Ο Κρέων γίνεται διευθυντής σχολείου και η Αντιγόνη μια μαθήτρια που αρνείται να αποδεχθεί την αδικία. Η Εφηβική-Νεανική Σκηνή του ΚΘΒΕ παρουσιάζει μια σύγχρονη διασκευή της τραγωδίας του Σοφοκλή, θέτοντας ένα ερώτημα που αφορά μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς: τι συμβαίνει όταν η ανεξάρτητη σκέψη συγκρούεται με την εξουσία;
Το σχολείο διδάσκει στα παιδιά να σκέφτονται ελεύθερα. Μέχρι να αρχίσουν να διαφωνούν με εκείνους που τα διδάσκουν. Τότε η ανεξάρτητη σκέψη μπορεί να μετατραπεί σε απειθαρχία και η προσωπική άποψη σε πρόβλημα. Η Αντιγόνη γνωρίζει αυτή την αντίφαση εδώ και δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Τώρα επιστρέφει για να τη συναντήσει μέσα σε μια σχολική αίθουσα.
Στην «Αντιγόνη Rex» της Lindsay Price, που παρουσιάζει η Εφηβική-Νεανική Σκηνή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, ο Κρέων δεν κυβερνά τη Θήβα. Διευθύνει ένα ιδιωτικό σχολείο, το Λύκειο των Θηβών, όπου οι κανονισμοί του εφαρμόζονται με σχεδόν στρατιωτική πειθαρχία. Απέναντί του βρίσκεται η Αντιγόνη, μια άριστη μαθήτρια και πρόεδρος του Δεκαπενταμελούς Συμβουλίου, που αποφασίζει να αμφισβητήσει την εξουσία του όταν ο αδελφός της Πωλ πέφτει θύμα αδικίας.
Η μεταφορά της τραγωδίας στο σχολικό περιβάλλον είναι περισσότερο από μια έξυπνη αλλαγή σκηνικού. Φέρνει τη σύγκρουση σε έναν χώρο που οι έφηβοι γνωρίζουν καλά και στον οποίο οι ενήλικοι έχουν την εξουσία να αποφασίζουν σχεδόν για τα πάντα. Τι επιτρέπεται, τι απαγορεύεται, ποια συμπεριφορά επιβραβεύεται και ποια τιμωρείται. Οι κανόνες είναι απαραίτητοι για τη συνύπαρξη. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ένας κανόνας αποδεικνύεται άδικος και εκείνος που τον επιβάλλει αρνείται ακόμη και να το συζητήσει.
Στο έργο του Σοφοκλή, η Αντιγόνη αποφασίζει να θάψει τον αδελφό της Πολυνείκη, παρά τη ρητή απαγόρευση του Κρέοντα. Γνωρίζει τις συνέπειες, αλλά θεωρεί ότι η υποχρέωσή της απέναντι στον νεκρό και στους άγραφους θεϊκούς νόμους είναι ισχυρότερη από την εντολή του άρχοντα. Ο Κρέων αντίθετα πιστεύει ότι η σταθερότητα της πόλης εξαρτάται από τον σεβασμό στις αποφάσεις της εξουσίας. Η τραγωδία αποκτά την έντασή της όταν η σύγκρουση ανάμεσα στο ηθικό καθήκον και την κρατική εξουσία γίνεται αδιέξοδη. Και όταν ο Κρέων υπερασπιζόμενος το κύρος της απόφασής του, αδυνατεί να αναγνωρίσει εγκαίρως τις συνέπειες της αδιαλλαξίας του.
Αυτή η σύγκρουση αποκτά διαφορετικό βάρος όταν μεταφέρεται στην εφηβεία. Ένας μαθητής δεν διαθέτει την εξουσία να αλλάξει τον σχολικό κανονισμό. Μπορεί όμως να αμφισβητήσει τη δικαιοσύνη του. Και ένας διευθυντής ακόμη κι όταν έχει την αρμοδιότητα να επιβάλει μια απόφαση, δεν σημαίνει ότι έχει πάντοτε δίκιο.
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Η «Αντιγόνη Rex» δεν χρειάζεται να παρουσιάσει κάθε μαθητική αντίδραση ως πράξη ηρωισμού. Η ανυπακοή δεν είναι αυτομάτως γενναιότητα όπως και η πειθαρχία δεν είναι αυτομάτως υποταγή. Υπάρχουν κανόνες που προστατεύουν τους αδύναμους, διασφαλίζουν την ισότητα και επιτρέπουν σε μια κοινότητα να λειτουργεί. Υπάρχουν όμως και αποφάσεις που υπερασπίζονται περισσότερο το κύρος εκείνου που τις πήρε παρά το συμφέρον των ανθρώπων στους οποίους εφαρμόζονται. Εκεί βρίσκεται το ενδιαφέρον της ιστορίας. Όχι στην εύκολη αντιπαράθεση ανάμεσα σε έναν αυταρχικό ενήλικο και μια επαναστατημένη μαθήτρια, αλλά στη στιγμή που η εξουσία καλείται να αποδείξει ότι είναι και δίκαιη.

Το έργο της Lindsay Price, με πρωτότυπο τίτλο Agatha Rex, μεταφέρει την αρχαία σύγκρουση σε ένα αναγνωρίσιμο σχολικό περιβάλλον, χωρίς να εγκαταλείπει τα βασικά διλήμματα της τραγωδίας. Η Αντιγόνη δεν είναι μια περιθωριοποιημένη μαθήτρια που αντιδρά επειδή δεν έχει τίποτα να χάσει. Είναι ένα κορίτσι με καλές επιδόσεις, κύρος και ενεργό συμμετοχή στη σχολική κοινότητα. Ακριβώς γι’ αυτό η επιλογή της αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Αμφισβητεί ένα σύστημα μέσα στο οποίο η ίδια έχει καταφέρει να διακριθεί.
Αυτή η λεπτομέρεια αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να διαβάσουμε τον χαρακτήρα. Η Αντιγόνη δεν ζητά απλώς περισσότερη ελευθερία για τον εαυτό της. Αντιδρά επειδή θεωρεί ότι ένας άλλος άνθρωπος έχει αδικηθεί. Η προσωπική της στάση αποκτά κοινωνικό περιεχόμενο. Και η θέση της ως προέδρου του Δεκαπενταμελούς Συμβουλίου δημιουργεί ένα πρόσθετο ερώτημα: ποια είναι η ευθύνη εκείνου που διαθέτει δημόσια φωνή όταν διαπιστώνει μια αδικία;
Η μεγαλύτερη παγίδα μιας τέτοιας διασκευής θα ήταν να μετατρέψει την Αντιγόνη σε μια συμπαθητική μαθήτρια που έχει πάντα δίκιο και τον Κρέοντα σε έναν δυσάρεστο διευθυντή που έχει πάντα άδικο. Τότε η τραγωδία θα έχανε ακριβώς εκείνο που την κρατά ζωντανή: την αδυναμία της να χωρέσει σε ένα βολικό ηθικό δίδαγμα.

Η παράσταση του ΚΘΒΕ, σε μετάφραση της Δανάης Σταματοπούλου και σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία του Λευτέρη Πλασκοβίτη, καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην αμεσότητα που απαιτεί το νεανικό κοινό και στην πολυπλοκότητα του πρωτότυπου έργου. Στους δύο κεντρικούς ρόλους συναντάμε τη Μαίρη Παππά ως Αντιγόνη και τον Θανάση Ρέστα ως Κρέοντα. Η μεταξύ τους σύγκρουση αποτελεί τον δραματουργικό πυρήνα μιας παράστασης που επιχειρεί να φέρει το αρχαίο δράμα κοντά στις εμπειρίες του σημερινού εφηβικού κοινού.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερη θεατρική πρόκληση. Το να απευθύνεσαι στους εφήβους δεν σημαίνει ότι πρέπει να τους προσφέρεις λιγότερο απαιτητικό θέατρο. Σημαίνει ότι πρέπει να βρεις τον τρόπο να τους εμπλέξεις σε μια σύγκρουση που αξίζει να σκεφτούν. Το θέατρο για εφήβους συχνά αντιμετωπίζεται ως προέκταση της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Μια παράσταση μπορεί να γίνει αφορμή για συζήτηση στην τάξη, να συνδεθεί με τη διδασκαλία της λογοτεχνίας ή να βοηθήσει τους μαθητές να προσεγγίσουν ένα κλασικό έργο. Όλα αυτά έχουν αξία. Δεν αποτελούν όμως από μόνα τους κριτήρια θεατρικής επιτυχίας.
Μια καλή παράσταση δεν χρειάζεται να εξηγήσει στους θεατές τι πρέπει να πιστεύουν. Χρειάζεται να δημιουργήσει καταστάσεις που τους αναγκάζουν να εξετάσουν όσα ήδη πιστεύουν. Να τους επιτρέψει να κατανοήσουν έναν χαρακτήρα με τον οποίο διαφωνούν. Να τους κάνει να αμφιβάλουν για μια απόφαση που αρχικά τους φαινόταν αυτονόητη.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ένα εφηβικό κοινό. Οι νέοι άνθρωποι μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου συχνά καλούνται να επιλέξουν πλευρά πριν προλάβουν να κατανοήσουν ένα πρόβλημα. Στις παρέες, στα κοινωνικά δίκτυα, ακόμη και στις σχολικές συγκρούσεις, η πίεση να συμφωνήσουν με την ομάδα μπορεί να είναι ισχυρή. Η διαφωνία ενδέχεται να έχει κοινωνικό κόστος. Και η ανάγκη να ανήκουν κάπου μπορεί να συγκρούεται με την προσωπική τους κρίση. Η Αντιγόνη προσφέρει έναν τρόπο να εξεταστεί αυτή η σύγκρουση χωρίς εύκολες απαντήσεις. Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει κάποιος για να υπερασπιστεί αυτό που θεωρεί σωστό; Πότε η επιμονή γίνεται αδιαλλαξία; Και τι συμβαίνει όταν η εξουσία αντιμετωπίζει κάθε αμφισβήτηση ως προσωπική προσβολή;
Το ενδιαφέρον της «Αντιγόνης Rex» βρίσκεται και σε μια ακόμη αντίφαση. Το σχολείο είναι ο θεσμός που υποτίθεται ότι προετοιμάζει τους νέους για τη συμμετοχή τους σε μια δημοκρατική κοινωνία. Τους διδάσκει να επιχειρηματολογούν, να αναπτύσσουν κρίση, να υπερασπίζονται τις απόψεις τους. Στην πράξη όμως οι μαθητές καλούνται συχνά να συμμορφώνονται με αποφάσεις στη λήψη των οποίων δεν είχαν ουσιαστικό λόγο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα σχολείο μπορεί να λειτουργεί χωρίς ιεραρχία. Σημαίνει ότι ο τρόπος άσκησης της εξουσίας αποτελεί και ο ίδιος μέρος της εκπαίδευσης. Ένας εκπαιδευτικός που εξηγεί τους λόγους μιας απόφασης διδάσκει κάτι διαφορετικό από εκείνον που απαιτεί υπακοή αποκλειστικά επειδή κατέχει μια θέση. Και ένας μαθητής που μαθαίνει να διαφωνεί με επιχειρήματα αποκτά μια δεξιότητα πολύ σημαντικότερη από την ικανότητα να αντιδρά σε κάθε απαγόρευση.
Η «Αντιγόνη Rex» αρχίζει τις παραστάσεις της για σχολεία στις 19 Νοεμβρίου, στη σκηνή «Σωκράτης Καραντινός» της Μονής Λαζαριστών, ενώ η πρώτη παράσταση για το ευρύ κοινό έχει προγραμματιστεί για την Κυριακή 22 Νοεμβρίου, στις 12:30. Η διάρκειά της είναι 90 λεπτά, συμπεριλαμβανομένου διαλείμματος δέκα λεπτών.
Το αν η σύγχρονη μεταφορά καταφέρνει να αξιοποιήσει όλες τις δυνατότητες του έργου είναι κάτι που θα φανεί στη σκηνή. Η δραματουργική ιδέα, πάντως, έχει ένα ενδιαφέρον πλεονέκτημα: επιτρέπει στους εφήβους να δουν την αρχαία τραγωδία όχι ως υποχρεωτικό κεφάλαιο της σχολικής ύλης, αλλά ως μια ιστορία που μπορεί να αφορά τη δική τους καθημερινότητα. Το ενδιαφέρον με την Αντιγόνη δεν είναι απλώς ότι αρνήθηκε να υπακούσει. Είναι ότι ανάγκασε την εξουσία να αποκαλύψει μέχρι πού ήταν διατεθειμένη να φτάσει για να μη χάσει το κύρος της. Δυόμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα, το ερώτημα παραμένει ενοχλητικό. Ιδιαίτερα όταν εκείνος που το θέτει κάθεται ακόμη σε ένα σχολικό θρανίο.
Πληροφορίες
Μονή Λαζαριστών
Σκηνή Σωκράτης Καραντινός
Συντελεστές
Συγγραφέας: Lindsay Price
Μετάφραση: Δανάη Σταματοπούλου
Δραματουργική επεξεργασία – Σκηνοθεσία: Λευτέρης Πλασκοβίτης
Σκηνικά – Κοστούμια: Δανάη Πανά
Μουσική: Χάρης Γκατζόφλιας
Φωτισμοί: Στέλιος Τζολόπουλος
Επιμέλεια κίνησης – Χορογραφίες: Στέλλα Εμίνογλου
Μουσική διδασκαλία: Παναγιώτης Μπάρλας
Διανομή
Θωμάς Βασιλειάδης – Πολυνίκης
Θέμις Δανιηλίδου – Ισμήνη
Σταμάτης Κότσαρης – Ορέστης
Άγγελος Μανωλίδης – Ετεοκλής
Μαίρη Παππά – Αντιγόνη
Θανάσης Ρέστας – Κρέων
Γεράσιμος Ρισάνος – Αίμων
Φένια Σαλούκα – Πηνελόπη
Μαριλένα Τουτουδάκη – Άρτεμις
Ειρήνη Χαιρετάκη – Γιούλη
Χορεύτρια
Στέλλα Εμίνογλου – Χορεύτρια, Πρόεδρος Συλλόγου Γονέων
Χορός
Σοφία Αντωνιάδου
Μάρθα Μαρκάδα
Μπάμπης Μαρουφίδης
Δημήτρης Μωυσίδης
Άννα Χιλλ
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;







