Ο Άντι Γουόρχολ είχε μια μάλλον ασυνήθιστη σχέση με τα ρολόγια. Για το Cartier Tank που φορούσε είχε πει κάποτε ότι δεν το χρησιμοποιούσε για να βλέπει την ώρα. Δεν έκανε καν τον κόπο να το κουρδίσει. Το φορούσε επειδή ήταν το ρολόι που ήθελε να φοράει. Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά τον θάνατό του, η ελβετική Piaget παρουσιάζει ένα συλλεκτικό ρολόι αξίας περίπου 90.000 ευρώ, εμπνευσμένο από τα έργα του. Θα κατασκευαστούν μόλις 86 κομμάτια και αν κρίνουμε από τον σχεδιασμό του, δύσκολα θα περάσουν απαρατήρητα. Κάτι που θα άρεσε στον Γουόρχολ ακόμη κι αν δεν ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για την ώρα.
Ο Αμερικανός καλλιτέχνης αγαπούσε τα αντικείμενα. Τα παρατηρούσε, τα συγκέντρωνε και συχνά τους αναγνώριζε μια γοητεία που οι υπόλοιποι δεν μπορούσαν να διακρίνουν. Στο σπίτι του στη Νέα Υόρκη συνυπήρχαν αντίκες, κοσμήματα, έργα τέχνης και κάθε λογής συλλεκτικά αντικείμενα. Δεν ήταν όλα ακριβά, ούτε απαραίτητα καλόγουστα με τη συμβατική έννοια. Ο Γουόρχολ μπορούσε να ενθουσιαστεί με ένα συνηθισμένο καταναλωτικό προϊόν όσο και με ένα αντικείμενο υψηλής αισθητικής. Αυτή η περιέργεια άλλωστε χαρακτήριζε τη δουλειά του.
Ανάμεσα στα αποκτήματά του βρίσκονταν επτά ρολόγια Piaget. Το 1973 είχε αγοράσει ένα μοντέλο με χαρακτηριστική τετράγωνη, στρογγυλεμένη κάσα, που έμοιαζε περισσότερο με κόσμημα παρά με συμβατικό ρολόι. Αργότερα γνώρισε προσωπικά τον Yves Piaget και εντάχθηκε στον κοινωνικό κύκλο της ελβετικής εταιρείας. Ήταν ένας κόσμος που του ταίριαζε. Η Νέα Υόρκη του Studio 54, τα πάρτι, οι σχεδιαστές μόδας, οι ηθοποιοί και οι διασημότητες αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητάς του. Η τέχνη και η πολυτέλεια δεν ανήκαν σε δύο διαφορετικά σύμπαντα. Συχνά συναντιούνταν στο ίδιο τραπέζι.
Το 2024 η Piaget έδωσε επισήμως το όνομα Andy Warhol στο ιστορικό μοντέλο της, σε συνεργασία με το ίδρυμα που διαχειρίζεται την καλλιτεχνική του κληρονομιά. Η νέα έκδοση «Camouflage», που παρουσιάστηκε τον Νοέμβριο του 2026, προχωρά ένα βήμα παραπέρα, χρησιμοποιώντας ως αφετηρία μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εικαστικές αναζητήσεις των τελευταίων χρόνων της ζωής του.
Το 1986 ο Γουόρχολ άρχισε να πειραματίζεται με το στρατιωτικό καμουφλάζ. Ένα μοτίβο σχεδιασμένο για να εξαφανίζει ανθρώπους και αντικείμενα μέσα στο περιβάλλον μεταμορφώθηκε στα χέρια του σε μια πολύχρωμη, σχεδόν θορυβώδη επιφάνεια. Οι γνώριμες αποχρώσεις του πράσινου και του καφέ παραχώρησαν τη θέση τους σε έντονους χρωματικούς συνδυασμούς. Ο Γουόρχολ χρησιμοποίησε το σχέδιο ακόμη και στις αυτοπροσωπογραφίες του, καλύπτοντας εν μέρει το πρόσωπό του. Ήταν μια παράξενη επιλογή για έναν άνθρωπο που είχε περάσει μεγάλο μέρος της ζωής του φροντίζοντας να παραμένει αναγνωρίσιμος. Και ίσως γι’ αυτό τόσο ενδιαφέρουσα. Ο καλλιτέχνης με την ασημένια περούκα δοκίμαζε να κρυφτεί πίσω από μια εικόνα που τραβούσε ακόμη περισσότερο την προσοχή.
Η Piaget μετέφερε αυτή τη χρωματική γλώσσα στην επιφάνεια του νέου ρολογιού. Αντί να αναπαραγάγει απλώς το σχέδιο με μια εκτύπωση, δημιούργησε ένα μικροσκοπικό ψηφιδωτό από 27 ξεχωριστά στοιχεία. Μπλε σοδαλίτης, τιρκουάζ πέτρα, σατινέ κίτρινος χρυσός και γυαλισμένος ροζ χρυσός συνδυάζονται σε μια σύνθεση που αλλάζει ανάλογα με το φως. Οι φυσικές διαφορές στις αποχρώσεις των υλικών προσθέτουν βάθος και υφή στο σχέδιο. Εκεί όπου ο Γουόρχολ εργαζόταν με τη μεταξοτυπία και την επίπεδη χρωματική αντίθεση, οι τεχνίτες της Piaget χρησιμοποιούν πέτρες και πολύτιμα μέταλλα. Η συγγένεια είναι οπτική αλλά η εμπειρία του αντικειμένου εντελώς διαφορετική.
Οι 86 αριθμημένες δημιουργίες παραπέμπουν στο 1986, τη χρονιά των έργων που ενέπνευσαν την έκδοση. Η κάσα είναι κατασκευασμένη από λευκό χρυσό, ενώ ο σχεδιασμός και η κατασκευή του καντράν απαίτησαν περισσότερες από εκατό ώρες έρευνας και εργασίας. Η υπογραφή του Γουόρχολ βρίσκεται χαραγμένη στην πίσω πλευρά. Η τιμή, περίπου 90.000 ευρώ, ολοκληρώνει την εικόνα ενός αντικειμένου που απευθύνεται περισσότερο σε συλλέκτες παρά σε ανθρώπους που αναζητούν έναν τρόπο να μετρούν τον χρόνο.
Υπάρχει, βέβαια, μια ωραία ειρωνεία σε όλη αυτή την ιστορία. Ο άνθρωπος που χρησιμοποίησε εικόνες προϊόντων μαζικής κατανάλωσης για να δημιουργήσει ορισμένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της σύγχρονης τέχνης εμπνέει σήμερα ένα αντικείμενο που μπορούν να αποκτήσουν ελάχιστοι. Ο Γουόρχολ είχε καταλάβει από νωρίς ότι η αξία ενός προϊόντος δεν εξαρτάται μόνο από το υλικό ή τη χρησιμότητά του. Εξαρτάται και από την εικόνα που το συνοδεύει, την ιστορία του, τους ανθρώπους που το επιθυμούν και φυσικά από το όνομα που φέρει.
Δεν χρειάζεται να θεωρήσουμε κάθε αντικείμενο που χρησιμοποιεί ένα διάσημο έργο τέχνης καλλιτεχνική δημιουργία. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην πρωτότυπη ιδέα και στην εμπορική αξιοποίησή της. Ούτε η παρουσία μιας υπογραφής αρκεί για να μετατρέψει ένα ακριβό προϊόν σε έργο τέχνης. Στην περίπτωση του Γουόρχολ όμως η συζήτηση αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ο ίδιος δεν αντιμετώπιζε την επιχειρηματική δραστηριότητα ως κάτι ξένο προς τη δημιουργία. Αντιθέτως, είχε μιλήσει για την επιχειρηματική επιτυχία ως μια συναρπαστική μορφή τέχνης. Γνώριζε πόσο σημαντικό ήταν να δημιουργείς εικόνες που οι άνθρωποι θέλουν να βλέπουν, να αποκτούν και να αναγνωρίζουν.
Υπάρχει και μια λιγότερο προφανής πλευρά. Το Ίδρυμα Άντι Γουόρχολ αξιοποιεί τα έσοδα από την αδειοδότηση του έργου του για να υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, σύγχρονους καλλιτέχνες και καλλιτεχνικούς οργανισμούς. Έτσι ένα πολυτελές προϊόν που δανείζεται την αισθητική ενός δημιουργού μπορεί να συμβάλλει έμμεσα στη χρηματοδότηση της σημερινής καλλιτεχνικής παραγωγής. Δεν αναιρείται ο εμπορικός χαρακτήρας του, αλλά η σχέση της τέχνης με την αγορά αποδεικνύεται πιο περίπλοκη από μια απλή συναλλαγή.
Ο Γουόρχολ πέθανε το 1987, όμως οι εικόνες του εξακολουθούν να εμφανίζονται παντού, από τα μουσεία και τις δημοπρασίες μέχρι τη μόδα και τα συλλεκτικά αντικείμενα. Το ρολόι της Piaget είναι μια ακόμη στάση σε αυτή τη διαδρομή. Μας θυμίζει ότι ο καλλιτέχνης που έκανε διάσημες τις κονσέρβες σούπας ήξερε πολύ καλά πώς ένα συνηθισμένο αντικείμενο μπορεί να αποκτήσει μια εντελώς διαφορετική αξία. Το αν θα αγόραζε ο ίδιος το καινούργιο Piaget δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε. Θα είχε πάντως ενδιαφέρον να μάθουμε αν, σε περίπτωση που το αποκτούσε, θα έμπαινε ποτέ στον κόπο να ρυθμίσει την ώρα του.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
