Περισσότεροι από 850 άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω έχουν δηλώσει συμμετοχή στον Αυθεντικό Μαραθώνιο της Αθήνας. Η παρουσία τους ανοίγει μια διαφορετική συζήτηση για τη γήρανση, τις δυνατότητες του ανθρώπινου σώματος και τα όρια που συχνά αποδεχόμαστε χωρίς να τα αμφισβητούμε.
Στην αφετηρία του Μαραθωνίου την Κυριακή 8 Νοεμβρίου, αναμένεται να βρεθούν και άνθρωποι που έχουν αφήσει πίσω τους το ηλικιακό όριο της συνταξιοδότησης. Δεν γνωρίζουμε πόσοι θα φτάσουν στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Γνωρίζουμε όμως ότι περισσότεροι από 850 δρομείς ηλικίας 65 ετών και άνω έχουν δηλώσει συμμετοχή στην αυθεντική διαδρομή των 42,195 χιλιομέτρων. Η ιστορία τους αξίζει να διαβαστεί πέρα από τις αθλητικές σελίδες. Γιατί μας αναγκάζει να εξετάσουμε κάτι που σπάνια αμφισβητούμε: πόσα από τα όρια που αποδεχόμαστε μεγαλώνοντας τα θέτει πραγματικά το σώμα μας;
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της διοργάνωσης, 25.000 δρομείς έχουν εγγραφεί στην αυθεντική μαραθώνια διαδρομή, ενώ οι συνολικές εγγραφές σε όλους τους αγώνες φτάνουν στον αριθμό ρεκόρ των 85.000 συμμετοχών. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες ανήκουν στις ηλικίες 25 έως 54 ετών. Ανάμεσά τους όμως βρίσκεται και μια γενιά ανθρώπων που αμφισβητεί στην πράξη την αντίληψη ότι η μεγάλη ηλικία σηματοδοτεί υποχρεωτικά τη σταδιακή αποχώρηση από τη σωματική δραστηριότητα.
Δεν πρόκειται για ανθρώπους που έχουν ανακαλύψει κάποιο μυστικό για να σταματήσουν τον χρόνο. Ούτε η συμμετοχή τους αποδεικνύει ότι η ηλικία είναι απλώς ένας αριθμός, όπως συνηθίζουμε να λέμε. Η γήρανση είναι πραγματική βιολογική διαδικασία. Η μυϊκή μάζα μειώνεται, οι αρθρώσεις και οι ιστοί υφίστανται αλλαγές, η αερόβια ικανότητα υποχωρεί και η αποκατάσταση από τη σωματική καταπόνηση γίνεται δυσκολότερη. Η επιστήμη ωστόσο έχει δείξει ότι η συστηματική άσκηση μπορεί να επιβραδύνει ορισμένες από αυτές τις μεταβολές και να διατηρήσει σημαντικό μέρος της λειτουργικής ικανότητας του οργανισμού.
Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι η διαφορά ανάμεσα στη χρονολογική ηλικία και στη φυσική κατάσταση. Δύο άνθρωποι 70 ετών μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικές δυνατότητες κίνησης, αντοχής και αυτοεξυπηρέτησης. Η κληρονομικότητα και η κατάσταση της υγείας παίζουν σημαντικό ρόλο, αλλά οι συνήθειες μιας ολόκληρης ζωής επηρεάζουν επίσης την εξέλιξη του σώματος. Η ηλικία μάς λέει πόσος χρόνος έχει περάσει. Δεν περιγράφει με ακρίβεια τι μπορεί να κάνει ο καθένας μας.
Μια ενδιαφέρουσα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 στο Journal of Applied Physiology παρακολούθησε την εξέλιξη ενός κορυφαίου βετεράνου μαραθωνοδρόμου, ο οποίος είχε καταρρίψει το παγκόσμιο ρεκόρ στην κατηγορία των ανδρών άνω των 70 ετών το 2018. Έξι χρόνια αργότερα, σε ηλικία 76 ετών, η μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου του είχε μειωθεί κατά 15,1%. Η αγωνιστική του απόδοση είχε υποχωρήσει αισθητά, αλλά εξακολουθούσε να αγωνίζεται σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο.
Πρόκειται για μελέτη ενός μόνο αθλητή, όχι για συμπέρασμα που μπορεί να γενικευτεί σε όλους τους ηλικιωμένους. Φωτίζει, όμως, μια σημαντική πλευρά της γήρανσης. Ακόμη και ένας εξαιρετικά γυμνασμένος οργανισμός χάνει σταδιακά μέρος των δυνατοτήτων του. Το γεγονός ότι αυτές μειώνονται δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο άνθρωπος παύει να μπορεί να επιδιώκει απαιτητικούς στόχους. Η προσαρμογή αποκτά μεγαλύτερη σημασία από την προσπάθεια διατήρησης των επιδόσεων της νεότητας.
Στην Ελλάδα, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Πλούταρχος Πουρλιάκας. Τον Νοέμβριο του 2024 σε ηλικία 88 ετών ολοκλήρωσε τον Αυθεντικό Μαραθώνιο της Αθήνας για δωδέκατη φορά, σε 6 ώρες και 31 λεπτά. Η επίδοσή του ήταν κατά 18 λεπτά καλύτερη από εκείνη της προηγούμενης χρονιάς. Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια στην ιστορία του που αξίζει περισσότερο από οποιοδήποτε χρονόμετρο. Ο Πουρλιάκας άρχισε να τρέχει στα 73 του, έχοντας εμπνευστεί από τον γιο του ο οποίος ασχολείται με τους υπερμαραθωνίους.
Στα 73 του δεν προσπαθούσε να διατηρήσει μια αθλητική καριέρα που πλησίαζε στο τέλος της. Ξεκινούσε κάτι καινούργιο. Κι αυτό αμφισβητεί μια βαθιά ριζωμένη κοινωνική αντίληψη: ότι η προσωπική εξέλιξη είναι προνόμιο της νεότητας. Μεγαλώνοντας μαθαίνουμε να σκεφτόμαστε περισσότερο όσα πρέπει να διατηρήσουμε και λιγότερο όσα μπορούμε ακόμη να αποκτήσουμε. Η εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας, η καλλιέργεια ενός ενδιαφέροντος ή η επιδίωξη ενός δύσκολου στόχου αντιμετωπίζονται συχνά σαν δραστηριότητες που έχουν την κατάλληλη ηλικία τους.
Η προπόνηση προσφέρει και κάτι που δεν καταγράφεται στις ιατρικές εξετάσεις. Έναν λόγο να οργανώσεις την επόμενη ημέρα. Έναν στόχο για τον επόμενο μήνα. Μια δραστηριότητα που απαιτεί συνέπεια, υπομονή και συμμετοχή. Η άσκηση μπορεί να δημιουργήσει κοινωνικές σχέσεις, να περιορίσει την απομόνωση και να ενισχύσει την αίσθηση ότι εξακολουθείς να καθορίζεις σημαντικές πλευρές της ζωής σου. Σε μια περίοδο κατά την οποία η συνταξιοδότηση ή η απώλεια αγαπημένων προσώπων μπορεί να αλλάξουν ριζικά την καθημερινότητα, αυτή η διάσταση έχει ιδιαίτερη αξία.
Το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης επισημαίνει ότι η τακτική σωματική δραστηριότητα συνδέεται με καλύτερη λειτουργικότητα, βελτίωση της ποιότητας ζωής και μεγαλύτερες δυνατότητες ανεξάρτητης διαβίωσης. Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη συμβολή της άσκησης στην τρίτη ηλικία. Όχι η δυνατότητα να κερδίζεις αγώνες, αλλά να εξακολουθείς να ανεβαίνεις σκάλες, να περπατάς, να φροντίζεις τον εαυτό σου και να συμμετέχεις στην καθημερινότητα με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αυτονομία.
Βέβαια δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι οι δυνατότητες ενός ανθρώπου να παραμένει σωματικά δραστήριος σε μεγαλύτερη ηλικία εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες. Οι άνθρωποι που μπορούν να προετοιμαστούν για έναν μαραθώνιο μετά τα 65 δεν αποτελούν αντιπροσωπευτικό δείγμα όλων των συνομηλίκων τους. Η υγεία, οι οικονομικές δυνατότητες, ο ελεύθερος χρόνος και η πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις επιλογές και τις δυνατότητες του καθενός. Η ιστορία ενός 88χρονου μαραθωνοδρόμου δεν πρέπει να μετατρέπεται σε απαίτηση προς ανθρώπους που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας ή κινητικότητας.
Άλλωστε, κανείς δεν χρειάζεται να τρέξει 42 χιλιόμετρα για να ωφεληθεί από την άσκηση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά στους ανθρώπους ηλικίας 65 ετών και άνω 150 έως 300 λεπτά μέτριας έντασης αερόβια δραστηριότητα την εβδομάδα, μαζί με μυϊκή ενδυνάμωση και ασκήσεις ισορροπίας. Για κάποιον που έχει περάσει χρόνια με περιορισμένη κινητικότητα, η επιστροφή στο καθημερινό περπάτημα μπορεί να είναι πολύ σημαντικότερη από οποιαδήποτε αθλητική επίδοση. Και για όποιον αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας, η δραστηριότητα πρέπει να προσαρμόζεται στις προσωπικές δυνατότητες και στις ιατρικές οδηγίες.
Πέρα όμως από το τρέξιμο και την επιστήμη, οι περισσότεροι από 850 μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες μάς καλούν να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την γήρανση. Η δημόσια συζήτηση για την τρίτη ηλικία περιορίζεται συχνά στις συντάξεις, στην περίθαλψη, στις ασθένειες και στην εξάρτηση. Πρόκειται για ουσιαστικά κοινωνικά ζητήματα, αλλά δεν περιγράφουν το σύνολο της ανθρώπινης εμπειρίας. Ένας άνθρωπος δεν παύει να έχει φιλοδοξίες, περιέργεια, ανάγκη για συμμετοχή ή επιθυμία για προσωπική εξέλιξη επειδή συμπλήρωσε τα 65.
Οι μεγαλύτεροι δρομείς δεν αποτελούν απόδειξη ότι όλοι μπορούμε να κάνουμε τα πάντα σε οποιαδήποτε ηλικία. Μας υπενθυμίζουν κάτι πιο ρεαλιστικό και ίσως πιο χρήσιμο: ότι η γήρανση δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο για όλους και ότι υπάρχουν δυνατότητες προσαρμογής που συχνά υποτιμούμε. Η αποδοχή των πραγματικών περιορισμών δεν χρειάζεται να σημαίνει παραίτηση από κάθε καινούργια προσπάθεια.
Την Κυριακή, στο Παναθηναϊκό Στάδιο το χρονόμετρο θα καταγράφει τις επιδόσεις όσων φτάσουν στον τερματισμό. Κάποιοι θα έχουν καταφέρει να ολοκληρώσουν τη διαδρομή γρηγορότερα από όσο περίμεναν, άλλοι θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο. Ορισμένοι μπορεί να εγκαταλείψουν. Η αξία της προσπάθειάς τους όμως δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αποτέλεσμα.
Δεν γνωρίζουμε τι σκέφτεται καθένας από αυτούς τους ανθρώπους για τα γηρατειά. Γνωρίζουμε ότι έχουν επιλέξει έναν στόχο που απαιτεί προετοιμασία, πειθαρχία και προσπάθεια. Σε μια ηλικία κατά την οποία η κοινωνία συχνά μας ενθαρρύνει να περιορίζουμε τις προσδοκίες μας, εκείνοι εξακολουθούν να σχεδιάζουν κάτι για το οποίο αξίζει να προσπαθήσουν. Όταν μεγαλώνουμε μαθαίνουμε να υπολογίζουμε όσα αφήνουμε πίσω. Οι δρομείς αυτοί μας θυμίζουν ότι εξακολουθεί να έχει σημασία και όσα σχεδιάζουμε να κάνουμε από εδώ και πέρα.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
