Ο Ρόαλντ Νταλ ακούει το επώνυμο της Τζέσι Στόουν και αναρωτιέται μήπως πίσω από το αγγλικό «Στόουν» κρύβεται το εβραϊκό «Στάιν». Η ερώτηση μοιάζει αθώα αλλά δεν είναι. Με μια φαινομενικά ευγενική παρατήρηση ο συγγραφέας επιχειρεί να προσδιορίσει την καταγωγή της συνομιλήτριάς του και να την κάνει να αισθανθεί άβολα. Ο Άρης Λεμπεσόπουλος αξιοποιεί αυτή την αντίφαση για να αποκαλύψει το πιο επικίνδυνο χαρακτηριστικό του Νταλ: την ικανότητά του να προσβάλλει χωρίς να χάνει τη γοητεία του. Στον «Γίγαντα» του Μαρκ Ρόζενμπλατ, που παρουσιάζεται στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής σε σκηνοθεσία Γιώργου Σκεύα, τέτοιες στιγμές αποκαλύπτουν το πιο ανησυχητικό χαρακτηριστικό του Νταλ: την ικανότητά του να γίνεται επιθετικός χωρίς να χάνει τη γοητεία του. Ο Άρης Λεμπεσόπουλος οικοδομεί πάνω σε αυτή την αντίφαση μια εξαιρετική, πολυεπίπεδη ερμηνεία.
Βρισκόμαστε στο 1983. Ο Νταλ ετοιμάζει τις «Μάγισσες», ενώ μια βιβλιοκριτική του για το «God Cried», το βιβλίο των Τόνι Κλίφτον και Κατρίν Λερουά σχετικά με την ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο, έχει προκαλέσει αντιδράσεις. Στην καταδίκη της στρατιωτικής βίας έχει προσθέσει αντισημιτικές γενικεύσεις. Ο Βρετανός εκδότης του Τομ Μάσλερ, και η εκπρόσωπος του αμερικανικού εκδοτικού οίκου Τζέσι Στόουν, επισκέπτονται το σπίτι του για να τον πείσουν να ανασκευάσει. Η συνάντηση είναι φανταστική αλλά βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα. Ο Νταλ σίγουρος για τον εαυτό του και τη φήμη του αρνείται να ζητήσει συγγνώμη.
Ο Λεμπεσόπουλος δίνει μια εξαιρετική ερμηνεία επειδή δεν αντιμετωπίζει τον Νταλ ως έναν απλώς αντιπαθητικό άνθρωπο. Δείχνει το χιούμορ, την εξυπνάδα και την παιδικότητά του, χωρίς να κρύβει τη σκληρή πλευρά του. Ο Νταλ μπορεί να γίνει γοητευτικός και την επόμενη στιγμή βαθιά προσβλητικός. Μπορεί να δείχνει ευάλωτος και αμέσως μετά να επιτίθεται σε όποιον τολμήσει να τον αμφισβητήσει. Ο ηθοποιός χειρίζεται αυτές τις αλλαγές με εξαιρετική άνεση, χωρίς να χάνει τη συνοχή του χαρακτήρα.
Το σημαντικότερο είναι ότι δεν προσπαθεί να μας κάνει να συμπαθήσουμε τον Νταλ. Μας επιτρέπει να τον καταλάβουμε. Και αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο. Ο συγγραφέας έχει γνωρίσει μεγάλες προσωπικές απώλειες, έχει ζήσει τον πόλεμο και έχει αντιμετωπίσει σοβαρές οικογενειακές δοκιμασίες. Τίποτα από αυτά δεν δικαιολογεί τις προκαταλήψεις του. Ο Λεμπεσόπουλος δείχνει έναν άνθρωπο που μπορεί να είναι ευαίσθητος αλλά και σκληρός, χωρίς να αναζητά ελαφρυντικά για τη συμπεριφορά του.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ερμηνείας του είναι ο τρόπος που αναδεικνύει την εξουσία του Νταλ πάνω στους άλλους. Ο διάσημος συγγραφέας δεν χρειάζεται να φωνάζει συνεχώς για να επιβληθεί. Αρκεί ένα ειρωνικό σχόλιο, ένα χαμόγελο ή μια ερώτηση που φέρνει τον συνομιλητή του σε δύσκολη θέση. Αυτό ακριβώς κάνει τη σκηνή με το «Στόουν» και το «Στάιν» τόσο αποκαλυπτική. Ο Νταλ δεν ενδιαφέρεται πραγματικά για την ετυμολογία ενός ονόματος. Θέλει να υπενθυμίσει στην Τζέσι ότι την κρίνει πρώτα ως Εβραία και ύστερα ως πρόσωπο με δική του σκέψη. Το γέλιο όταν έρχεται δεν διαρκεί πολύ. Η ερμηνεία του Λεμπεσόπουλου επιτρέπει να φανεί πώς η ευγένεια μπορεί να μετατραπεί σε όπλο και η οικειότητα σε μέσο κυριαρχίας.
Απέναντί του ο Χάρης Χαραλάμπους–Καζέπης ως Μάσλερ και η Αμαλία Αρσένη ως Τζέσι εκφράζουν δύο διαφορετικούς τρόπους αντίδρασης. Ο πρώτος κουβαλά τη μακρόχρονη σχέση εμπιστοσύνης με τον συγγραφέα, καθώς και την επιθυμία να τον προστατεύσει καθώς κερδίζει από αυτόν. Η δεύτερη αρνείται να δεχτεί ότι η φήμη δικαιολογεί την προκατάληψη. Είναι και οι δύο Εβραίοι αλλά δεν σκέφτονται ούτε αντιδρούν όμοια. Αυτή η διαφορά καταρρίπτει στην πράξη τις συλλογικές γενικεύσεις του Νταλ. Η Ελένη Ρουσσινού ως Φελίσιτι, προσθέτει την αμηχανία της προσωπικής αγάπης, ενώ η Γιώτα Καραχάλιου ως Χάλι, υπενθυμίζει τις κοινωνικές αποστάσεις μέσα στο ίδιο σπίτι.
Ο Γιώργος Σκεύας δεν περιορίζεται στην πολιτική σύγκρουση. Το σπίτι που ακόμη ετοιμάζεται και τα στοιχεία από τα σκοτεινά παραμύθια του Νταλ κάνουν την παράσταση πιο ενδιαφέρουσα. Τα σκηνοθετικά ευρήματα λειτουργούν, επειδή συνδέουν τη φαντασία του συγγραφέα με τη συμπεριφορά του. Ο Νταλ μπορούσε να περιγράφει με μοναδικό τρόπο τη σκληρότητα στα βιβλία του, αλλά δυσκολευόταν να τη διακρίνει στον ίδιο του τον εαυτό. Ο Σκεύας αναδεικνύει αυτή την αντίφαση χωρίς να απομακρύνει την προσοχή από τους ηθοποιούς.
Στο δεύτερο μέρος η παράσταση χάνει μέρος της δυναμικής της. Η ένταση που έχει χτιστεί με προσοχή στην αρχή σταδιακά υποχωρεί, καθώς η αντιπαράθεση επανέρχεται στα ίδια επιχειρήματα χωρίς να προσθέτει πολλά καινούργια στοιχεία. Οι διάλογοι γίνονται πιο εκτενείς απ’ όσο χρειάζεται και ο ρυθμός γίνεται αργός, σε ένα σημείο όπου η σύγκρουση θα έπρεπε να κορυφώνεται. Παρά τις ενδιαφέρουσες σκηνοθετικές επιλογές του Σκεύα και την εξαιρετική παρουσία του Λεμπεσόπουλου, το δεύτερο μέρος δεν καταφέρνει να διατηρήσει την ένταση και τη ζωντάνια του πρώτου. Η αναφορά στην πραγματική δήλωση του Νταλ ότι ακόμη και ο Χίτλερ δεν στράφηκε εναντίον των Εβραίων «χωρίς λόγο» καταργεί κάθε βολική παρεξήγηση. Δεν πρόκειται απλώς για οργή απέναντι στην πολιτική του Ισραήλ. Η κριτική ενός κράτους δεν ταυτίζεται με τον αντισημιτισμό· η συλλογική ενοχοποίηση των Εβραίων όμως είναι κάτι διαφορετικό. Το έργο επιμένει σε αυτή τη διάκριση χωρίς να υποβιβάζει ούτε τη βία στον Λίβανο ούτε τη βαρύτητα των λόγων του Νταλ.
Ο «Γίγαντας» είναι μια παράσταση που αξίζει να δει κανείς κυρίως για τον Άρη Λεμπεσόπουλο. Η ερμηνεία του έχει βάθος, ευφυΐα και πολλές αποχρώσεις. Τα σκηνοθετικά ευρήματα του Σκεύα προσθέτουν ενδιαφέρον, αλλά στο δεύτερο μέρος η παράσταση χάνει κάτι από τη ζωντάνια και την ένταση που την κάνουν τόσο ενδιαφέρουσα στην αρχή. Και είναι κρίμα γιατί το έργο θέτει ένα πραγματικά δύσκολο ερώτημα: πόσα είμαστε διατεθειμένοι να συγχωρήσουμε σε έναν άνθρωπο μόνο και μόνο επειδή θαυμάζουμε το ταλέντο του; Ο Λεμπεσόπουλος δεν μας δίνει μια εύκολη απάντηση. Μας αναγκάζει να αντιμετωπίσουμε τον Νταλ με όλες τις αντιφάσεις του. Μια παράσταση που, χωρίς να είναι αψεγάδιαστη, έχει όλα τα στοιχεία για να αποτελέσει μία από τις ευχάριστες εκπλήξεις της φετινής θεατρικής σεζόν.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
