Η ομιλία του Αλέξη Τσίπρα σήμερα δεν είχε στόχο μόνο να παρουσιάσει ένα πρόγραμμα. Είχε στόχο να αλλάξει το σημείο από το οποίο θα κριθεί το πολιτικό του παρελθόν.
Υπάρχει μια στιγμή σχεδόν σε κάθε προεκλογική περίοδο που σταματάω να ακούω τι υπόσχεται ένας πολιτικός και αρχίζω να παρατηρώ κάτι άλλο. Τι προσπαθεί να με κάνει να ξεχάσω. Δεν είναι κυνισμός. Είναι αυτοάμυνα. Μεγαλώνοντας καταλαβαίνεις ότι οι εκλογές δεν είναι μόνο μια σύγκρουση για το μέλλον. Είναι και μια μάχη για το παρελθόν. Κάθε πολιτικός προσπαθεί να ξαναμοντάρει τη δική του ιστορία, να σβήσει κάποιες σκηνές, να φωτίσει κάποιες άλλες, να πείσει ότι ο άνθρωπος που βρίσκεται σήμερα απέναντί σου δεν είναι ακριβώς εκείνος που θυμάσαι.
Παρακολουθώντας την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα πριν λίγη ώρα αυτή η σκέψη επέστρεφε συνεχώς. Δεν στάθηκα ιδιαίτερα στα πέντε μέτρα που ανακοίνωσε. Μέχρι να διαβάζετε αυτές τις γραμμές, θα έχουν ήδη αρχίσει οι κοστολογήσεις, οι αντιπαραθέσεις και οι τηλεοπτικοί καβγάδες. Έτσι λειτουργεί η πολιτική επικαιρότητα. Έχει τη μνήμη χρυσόψαρου και την αυτοπεποίθηση ιστορικού. Εμένα με απασχόλησε κάτι άλλο. Άκουγα έναν πρώην πρωθυπουργό να μιλά για πατρίδα, για εντιμότητα, για θεσμούς, για παραγωγή πλούτου, για λογοδοσία. Δεν υπάρχει τίποτα παράξενο σε αυτές τις λέξεις. Το ενδιαφέρον ήταν το στόμα από το οποίο έβγαιναν.
Δεν ξέρω αν ο Αλέξης Τσίπρας έχει αλλάξει. Ούτε είμαι βέβαιος ότι αυτή είναι η σωστή ερώτηση. Η σωστή ερώτηση είναι αν πιστεύει ότι εμείς έχουμε αλλάξει αρκετά ώστε να τον ακούσουμε διαφορετικά. Γιατί εκεί βρίσκεται όλη η ουσία της σημερινής του προσπάθειας. Δεν παρουσίασε μόνο ένα πρόγραμμα. Προσπάθησε να μετακινήσει το σημείο από το οποίο θα τον κρίνουμε. Αν το καλοσκεφτεί κανείς αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο πράγμα στην πολιτική. Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν δουλειά, πόλη, ακόμη και ολόκληρη ζωή. Στην πολιτική μπορείς να ιδρύσεις νέο κόμμα αλλά δεν μπορείς να ιδρύσεις νέο παρελθόν.
Διαβάστε και αυτό από την Μαύρη Γραμμή:
Γι’ αυτό στάθηκα περισσότερο σε μία φράση του παρά στα πέντε μέτρα που ανακοίνωσε. Είπε ότι «δεν υπάρχει μαγικό ραβδί». Είναι μια φράση που αν τη διαβάσεις μόνη της μοιάζει σχεδόν αυτονόητη. Αν όμως τη βάλεις δίπλα στις υποσχέσεις του 2015 αποκτά άλλο βάρος. Είναι μια πολιτική παραδοχή ότι η πραγματικότητα είναι πιο πεισματάρα από τα συνθήματα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ζητά συγγνώμη. Σημαίνει ότι επιχειρεί να εμφανίσει την εμπειρία της διακυβέρνησής του ως μάθημα. Και κάπου εδώ αρχίζει μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα συζήτηση, πιο σημαντική κατά τη γνώμη μου από το αν οι δημόσιες μεταφορές πρέπει να είναι δωρεάν ή αν το ρεύμα μπορεί να γίνει φθηνότερο.
Πάντα χαμογελάω όταν ακούω τη φράση «ο κόσμος ξεχνάει». Δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι ξεχνάει. Νομίζω ότι θυμάται πολύ περισσότερα απ’ όσα φαντάζονται οι πολιτικοί. Απλώς η μνήμη δεν λειτουργεί σαν αρχείο αλλά λειτουργεί σαν συναίσθημα. Μπορεί να μη θυμάσαι μια ημερομηνία ή έναν νόμο, θυμάσαι όμως πώς σε έκανε να αισθανθεί μια ολόκληρη περίοδος. Κι αυτό δεν αλλάζει εύκολα με μια καινούργια ομιλία.
Υπάρχει όμως μια ακόμη λεπτομέρεια που αξίζει προσοχής. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει χτίσει ολόκληρο το πολιτικό του αφήγημα πάνω στην αποτελεσματικότητα. Ο Τσίπρας σήμερα δεν επέλεξε να αντιπαρατεθεί με τον Μητσοτάκη στο πεδίο της αποτελεσματικότητας. Επέλεξε να μεταφέρει τη συζήτηση στο πεδίο της ηθικής. Είναι μια έξυπνη πολιτική μετατόπιση. Αν δεν μπορείς να κερδίσεις τη μάχη στο γήπεδο που διάλεξε ο αντίπαλος, προσπαθείς να αλλάξεις το ίδιο το γήπεδο. Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα. Η αποτελεσματικότητα μπορεί να μετρηθεί. Η ηθική συγκρίνεται με τη μνήμη. Και η μνήμη είναι ο πιο αδυσώπητος εκλογικός αντίπαλος. Γι’ αυτό πιστεύω ότι ο πραγματικός αντίπαλος του Αλέξη Τσίπρα δεν είναι ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Δεν είναι καν τα υπόλοιπα κόμματα.
Είναι εκείνος ο νεαρός πρωθυπουργός που το καλοκαίρι του 2015 υποσχόταν ότι θα αλλάξει τα πάντα. Με αυτόν συνομιλούσε σήμερα. Με αυτόν διαφωνούσε. Με αυτόν προσπαθούσε να συμφιλιωθεί. Όσο τον παρακολουθούσα, σκεφτόμουν ότι οι πολιτικοί μπορούν να αλλάξουν κόμματα, συνεργάτες, συνθήματα, ακόμη και ιδεολογία. Υπάρχει όμως κάτι που αλλάζει πολύ πιο δύσκολα. Η ανάμνηση που αφήνουν πίσω τους.
Αρχίζω να πιστεύω ότι οι επόμενες εκλογές δεν θα είναι ένας ακόμη διαγωνισμός υποσχέσεων. Θα είναι μια αναμέτρηση αναμνήσεων. Η κυβέρνηση θα ζητήσει από τους πολίτες να θυμηθούν και ο Τσίπρας θα τους ζητήσει να θυμηθούν διαφορετικά. Εκεί βρίσκεται όλη η διαφορά. Αν συμβεί αυτό κανένα πρόγραμμα δεν θα είναι αρκετό. Γιατί απέναντι σε κάθε πολιτικό δεν κάθεται μόνο ένας ψηφοφόρος. Κάθεται και ο άνθρωπος που τον είχε ξαναψηφίσει. Ή είχε αποφασίσει πως δεν θα το κάνει ποτέ ξανά.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
