Το 1973 ο Billy Cobham βρέθηκε μπροστά σε ένα μάλλον συνηθισμένο πρόβλημα για έναν επαγγελματία μουσικό. Χρειαζόταν δουλειά. Οι Mahavishnu Orchestra, ένα από τα πιο συναρπαστικά συγκροτήματα της εποχής, είχαν φτάσει στα όριά τους εξαιτίας προσωπικών και καλλιτεχνικών συγκρούσεων. Ο Cobham αποφάσισε να ηχογραφήσει έναν δικό του δίσκο, ώστε να έχει κάτι να παρουσιάζει στους ιδιοκτήτες των μουσικών σκηνών. Ένα δείγμα της δουλειάς του που θα μπορούσε να του εξασφαλίσει μερικές εμφανίσεις. Υπολόγιζε ότι ίσως πουλούσε πεντακόσια αντίτυπα. Ο δίσκος ονομαζόταν Spectrum. Κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 1973, έφτασε στην κορυφή του αμερικανικού jazz chart και έγινε ένα από τα σημαντικότερα άλμπουμ στην ιστορία της jazz fusion. Ο δημιουργός του, που μέχρι τότε είχε ήδη παίξει με τον Miles Davis και είχε συμμετάσχει σε δύο από τους πιο επιδραστικούς δίσκους των Mahavishnu Orchestra, δεν περίμενε ότι η προσωπική του προσπάθεια θα αποκτούσε τέτοια απήχηση. Είχε μάθει να αντιμετωπίζει τη μουσική ως επάγγελμα με τις αβεβαιότητες, τις απογοητεύσεις και την ανάγκη να βρίσκεται διαρκώς η επόμενη δουλειά.
Σήμερα ο Billy Cobham θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ντράμερ της σύγχρονης μουσικής. Η επιρροή του ξεπερνά τη jazz και εκτείνεται στο rock, στο funk, στο progressive rock και στο hip-hop. Για να καταλάβει κανείς γιατί, δεν αρκεί να παρακολουθήσει ένα βίντεο με τις εντυπωσιακές ταχύτητες και τα περίπλοκα περάσματά του. Χρειάζεται να επιστρέψει στην εποχή που τα ντραμς άρχισαν να αποκτούν διαφορετική θέση μέσα σε ένα ηλεκτρικό συγκρότημα. Ο Cobham δεν ήταν ο πρώτος που αντιμετώπισε τα τύμπανα ως ισότιμο μουσικό όργανο. Ο Max Roach, ο Art Blakey και ο Tony Williams είχαν ήδη διευρύνει εντυπωσιακά τον ρόλο του ντράμερ στη jazz. Εκείνο που έκανε ο Cobham ήταν να μεταφέρει αυτή την ελευθερία σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούσαν οι ηλεκτρικές κιθάρες, οι δυνατοί ενισχυτές και η ενέργεια του rock. Συνδύασε την τεχνική ενός εξαιρετικά εκπαιδευμένου jazz μουσικού με μια σχεδόν πρωτόγνωρη σωματική δύναμη, χωρίς να θυσιάζει την ακρίβεια ή τη μουσικότητα.
Γεννήθηκε το 1944 στο Κολόν του Παναμά και μετακόμισε με την οικογένειά του στη Νέα Υόρκη όταν ήταν τριών ετών. Ο πατέρας του έπαιζε πιάνο και στο σπίτι ακουγόταν μουσική σχεδόν αδιάκοπα. Οι μεγάλες ορχήστρες του Duke Ellington και του Count Basie συνυπήρχαν με την κλασική μουσική και τους λατινοαμερικανικούς ρυθμούς. Για τον μικρό Billy αυτές οι διαφορετικές παραδόσεις αποτελούσαν μέρος της ίδιας καθημερινότητας. Σε ηλικία έξι ή επτά ετών, σύμφωνα με μια δική του αφήγηση, βρέθηκε να παίζει σε συναυλία του πατέρα του επειδή ο ντράμερ δεν είχε εμφανιστεί. Όταν τελείωσε η βραδιά ζήτησε να πληρωθεί. Ο πατέρας του τον ρώτησε ποιος αγόραζε τα ρούχα του, ποιος πλήρωνε το σπίτι και ποιος εξασφάλιζε το φαγητό. Ήταν μια πρώιμη γνωριμία με την οικονομική πραγματικότητα της μουσικής, την οποία ο Cobham θυμόταν ακόμη και δεκαετίες αργότερα.
Σπούδασε στο High School of Music and Art της Νέας Υόρκης, υπηρέτησε σε στρατιωτική μπάντα και στη συνέχεια συνεργάστηκε με μουσικούς όπως ο Horace Silver και ο George Benson. Η επαγγελματική του διαδρομή τον έφερε κοντά σε μια γενιά δημιουργών που αναζητούσε νέους τρόπους έκφρασης. Ανάμεσά τους ήταν ο John McLaughlin, ο Chick Corea, ο Joe Zawinul και ο Wayne Shorter. Μουσικοί που συναντιούνταν, δοκίμαζαν ιδέες και έπαιζαν μαζί, συχνά χωρίς να γνωρίζουν αν αυτές οι αναζητήσεις θα οδηγούσαν σε κάποια επαγγελματική ευκαιρία.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ο Cobham βρέθηκε κοντά στον Miles Davis. Η συμμετοχή του στο A Tribute to Jack Johnson, που ηχογραφήθηκε το 1970 και κυκλοφόρησε το 1971, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πρώτα δείγματα της δύναμής του. Στο «Right Off», το παίξιμό του δίνει στη μουσική μια ένταση που συνδέει τον αυτοσχεδιασμό της jazz με τον σκληρό, επαναληπτικό ρυθμό του funk. Σε παλαιότερες συνεντεύξεις του αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη σκηνή από εκείνες τις ηχογραφήσεις. Ο McLaughlin άρχισε να παίζει κιθάρα ανάμεσα στις λήψεις, ο ίδιος τον ακολούθησε στα ντραμς και ο μπασίστας Michael Henderson μπήκε στον αυτοσχεδιασμό. Ο Davis αρχικά ενοχλήθηκε επειδή έπαιζαν χωρίς να ηχογραφούν. Όταν όμως η μουσική συνεχίστηκε, πήρε την τρομπέτα του και ζήτησε να αρχίσει η καταγραφή. Ο Cobham κράτησε από τον Davis ένα μάθημα που δεν είχε σχέση με την ταχύτητα ή την τεχνική. Έμαθε πόσο σημαντικό είναι να ακούς τους άλλους και να αναγνωρίζεις τη στιγμή που η μουσική οδηγείται κάπου διαφορετικά από όσα είχες σχεδιάσει. Αυτή η αντίληψη θα αποδεικνυόταν καθοριστική για όσα ακολούθησαν.
Το 1971 ο John McLaughlin σχημάτισε τους Mahavishnu Orchestra, με τον Cobham στα ντραμς, τον Jan Hammer στα πλήκτρα, τον Jerry Goodman στο βιολί και τον Rick Laird στο μπάσο. Η μουσική τους δεν έμοιαζε με τη συνηθισμένη jazz, αλλά ούτε μπορούσε να ενταχθεί εύκολα στο rock. Οι συνθέσεις χρησιμοποιούσαν ασυνήθιστα μέτρα, σύνθετες ρυθμικές μεταβολές και μεγάλες αυτοσχεδιαστικές ενότητες. Οι ηλεκτρικές κιθάρες αποκτούσαν την ένταση του hard rock, ενώ τα πλήκτρα και το βιολί συμμετείχαν σε μια διαρκή ανταλλαγή μουσικών ιδεών.
Στο The Inner Mounting Flame του 1971 και στο Birds of Fire του 1973, ο Cobham βρίσκεται στο κέντρο αυτής της μουσικής περιπέτειας. Στο «Vital Transformation», τα ντραμς δεν περιορίζονται στη συνοδεία της κιθάρας του McLaughlin. Η κιθάρα του McLaughlin και τα ντραμς του Cobham βρίσκονται σε έναν διαρκή διάλογο. Ο ένας αλλάζει την κατεύθυνση της μουσικής και ο άλλος ανταποκρίνεται, δημιουργώντας μια ένταση που δεν υποχωρεί ούτε στιγμή. Παρά τις συνεχείς αλλαγές στον ρυθμό, η μουσική δεν χάνει ποτέ τη δύναμη και τη ζωντάνια της. Ο ακροατής δεν χρειάζεται να καταλαβαίνει πόσο δύσκολο είναι αυτό που παίζουν για να παρασυρθεί από την έντασή του Αυτό ήταν ένα από τα μεγάλα επιτεύγματα του Cobham. Μπορούσε να παίζει εξαιρετικά απαιτητικά ρυθμικά σχήματα χωρίς να χάνεται η φυσική κίνηση της μουσικής. Η τεχνική του δεν λειτουργούσε ανεξάρτητα από το συγκρότημα. Έδινε στους υπόλοιπους μουσικούς τη δυνατότητα να κινηθούν σε περιοχές που μέχρι τότε έμοιαζαν δύσκολα προσβάσιμες για ένα ηλεκτρικό σχήμα.
Οι Mahavishnu Orchestra απέκτησαν φανατικό κοινό ιδιαίτερα ανάμεσα στους ακροατές του rock και του progressive rock. Οι ζωντανές εμφανίσεις τους συχνά ξεπερνούσαν κατά πολύ τις ηχογραφημένες εκδοχές των συνθέσεων. Μικρά κομμάτια μπορούσαν να μετατραπούν σε εκτεταμένους αυτοσχεδιασμούς, με τους μουσικούς να ανακαλύπτουν κάθε βράδυ διαφορετικές δυνατότητες. Το εντυπωσιακό είναι ότι ο ίδιος δεν είχε συνειδητοποιήσει τότε πόσο πρωτότυπη ήταν αυτή η μουσική. Εκείνο που τον ενδιέφερε περισσότερο ήταν να αποκτήσει σταθερή εργασία. Θα μπορούσε να φανταστεί τον εαυτό του να παίζει σε τηλεοπτικές εκπομπές ή να ηχογραφεί μουσική για διαφημίσεις. Δεν θεωρούσε δεδομένο ότι το κοινό θα ενδιαφερόταν για τους πειραματισμούς των Mahavishnu Orchestra. Η διάλυση της αρχικής σύνθεσης του συγκροτήματος το 1973 τον οδήγησε στο Spectrum. Με τον Tommy Bolin στην κιθάρα, τον Jan Hammer στα πλήκτρα και τον Leland Sklar στο μπάσο, δημιούργησε έναν δίσκο που έδωσε στα ντραμς πρωταγωνιστικό ρόλο χωρίς να μετατραπεί σε μια ατελείωτη επίδειξη δεξιοτεχνίας.
Στο «Quadrant 4», η ταχύτητα και η ακρίβειά του παραμένουν εντυπωσιακές ακόμη και σήμερα. Στο «Stratus» όμως βρίσκεται ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της μουσικής του αντίληψης. Ο επίμονος ρυθμός δημιουργεί ένα σταθερό έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσεται ολόκληρη η σύνθεση. Η δύναμη προκύπτει από τη σχέση των οργάνων και όχι από τον αριθμό των χτυπημάτων. Το «Stratus» απέκτησε μια απρόσμενη δεύτερη ζωή το 1991, όταν οι Massive Attack χρησιμοποίησαν δείγμα του στο «Safe from Harm», το εναρκτήριο κομμάτι του Blue Lines. Ένας ρυθμός που είχε γεννηθεί μέσα στη jazz fusion των seventies βρέθηκε στην καρδιά του ήχου του Bristol και του trip-hop. Οι ηχογραφήσεις του Cobham επηρέασαν και δημιουργούς του hip-hop, αποδεικνύοντας ότι η μουσική του μπορούσε να αποκτήσει νέες χρήσεις πολύ πέρα από το αρχικό της περιβάλλον.
Ο ίδιος αντιμετωπίζει θετικά αυτή την εξέλιξη. Του αρέσει όταν νεότεροι μουσικοί ανακαλύπτουν κάτι δικό τους μέσα στις παλιές του ηχογραφήσεις. Εκείνο που τον ενοχλεί περισσότερο είναι η τάση να αντιμετωπίζεται το Spectrum ως το μοναδικό σημαντικό έργο της καριέρας του. Ακολούθησαν το Crosswinds, το Total Eclipse και δεκάδες προσωπικές ηχογραφήσεις, καθώς και συνεργασίες με τον George Duke, τον Stanley Clarke, τον Peter Gabriel και πολλούς ακόμη μουσικούς.
Απόψε 14 Νοεμβρίου, ο Billy Cobham εμφανίζεται στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με το Time Machine, επιστρέφοντας σε συνθέσεις της δεκαετίας του 1970 και παρουσιάζοντας νεότερο υλικό. Στα 82 του έχει ήδη αντιμετωπίσει σοβαρές σωματικές δοκιμασίες, ανάμεσά τους δύο αρθροπλαστικές ισχίου. Χρειάστηκε να προσαρμοστεί, να ξαναμάθει ορισμένες καθημερινές κινήσεις και να συνεχίσει.
Όταν σαράντα χρόνια αργότερα, ξαναέπαιξε τις συνθέσεις του Spectrum, διαπίστωσε ότι τις αντιμετώπιζε διαφορετικά. Η εμπειρία είχε αλλάξει τον τρόπο που επέλεγε τις νότες, αλλά και τις στιγμές που προτιμούσε να αφήνει τη μουσική να αναπνεύσει. Οι νότες που επέλεγε να παίξει είχαν πλέον διαφορετική σημασία. Το ίδιο και οι παύσεις. Η εμπειρία δεν τον είχε οδηγήσει απλώς σε μεγαλύτερη οικονομία. Του είχε επιτρέψει να καταλαβαίνει καλύτερα τι ήθελε πραγματικά να πει με τη μουσική του.
Όταν ήταν νέος ο Billy Cobham έπαιζε με όποιον μπορούσε, προσπαθώντας να μάθει όσα γνώριζαν οι άλλοι περισσότερο από εκείνον. Έξι δεκαετίες αργότερα εξακολουθεί να αναζητά μουσικούς που μπορούν να του δείξουν κάτι καινούργιο. Έχει ήδη αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ακούγονται τα ντραμς. Δεν φαίνεται όμως να θεωρεί ότι αυτό είναι αρκετό για να σταματήσει να ψάχνει.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
