Πριν ακόμη ακουστεί η πρώτη λέξη της «Αντιγόνης» ο Άλαν Λουσιέν Όγεν έχει ήδη πάρει μια απόφαση. Δεν τον ενδιαφέρει να αναπαραστήσει την αρχαία τραγωδία. Τον ενδιαφέρει να ανακαλύψει τι απομένει από αυτήν όταν αφαιρέσεις τη σκόνη των αιώνων. Όταν πάψεις να τη βλέπεις ως μνημείο και αρχίσεις να τη βλέπεις ως μια ιστορία ανθρώπων που συγκρούονται με την εξουσία, την οικογένεια, τη συνείδησή τους και τελικά με τον ίδιο τους τον εαυτό. Αυτό ακριβώς θα φέρει στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου στις 7 και 8 Αυγούστου. Μια «Αντιγόνη» που δεν στηρίζεται μόνο στον λόγο του Σοφοκλή αλλά στη συνάντηση του λόγου με το σώμα. Ένα έργο όπου η κίνηση δεν συνοδεύει το κείμενο και το κείμενο δεν εξηγεί την κίνηση. Τα δύο συνυπάρχουν ισότιμα δημιουργώντας μια νέα θεατρική γλώσσα.
Ο Άλαν Λουσιέν Όγεν θεωρείται σήμερα μία από τις σημαντικότερες μορφές του σύγχρονου ευρωπαϊκού χοροθεάτρου ακριβώς επειδή εδώ και σχεδόν είκοσι χρόνια αρνείται να αποδεχθεί τα σύνορα ανάμεσα στις τέχνες. Είναι χορογράφος, σκηνοθέτης, συγγραφέας και δημιουργός παραστάσεων που μοιάζουν ταυτόχρονα με θεατρικά έργα, χορογραφίες και κινηματογραφικές αφηγήσεις. Οι εικόνες του έχουν την ακρίβεια ενός σκηνοθέτη, οι διάλογοί του την ευαισθησία ενός συγγραφέα και η σκηνική του δράση την ένταση ενός μεγάλου χορογράφου. Η σχέση του με το θέατρο ξεκίνησε πολύ πριν αποφασίσει να γίνει καλλιτέχνης. Μεγάλωσε στο Μπέργκεν της Νορβηγίας, μέσα στα παρασκήνια του ιστορικού θεάτρου Den Nationale Scene, όπου εργαζόταν ο πατέρας του ως ενδυματολόγος. Εκεί έμαθε να παρατηρεί τους ηθοποιούς πριν ακόμη βγουν στη σκηνή, να βλέπει το θέατρο όχι ως παράσταση αλλά ως έναν ζωντανό οργανισμό. Όταν άρχισε να σπουδάζει χορό, σχετικά αργά για τα δεδομένα του μπαλέτου, δεν εγκατέλειψε ποτέ αυτή τη θεατρική ματιά. Αντίθετα την έκανε το μεγαλύτερο πλεονέκτημά του.
Το 2006 ίδρυσε τη δική του ομάδα, τους winter guests, μια πολυεπιστημονική κολεκτίβα στην οποία συνυπάρχουν ηθοποιοί, χορευτές, συγγραφείς, σκηνογράφοι και μουσικοί. Από την πρώτη στιγμή οι παραστάσεις τους δεν βασίζονταν μόνο σε χορογραφίες αλλά σε προσωπικές ιστορίες, εξομολογήσεις, λογοτεχνικά κείμενα, αυτοσχεδιασμούς και καθημερινές παρατηρήσεις. Ο Όγεν συνηθίζει να λέει ότι οι καλύτερες ιδέες του γεννιούνται όταν ταξιδεύει, σε αεροδρόμια, λεωφορεία ή ξενοδοχεία, γιατί «όταν βρίσκομαι σε κίνηση γίνομαι πιο δημιουργικός». Ίσως γι’ αυτό οι παραστάσεις του μοιάζουν διαρκώς να βρίσκονται σε μετάβαση. Τίποτα δεν μένει ακίνητο. Ούτε τα σώματα ούτε οι ιδέες.
Η διεθνής αναγνώριση ήρθε γρήγορα. Δημιούργησε έργα για τη Νορβηγική Εθνική Όπερα και Μπαλέτο, το Μπαλέτο της Όπερας του Παρισιού, το Nederlands Dans Theater, την Opera Ballet Vlaanderen και άλλους κορυφαίους οργανισμούς. Το μεγαλύτερο όμως παράσημο της καριέρας του ήρθε το 2018, όταν το Tanztheater Wuppertal τον κάλεσε να δημιουργήσει μια νέα παραγωγή. Δεν ήταν μια συνηθισμένη πρόσκληση. Ήταν από τους πρώτους δημιουργούς που κλήθηκαν να παρουσιάσουν έργο στην ομάδα μετά τον θάνατο της Πίνα Μπάους, ενός ανθρώπου που άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το χοροθέατρο.
Η σύγκριση με την Πίνα Μπάους είναι σχεδόν αναπόφευκτη όμως ο Όγεν δεν προσπαθεί να την αντιγράψει. Εκείνη αναζητούσε την ποίηση μέσα στην καθημερινότητα. Εκείνος αναζητά τη δραματουργία που κρύβεται μέσα στην κίνηση. Στις παραστάσεις του ένας χορευτής μπορεί να σταματήσει ξαφνικά για να αφηγηθεί μια προσωπική ιστορία, ενώ ένας ηθοποιός μπορεί να εκφράσει ολόκληρη τη συναισθηματική του διαδρομή χωρίς να πει ούτε μία λέξη. Η γλώσσα και το σώμα έχουν ακριβώς την ίδια βαρύτητα.
Αυτή η φιλοσοφία βρίσκεται στον πυρήνα της «Αντιγόνης». Ο Όγεν δεν ενδιαφέρεται να αναπαραστήσει πιστά τον Σοφοκλή. Κρατά τον πυρήνα της σύγκρουσης και χτίζει γύρω του μια νέα σκηνική πραγματικότητα. Η Αντιγόνη δεν είναι πια μόνο ένα πρόσωπο. Ενσαρκώνεται από διαφορετικές γυναίκες της ομάδας, γίνεται μια συλλογική μορφή αντίστασης, μια παρουσία που ξεπερνά τον χρόνο και την ιστορία. Το έργο παραμένει αναγνωρίσιμο αλλά ταυτόχρονα ανοίγεται διαρκώς προς το σήμερα. Η βία της κρατικής εξουσίας συνομιλεί με σύγχρονες εικόνες, η μνήμη των νεκρών αποκτά νέα πολιτική διάσταση και η σκηνή μετατρέπεται σε έναν χώρο όπου ο αρχαίος μύθος και η σύγχρονη πραγματικότητα συνυπάρχουν χωρίς να χρειάζονται εξηγήσεις. Δεν πρόκειται για μια επικαιροποίηση με εύκολες αναφορές. Είναι μια προσπάθεια να αποδειχθεί ότι τα ερωτήματα της «Αντιγόνης» δεν έπαψαν ποτέ να είναι δικά μας.
Η σκηνογραφία ακολουθεί την ίδια λογική. Επτά κινητοί ξύλινοι τοίχοι παραπέμπουν στις επτά πύλες της Θήβας και μεταμορφώνονται συνεχώς: γίνονται σύνορα, φυλακή, σπίτι, τάφος, τόπος εξορίας. Οι προβολές, οι φωτισμοί και οι ζωντανές λήψεις λειτουργούν σαν κινηματογραφικό μοντάζ, μεταφέροντας το βλέμμα του θεατή από το συλλογικό στο απολύτως προσωπικό. Στη σκηνή συναντώνται οι winter guests με ιστορικά μέλη του Tanztheater Wuppertal, ανάμεσά τους οι Nazareth Panadero και Julie Shanahan, δύο ερμηνεύτριες που υπήρξαν στενές συνεργάτιδες της Πίνα Μπάους. Η παρουσία τους δεν λειτουργεί ως φόρος τιμής στο παρελθόν αλλά ως γέφυρα ανάμεσα σε δύο γενιές δημιουργών που πιστεύουν ότι το σώμα μπορεί να αφηγηθεί όσα οι λέξεις αδυνατούν να εκφράσουν.
Ο ίδιος ο Όγεν έχει περιγράψει την πρόθεσή του με μια φράση που συνοψίζει ολόκληρη τη δουλειά του: «Δεν ανεβάζουμε απλώς την “Αντιγόνη”. Την απογυμνώνουμε μέχρι την ουσία της. Όχι μόνο τα λόγια της, αλλά το βάρος τους. Όχι μόνο τη σύγκρουση, αλλά το κόστος της». Αυτό εξηγεί γιατί ο Άλαν Λουσιέν Όγεν θεωρείται σήμερα μία από τις πιο ξεχωριστές φωνές του ευρωπαϊκού θεάτρου. Δεν χρησιμοποιεί τον χορό για να ομορφύνει μια ιστορία ούτε το θέατρο για να εξηγήσει μια χορογραφία. Δημιουργεί έναν ενιαίο σκηνικό κόσμο όπου η ποίηση της κίνησης, η δύναμη του προφορικού λόγου και η σιωπή αποκτούν την ίδια δραματουργική αξία.
Και ίσως δεν υπάρχει καταλληλότερος τόπος για να δοκιμαστεί αυτή η ιδέα από την Επίδαυρο. Γιατί εκεί, όπου πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια ο Σοφοκλής έθεσε το ερώτημα αν ο άνθρωπος οφείλει να υπακούει στον νόμο ή στη συνείδησή του, ένας Νορβηγός δημιουργός επιστρέφει όχι για να δώσει μια απάντηση, αλλά για να αποδείξει ότι η ερώτηση παραμένει ανοιχτή.
