Σεπτεμβρίου συνεδρίασε ξανά και έπειτα από ονομαστική ψηφοφορία, αποφάσισε ομόφωνα να του πάρει το παράσημο πίσω πριν προλάβει να το φορέσει. Θα υπέθετε κανείς ότι μέσα σε αυτές τις δύο εβδομάδες αποκαλύφθηκε κάτι τρομερό. Ότι οι μητροπολίτες άνοιξαν ένα πρωί το Internet και ανακάλυψαν έκπληκτοι πως ο άνθρωπος που επρόκειτο να τιμήσουν είχε γράψει κάποτε για τους ομοφυλόφιλους «φτύστε τους». Μόνο που το γνώριζαν. Όπως γνώριζαν ότι για εκείνο το κείμενο είχε καταδικαστεί με βάση τον αντιρατσιστικό νόμο και ότι ο Άρειος Πάγος είχε απορρίψει την αίτηση αναίρεσής του ως προς αυτό το σκέλος.
Γνώριζαν επίσης τις πολιτικές του παρεμβάσεις. Δεν μιλάμε για ψιθύρους σε σκοτεινούς διαδρόμους ή για κάποιες ατυχείς φράσεις που χάθηκαν στον χρόνο. Το 2012 ο Αμβρόσιος είχε γράψει ότι, εάν η Χρυσή Αυγή ωρίμαζε και εγκατέλειπε ορισμένες ακρότητες, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια «γλυκιά ελπίδα» για τον απελπισμένο πολίτη. Όλα αυτά υπήρχαν μπροστά τους στις 26 Αυγούστου. Το παρελθόν ήταν γνωστό, η δημόσια διαδρομή επίσης, οι λέξεις είχαν ειπωθεί, οι αποφάσεις των δικαστηρίων υπήρχαν. Και παρ’ όλα αυτά η Ιερά Σύνοδος αποφάσισε ότι ο άνθρωπος άξιζε έναν Χρυσό Σταυρό.
Μετά ο Αμβρόσιος έκανε το λάθος. Έστειλε επιστολή. Δεν γνωρίζουμε το περιεχόμενό της και δεν χρειάζεται να εφεύρουμε όσα δεν γνωρίζουμε. Η ίδια η Εκκλησία ανακοίνωσε ότι η επιστολή κρίθηκε προσβλητική προς τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο και την Ιερά Σύνοδο της Ιεραρχίας. Και ξαφνικά εμφανίστηκε το όριο. Μπορείς να χαρακτηρίζεις ανθρώπους «αποβράσματα», να καλείς άλλους να τους φτύνουν, να έχεις πίσω σου τελεσίδικη καταδίκη για δημόσια υποκίνηση μίσους και να βλέπεις κάποτε στη Χρυσή Αυγή τις προϋποθέσεις μιας «γλυκιάς ελπίδας». Όλα αυτά όπως αποδείχθηκε μπορούν να συνυπάρχουν με ένα παράσημο. Μια προσβλητική επιστολή προς τους μητροπολίτες όμως είναι άλλη υπόθεση. Κάπου πρέπει να υπάρχουν και όρια.
Έγινε λοιπόν ονομαστική ψηφοφορία, η απόφαση ήταν ομόφωνη και το παράσημο ανακλήθηκε. Δύσκολα βρίσκεις καλύτερη μικρογραφία του ελληνικού θεσμικού πολιτισμού. Όχι επειδή αφορά ειδικά την Εκκλησία. Αυτό θα ήταν το εύκολο και κάπως βολικό συμπέρασμα. Η ίδια ιστορία επαναλαμβάνεται στην πολιτική, στη δημόσια διοίκηση, στα πανεπιστήμια, στα κόμματα, στις εταιρείες και σε κάθε οργανισμό που διαθέτει συμβούλια, σφραγίδες και ανθρώπους που μπορούν να χρησιμοποιούν τη φράση «κύρος του θεσμού» με εντελώς σοβαρό πρόσωπο.
Οι θεσμοί μας μπορούν να αντέξουν εκπληκτικά πράγματα. Μπορούν να αντέξουν αποτυχίες, σκάνδαλα, προσβολές απέναντι σε πολίτες, συμπεριφορές που θα έπρεπε να τους κάνουν να ντρέπονται και αποφάσεις που δεν αντέχουν σε δύο λεπτά λογικού ελέγχου. Διαθέτουμε γι’ αυτά μια ολόκληρη εθνική εργαλειοθήκη: ανακοινώσεις, επιτροπές, διευκρινίσεις, «μεμονωμένα περιστατικά», παρερμηνείες, αποστάσεις και όταν τίποτε από αυτά δεν λειτουργεί, σιωπή. Εκείνο που δυσκολεύονται πραγματικά να αντέξουν είναι η προσβολή προς τον εαυτό τους. Εκεί τελειώνει ξαφνικά η κατανόηση και αρχίζει η αποφασιστικότητα.
Αυτό κάνει την ιστορία του Αμβρόσιου μεγαλύτερη από έναν καβγά ηλικιωμένων ιεραρχών γύρω από ένα παράσημο. Ο Αμβρόσιος της 10ης Σεπτεμβρίου ήταν ακριβώς ο ίδιος άνθρωπος που ήταν στις 26 Αυγούστου. Δεν εμφανίστηκε κάποιο κρυμμένο αρχείο, δεν αποκαλύφθηκε κάποιο άγνωστο βιογραφικό, δεν προέκυψε κάτι που θα μπορούσε να δικαιολογήσει δώδεκα σοκαρισμένους ανθρώπους γύρω από ένα τραπέζι. Το βιογραφικό δεν άλλαξε. Άλλαξε ο αποδέκτης της προσβολής.
Και εκεί βρίσκεται ίσως όλο το θέμα. Στην Ελλάδα η προσβολή προς τους αδύναμους μπορεί να παρουσιαστεί ως άποψη, υπερβολή, κακό γούστο ή «ιδιαίτερο ύφος». Η προσβολή προς την εξουσία αποκτά αμέσως θεσμική βαρύτητα. Μπορείς να φτύνεις προς τα κάτω. Το πρόβλημα αρχίζει όταν φτύνεις προς τα πάνω.
Τελικά ο Αμβρόσιος δεν θα πάρει τον Χρυσό Σταυρό. Και αυτή ίσως να είναι η πιο ελληνική λεπτομέρεια της ιστορίας. Δεν τον έχασε για όσα χρειάστηκε να ακούσει η κοινωνία από εκείνον. Τον έχασε όταν αναγκάστηκε να τα ακούσει ο θεσμός που επρόκειτο να του τον δώσει.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
Διαβάζεις BlackBook; Πρόσθεσέ μας στις προτιμώμενες πηγές σου στην Google.
Πρόσθεσε το BlackBook στην Google
