Η Γέννηση ενός Φασίστα: Ο Νίκος Κούνδουρος μπαίνει στο μυαλό ενός δολοφόνου

Το πιο ανησυχητικό σε ένα τέρας δεν είναι η στιγμή που αναγνωρίζεις ότι είναι τέρας. Είναι όσα προηγήθηκαν, όταν ακόμη μπορούσε να μιλά σαν κανονικός άνθρωπος, να εξηγεί τον εαυτό του, να κατασκευάζει επιχειρήματα και να μετατρέπει σταδιακά τη δική του βία σε μια ιστορία μέσα στην οποία θεωρεί ότι έχει δίκιο. Αυτόν τον χώρο εξερευνά ο Νίκος Κούνδουρος στη «Γέννηση ενός Φασίστα – Η απολογία του Θεόφιλου Τσάφου», που επιστρέφει για τέταρτο κύκλο παραστάσεων στον Μικρό Κεραμεικό, σε σκηνοθεσία Γιώτας Κουνδουράκη και με τον Νίκο Πανόπουλο στη σκηνή. Οι παραστάσεις έχουν προγραμματιστεί για τις 10, 17 και 24 Νοεμβρίου και την 1η Δεκεμβρίου.

Το έργο έχει ως αφετηρία μια πραγματική υπόθεση γυναικοκτονίας στα χρόνια της δικτατορίας. Ένας φοιτητής Νομικής δολοφόνησε τη νεαρή γυναίκα με την οποία διατηρούσε σχέση και η υπόθεση πήρε μεγάλη δημοσιότητα. Ο Κούνδουρος, που βρισκόταν τότε ως πολιτικός μετανάστης στο Λονδίνο, παρακολούθησε τη δίκη και έγραψε το μονόδραμα χρησιμοποιώντας την απολογία του δράστη ως είσοδο σε έναν κόσμο φόβου, καταδίωξης, ιδεοληψίας και αυτοδικαίωσης. Η σύνδεση του έργου με τη συγκεκριμένη υπόθεση και η μορφή του ως μονολόγου καταγράφονται επίσης σε σύγχρονες παρουσιάσεις της παράστασης.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ο Κούνδουρος δεν μοιάζει να ενδιαφέρεται για μια απλή αναπαράσταση του εγκλήματος. Το έγκλημα έχει ήδη συμβεί. Το ερώτημα είναι πώς ένας άνθρωπος φτιάχνει μέσα στο κεφάλι του μια πραγματικότητα αρκετά βολική ώστε να μπορεί να κατοικήσει μέσα της. Ο Θεόφιλος Τσάφος, σύμφωνα με το έργο, ισχυρίζεται στην απολογία του ότι συνδέεται με μυστικές υπηρεσίες — ισχυρισμός που δεν επιβεβαιώθηκε. Από εκεί ο Κούνδουρος επιστρέφει στα γεγονότα και παρακολουθεί τον τρόπο με τον οποίο ο ήρωάς του οργανώνει τον φόβο, την καχυποψία και τη βία του σε ένα σύστημα εξηγήσεων.

Ο τίτλος «Η Γέννηση ενός Φασίστα» επομένως λειτουργεί ως η ερμηνευτική πρόταση του ίδιου του έργου: δεν εξετάζει ένα πολιτικό πρόγραμμα ή ένα ιστορικό καθεστώς, αλλά τον τρόπο με τον οποίο ο Κούνδουρος δραματοποιεί τη μετάβαση ενός συγκεκριμένου προσώπου προς μια αυταρχική, βίαιη αντίληψη του κόσμου. Και αυτό κάνει το μονόδραμα δυσάρεστα ενδιαφέρον. Δεν μας επιτρέπει να κρατήσουμε τον δράστη σε μια ασφαλή απόσταση ως κάτι ακατανόητο. Μας αναγκάζει να ακούμε τον μηχανισμό των δικαιολογιών του. Γιατί η βία δεν εμφανίζεται πάντα αρχικά με τη μορφή της βίας. Μερικές φορές αρχίζει σαν μια ιστορία που κάποιος αφηγείται στον εαυτό του μέχρι να πιστέψει ότι μόνο εκείνος έχει δίκιο.