Το 23ο Athens Digital Arts Festival επιστρέφει με το «IT’S ALIVE…», μια θεματική που εξερευνά την παράξενη οικειότητα ανάμεσα στον άνθρωπο και την τεχνολογία.
Έχουμε αρχίσει να μιλάμε στις μηχανές με τον τρόπο που κάποτε μιλούσαμε σε ανθρώπους. Ευχαριστούμε έναν ψηφιακό βοηθό όταν μας εξυπηρετεί, εκνευριζόμαστε με το κινητό σαν να μας αγνοεί επίτηδες, υποψιαζόμαστε ότι ο αλγόριθμος μάς έχει «μάθει». Το παράξενο δεν είναι ότι οι συσκευές απαντούν. Είναι πόσο γρήγορα ξεχνάμε ότι δεν καταλαβαίνουν τον κόσμο όπως εμείς. Αυτή η μικρή μετατόπιση στην καθημερινή μας συμπεριφορά βρίσκεται στον πυρήνα του 23ου Athens Digital Arts Festival, που επιστρέφει στην Αθήνα την άνοιξη του 2027 με κεντρική θεματική το «IT’S ALIVE…». Το φεστιβάλ ανοίγει την πρόσκληση συμμετοχής προς καλλιτέχνες, δημιουργούς και ερευνητές, ζητώντας έργα που θα εξετάσουν τη σχέση ανθρώπου και τεχνολογίας πέρα από τις εύκολες υποσχέσεις προόδου ή τις γνώριμες δυστοπίες.
Ο τίτλος ανακαλεί την περίφημη κραυγή «It’s alive!» από τον μύθο του Φρανκενστάιν. Δύο αιώνες αργότερα, η ερώτηση έχει μετακινηθεί από το εργαστήριο στο σαλόνι μας. Έχουμε γεμίσει τα σπίτια και τις τσέπες μας με μηχανές στις οποίες αποδίδουμε προθέσεις, διαθέσεις, ακόμη και προσωπικότητα. Οι διοργανωτές χρησιμοποιούν τον όρο «τεχνο-ανιμισμός» για να περιγράψουν ακριβώς αυτή τη συνήθεια. Δεν είναι απαραίτητο να πιστεύει κανείς ότι μια συσκευή έχει συνείδηση για να της φέρεται σαν να έχει. Αρκεί να ανταποκρίνεται, να θυμάται μια προτίμηση ή να προβλέπει μια κίνηση. Η οικειότητα κατασκευάζεται μέσα από την επανάληψη και η ανθρώπινη φαντασία συμπληρώνει όσα δεν εξηγεί η τεχνολογία.
Δίπλα στον τεχνο-ανιμισμό εμφανίζεται μια άλλη ενδιαφέρουσα ιδέα: η «λαογραφία των αλγορίθμων». Είναι οι μικρές δεισιδαιμονίες της ψηφιακής εποχής, από την τελετουργική επανεκκίνηση ενός υπολογιστή μέχρι την εμμονή να διατυπώσουμε μια οδηγία στην τεχνητή νοημοσύνη με τη σωστή σειρά λέξεων. Άλλοτε πρόκειται για πρακτική εμπειρία, άλλοτε για χιούμορ και άλλοτε για μια προσπάθεια να αποκτήσουμε έλεγχο πάνω σε συστήματα των οποίων τη λειτουργία αγνοούμε.
Η συζήτηση αυτή έχει και μια λιγότερο αθώα πλευρά. Όταν αντιμετωπίζουμε ένα σύστημα σαν συνομιλητή, μπορεί να ξεχνάμε ότι πίσω από την ευγενική απάντηση βρίσκονται επιλογές σχεδιασμού, δεδομένα εκπαίδευσης και συμφέροντα οργανισμών. Η προσωποποίηση κάνει την τεχνολογία πιο προσιτή, αλλά μπορεί να θολώνει την ευθύνη. Ποιος αποφασίζει τι θα θυμάται ένας ψηφιακός βοηθός; Ποιος ορίζει τι θεωρείται κατάλληλη απάντηση; Και ποιος έχει το δικαίωμα να επωφελείται από το υλικό που δημιουργήθηκε από ανθρώπους; Αυτές οι ερωτήσεις δεν απαιτούν να φοβηθούμε τις μηχανές. Απαιτούν να μη μετατρέψουμε τον θαυμασμό για τις δυνατότητές τους σε απουσία κριτικής.
Η τέχνη μπορεί να κάνει κάτι που η διαφήμιση της τεχνολογίας σπάνια επιτρέπει: να αφήσει το ερώτημα ανοιχτό. Ένα έργο δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι το μέλλον θα είναι θαυμάσιο ή εφιαλτικό. Αρκεί να μας αναγκάσει να αναγνωρίσουμε τις αντιφάσεις του παρόντος. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αναπαράγει μόνο εικόνες, ήχους και προτάσεις. Επιστρέφει στον άνθρωπο, μέσα από τη μηχανική επεξεργασία, θραύσματα της δικής του γλώσσας και δημιουργίας. Το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει προσωπικό, ακόμη κι όταν δεν προέρχεται από ένα πρόσωπο. Και αυτή η ψευδαίσθηση οικειότητας αξίζει μεγαλύτερη προσοχή από την ταχύτητα των εργαλείων.
Το «IT’S ALIVE…» δεν ζητά από τους συμμετέχοντες να αποδείξουν ότι οι μηχανές ζουν. Τους προσκαλεί να αναρωτηθούν τι αποκαλύπτει για εμάς η επιθυμία να τις δούμε ζωντανές. Το ανοιχτό κάλεσμα περιλαμβάνει δώδεκα κατηγορίες: Video Art, Animation, Installation, Web Art, Digital Image, Games, VR/XR/MR, Music, Performance, Talks, Workshops και ADAF Kids. Αναμένονται και κατηγορίες-έκπληξη.
Οι προτάσεις υποβάλλονται έως τις 10 Νοεμβρίου 2026 μέσω της επίσημης ιστοσελίδας 2027.adaf.gr. Οι ακριβείς ημερομηνίες διεξαγωγής του φεστιβάλ δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί.
Το πιο ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι αν μια μηχανή θα αποκτήσει κάποτε συνείδηση. Είναι γιατί η δική μας ανάγκη για ανταπόκριση αρκεί τόσο συχνά για να της αποδώσουμε μία. Δεν ξέρουμε αν υπάρχει κάποιος πίσω από την οθόνη. Ξέρουμε ότι συμπεριφερόμαστε σαν να υπάρχει.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
