Σε ένα εργαστήριο έξω από το Παρίσι, τεχνίτες αφιερώνουν ώρες για να σώσουν τσάντες που κουβαλούν δεκαετίες ζωής. Μια τέτοια τσάντα, μια Louis Vuitton Speedy του 2003, βρίσκεται ανοιγμένη πάνω σε έναν πάγκο εργασίας. Το φερμουάρ της έχει αφαιρεθεί και ένας τεχνίτης ετοιμάζεται να το αντικαταστήσει. Η δουλειά θα ήταν σχετικά απλή αν δεν υπήρχε μια λεπτομέρεια. Κάθε νέα βελονιά πρέπει να περάσει ακριβώς από την τρύπα που άφησε η προηγούμενη πριν από 26 χρόνια. Το δέρμα έχει γίνει εύθραυστο και μια απρόσεκτη κίνηση μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά. Μια επισκευή δύο ωρών ενδέχεται να χρειαστεί τέσσερις. Ο τεχνίτης αφαιρεί προσεκτικά τις παλιές κλωστές προσπαθώντας να μην αφήσει περισσότερα σημάδια από εκείνα που βρήκε.
Η σκηνή εκτυλίσσεται στο εργαστήριο επισκευών της Louis Vuitton στο Cergy στα περίχωρα του Παρισιού. Εκεί δεν σχεδιάζουν την επόμενη συλλογή ούτε αναζητούν το αξεσουάρ που θα κυριαρχήσει στις φωτογραφίες της επόμενης σεζόν. Ασχολούνται με όσα έχουν ήδη αγοραστεί, χρησιμοποιηθεί και φθαρεί. Το εργαστήριο λειτουργεί από το 1991 και άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες του στον Τύπο. Η αντίφαση είναι εντυπωσιακή. Ένας από τους μεγαλύτερους οίκους πολυτελείας στον κόσμο, που στηρίζει την επιτυχία του στη διαρκή επιθυμία για το καινούργιο, επενδύει παράλληλα στη διατήρηση όσων έχει ήδη πουλήσει. Σε έναν κόσμο όπου η αντικατάσταση έχει γίνει σχεδόν αντανακλαστική κίνηση η επισκευή απαιτεί χρόνο, γνώση και υπομονή.
Η ιστορία της Louis Vuitton εξηγεί ένα μέρος αυτής της αντίφασης. Όταν ο Louis Vuitton ίδρυσε τον οίκο του το 1854, κατασκεύαζε ταξιδιωτικές αποσκευές που έπρεπε να αντέχουν δύσκολες μετακινήσεις και πολυετή χρήση. Ένα καλό μπαούλο δεν προοριζόταν να αντικατασταθεί όταν άλλαζε η μόδα. Η υπηρεσία επισκευών ανάγεται στο 1860, ενώ ένα από τα παλαιότερα καταγεγραμμένα παραστατικά χρονολογείται από το 1871. Πολύ πριν η βιωσιμότητα γίνει κεντρικό θέμα στη βιομηχανία της μόδας, η ανθεκτικότητα ήταν βασικό χαρακτηριστικό της πολυτέλειας.
Σήμερα αυτή η δραστηριότητα έχει αποκτήσει εντυπωσιακές διαστάσεις. Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιευμένα στοιχεία, η Louis Vuitton διαθέτει δώδεκα εργαστήρια επισκευών παγκοσμίως και αναλαμβάνει περίπου 600.000 αντικείμενα τον χρόνο. Τσάντες, βαλίτσες και ιστορικά μπαούλα επιστρέφουν στους τεχνίτες, συχνά δεκαετίες μετά την αγορά τους. Στο Cergy λειτουργεί ακόμη και ένα τμήμα που ονομάζεται Bag Spa. Εκεί οι τεχνίτες καθαρίζουν επιφάνειες, αποκαθιστούν χρώματα και διορθώνουν φθορές. Οι χρωστικές αναμειγνύονται με το χέρι και η σωστή απόχρωση μπορεί να απαιτήσει από μισή ώρα μέχρι μια ολόκληρη ημέρα. Ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να μοιάζει μια παλιά τσάντα καινούργια. Οι μικρές τσακίσεις, το δέρμα που έχει μαλακώσει και τα σημάδια της χρήσης αποτελούν μέρος της ιστορίας της.
Πίσω από αυτή την προσπάθεια να παραταθεί η ζωή μιας παλιάς τσάντας βρίσκεται κάτι που δεν μπορεί να αποτιμηθεί σε χρήματα: η προσωπική σχέση που αποκτούμε με τα αντικείμενα και οι αναμνήσεις που συνδέουμε μαζί τους. Ένα παλιό ρολόι μπορεί να μην έχει ιδιαίτερη εμπορική αξία αλλά μπορεί να είναι το μοναδικό πράγμα που απέμεινε από τον πατέρα μας. Ένα σακάκι μπορεί να έχει χάσει τη φόρμα του, αλλά να μας θυμίζει μια εποχή της ζωής μας που δεν πρόκειται να επιστρέψει. Μια βαλίτσα γεμάτη γρατζουνιές μπορεί να φυλάσσει περισσότερες ιστορίες από μια ολοκαίνουργια. Οι άνθρωποι δημιουργούμε σχέσεις με τα αντικείμενα επειδή αυτά παραμένουν παρόντα όταν οι συνθήκες γύρω μας αλλάζουν. Γίνονται μικρά προσωπικά αρχεία της ζωής μας.
Η σύγχρονη καταναλωτική οικονομία αντιμετωπίζει διαφορετικά τη διάρκεια. Οι γρήγοροι κύκλοι της μόδας και η μαζική παραγωγή έχουν κάνει την αντικατάσταση συχνά ευκολότερη από τη συντήρηση. Μια ηλεκτρονική συσκευή μπορεί να θεωρείται ξεπερασμένη ενώ λειτουργεί ακόμη. Ένα ρούχο μπορεί να θεωρείται ξεπερασμένο λίγους μόλις μήνες μετά την αγορά του όχι επειδή έχει φθαρεί, αλλά επειδή η μόδα έχει ήδη στραφεί σε κάτι άλλο. Για πολλά καθημερινά προϊόντα η επισκευή κοστίζει σχεδόν όσο η αγορά ενός καινούργιου.
Το παράδοξο είναι σχεδόν ενοχλητικό. Την ώρα που για πολλά καθημερινά αντικείμενα η επισκευή κοστίζει σχεδόν όσο η αντικατάστασή τους, ένας από τους ακριβότερους οίκους στον κόσμο αντιμετωπίζει τη δυνατότητα συντήρησης ως αναπόσπαστο μέρος της αξίας των προϊόντων του. Όποιος μπορεί να διαθέσει χιλιάδες ευρώ για μια τσάντα αποκτά και τη δυνατότητα να τη συντηρεί επί δεκαετίες. Όποιος αγοράζει ένα οικονομικότερο προϊόν συχνά ανακαλύπτει ότι η αντικατάστασή του κοστίζει λιγότερο από την επισκευή. Η διάρκεια που κάποτε θεωρούνταν αυτονόητη απαίτηση από έναν καλό κατασκευαστή, κινδυνεύει να μετατραπεί σε ταξικό προνόμιο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Louis Vuitton αμφισβητεί τη λογική της κατανάλωσης. Η εμπορική της επιτυχία εξακολουθεί να βασίζεται στις νέες συλλογές, στην επιθυμία των καταναλωτών να αποκτήσουν τα προϊόντα της και στο κύρος που συνοδεύει το όνομά της. Η υπηρεσία επισκευών ενισχύει και αυτή την επιχειρηματική στρατηγική. Προστατεύει την εικόνα ποιότητας, καλλιεργεί μακροχρόνιες σχέσεις με τους πελάτες και προσφέρει ένα πρόσθετο επιχείρημα για τις υψηλές τιμές. Ούτε αρκεί η επισκευή ορισμένων προϊόντων για να θεωρηθεί βιώσιμη μια ολόκληρη βιομηχανία. Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα εξαρτάται από την παραγωγή, τις πρώτες ύλες, τις μεταφορές και τις συνολικές ποσότητες που καταναλώνονται. Το να χρησιμοποιείται μια τσάντα για περισσότερα χρόνια μπορεί να περιορίσει την ανάγκη αγοράς μιας καινούργιας. Δεν αναιρεί όμως το περιβαλλοντικό κόστος που εξακολουθεί να δημιουργεί η παραγωγή νέων προϊόντων.
Αν όλα πάνε καλά η Speedy του 2003 θα επιστρέψει στον ιδιοκτήτη της με ένα καινούργιο φερμουάρ. Το δέρμα της θα έχει την ίδια ηλικία και οι μικρές φθορές της δεν θα έχουν εξαφανιστεί. Θα μπορεί, όμως, να χρησιμοποιηθεί ξανά. Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο αυτής της ιστορίας ίσως να μην είναι ότι η Louis Vuitton επισκευάζει παλιές τσάντες. Είναι ότι χρειάστηκε να διαβάσουμε για ένα εργαστήριο ενός από τους ακριβότερους οίκους του κόσμου, για να θυμηθούμε κάτι που οι προηγούμενες γενιές θεωρούσαν αυτονόητο. Όταν κάτι χαλούσε, προσπαθούσες πρώτα να το φτιάξεις.
Σήμερα μπορούμε να αγοράσουμε περισσότερα αντικείμενα από οποιαδήποτε άλλη εποχή. Εκείνο που δεν είναι καθόλου βέβαιο είναι αν μπορούμε να τα κρατήσουμε εξίσου πολύ.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
