Μπροστά απλώνεται μια ανοιχτή στροφή, από αυτές που δεν απαιτούν ιδιαίτερη ταχύτητα για να τις απολαύσεις. Το τιμόνι βαραίνει ελαφρά στα χέρια, το αυτοκίνητο παίρνει τη θέση του στον δρόμο και για μερικά δευτερόλεπτα όλα μοιάζουν να συνεργάζονται υποδειγματικά. Δεν έχω κάνει τίποτα σπουδαίο. Δεν έχω καταρρίψει κάποιο ρεκόρ, ούτε έχω ανακαλύψει μια άγνωστη πτυχή της μηχανολογίας. Απλώς άλλαξα ταχύτητα τη σωστή στιγμή. Και μου άρεσε. Έχω μια αδυναμία που η σύγχρονη αυτοκινητοβιομηχανία δυσκολεύεται να καταλάβει. Μου αρέσει να αλλάζω ταχύτητες. Όχι επειδή πιστεύω ότι μπορώ να το κάνω καλύτερα από ένα εξελιγμένο αυτόματο κιβώτιο. Οι μηχανικοί της Porsche έχουν φροντίσει να μου στερήσουν εδώ και χρόνια αυτή την ψευδαίσθηση. Μου αρέσει γιατί, για μια μικρή στιγμή, το αυτοκίνητο ζητά κάτι από εμένα. Να ακούσω τον κινητήρα, να υπολογίσω τις στροφές, να πατήσω τον συμπλέκτη, να μετακινήσω τον λεβιέ και να συγχρονίσω τις κινήσεις μου. Όταν όλα γίνουν σωστά, η ανταμοιβή είναι μια σχεδόν ανεπαίσθητη αίσθηση ικανοποίησης. Δεν φαίνεται στο κοντέρ, δεν προσθέτει ίππους και ασφαλώς δεν εντυπωσιάζει τον συνεπιβάτη. Μερικές φορές μάλιστα έχω την υποψία ότι τον εκνευρίζει.
Αυτό είναι το πρόβλημά μου με τα αυτόματα κιβώτια. Όχι ότι κάνουν κάτι λάθος. Αντιθέτως τα καλύτερα κάνουν σχεδόν τα πάντα σωστά. Το πρόβλημα είναι ότι, αφαιρώντας από την οδήγηση ορισμένες μικρές δυσκολίες, αφαιρούν και μερικές από τις μικρές χαρές μου. Αν επιχειρήσω βέβαια να υπερασπιστώ το χειροκίνητο με τεχνικά επιχειρήματα, η συζήτηση δεν θα διαρκέσει πολύ. Τα σύγχρονα αυτόματα αλλάζουν σχέσεις ταχύτερα, αξιοποιούν αποτελεσματικά την ισχύ του κινητήρα και μπορούν πλέον να προσφέρουν καλύτερη κατανάλωση. Το PDK της Porsche είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Εκεί που εγώ πρέπει να πατήσω συμπλέκτη, να μετακινήσω τον λεβιέ και να ολοκληρώσω την αλλαγή, το αυτοκίνητο έχει ήδη τελειώσει τη δουλειά. Το παραδέχομαι. Η μηχανή είναι καλύτερη από εμένα. Δεν είναι η πρώτη φορά που μου συμβαίνει.
Ένα καλό χειροκίνητο κιβώτιο όμως έχει κάτι σχεδόν μουσικό. Οι κινήσεις πρέπει να ακολουθούν έναν ρυθμό. Ο κινητήρας, το γκάζι, ο συμπλέκτης και ο λεβιές είναι διαφορετικά όργανα που χρειάζονται συγχρονισμό. Αν κάνω μια καλή αλλαγή, αισθάνομαι μια μικρή ικανοποίηση. Αν όχι, το αυτοκίνητο διαθέτει αρκετούς τρόπους να μου το επισημάνει. Μου αρέσει αυτή η σχέση. Η δυνατότητα να κάνω κάτι λίγο καλύτερα κάθε φορά, να αντιλαμβάνομαι το λάθος και να το διορθώνω στην επόμενη προσπάθεια. Δεν χρειάζεται να οδηγώ γρήγορα για να την απολαύσω. Αρκεί να αισθάνομαι ότι το αυτοκίνητο ανταποκρίνεται με ακρίβεια στις κινήσεις μου. Το καλό χειροκίνητο κιβώτιο είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο. Θέλω έναν λεβιέ που να κινείται με ακρίβεια, ένα πεντάλ συμπλέκτη με προοδευτική αίσθηση, έναν κινητήρα που να ανταποκρίνεται πρόθυμα στο γκάζι. Θέλω να μπορώ να αντιλαμβάνομαι τη συνεργασία τους. Η ακρίβεια των αλλαγών και ο τρόπος που ο κινητήρας ανεβάζει στροφές μπορούν να μετατρέψουν μια συνηθισμένη διαδρομή σε ευχάριστη εμπειρία. Δεν χρειάζεται να εξαντλήσεις τις δυνατότητές του. Αρκεί να απολαμβάνεις όσα συμβαίνουν ανάμεσα στις στροφές. Βέβαια δεν είναι κάθε χειροκίνητο κιβώτιο απόλαυση. Όταν ο λεβιές αρνείται να συνεργαστεί και ο συμπλέκτης απαιτεί γάμπες ποδηλάτη, ο ενθουσιασμός σου για την οδήγηση δοκιμάζεται πολύ γρήγορα.
Ένα καλό χειροκίνητο κιβώτιο όμως έχει κάτι σχεδόν μουσικό. Οι κινήσεις πρέπει να ακολουθούν έναν ρυθμό. Ο κινητήρας, το γκάζι, ο συμπλέκτης και ο λεβιές είναι διαφορετικά μουσικά όργανα που χρειάζονται συγχρονισμό.
Από την άλλη πλευρά, μια Porsche 911 με PDK προσφέρει μια εντελώς διαφορετική γοητεία. Οι αλλαγές είναι σχεδόν ακαριαίες, ο κινητήρας διατηρεί τον ρυθμό του και ο οδηγός μπορεί να αφοσιωθεί στον δρόμο. Στο φρενάρισμα πριν από τη στροφή, στην ακρίβεια του τιμονιού, στην αίσθηση του αυτοκινήτου καθώς αλλάζει κατεύθυνση. Η εμπειρία αποκτά μια εντυπωσιακή συνέχεια. Δεν χρειάζεται να ασχολείσαι με τον συμπλέκτη και τον λεβιέ, επειδή μπορείς να αφιερώσεις όλη σου την προσοχή σε κάτι άλλο. Για να είμαι δίκαιος, αυτό δεν είναι καθόλου κακή ανταλλαγή.
Ούτε πρέπει να ξεχνάμε ότι το κιβώτιο αποτελεί μόνο ένα μέρος της οδηγικής απόλαυσης. Ένα τιμόνι που επικοινωνεί καθαρά με τα χέρια, ένα ισορροπημένο πλαίσιο και μια ανάρτηση που σου επιτρέπει να καταλαβαίνεις τι συμβαίνει κάτω από τους τροχούς έχουν τεράστια σημασία. Θα προτιμούσα χωρίς δεύτερη σκέψη ένα εξαιρετικό αυτοκίνητο με αυτόματο κιβώτιο από ένα αδιάφορο χειροκίνητο. Δεν ερωτεύομαι τα πεντάλ. Ερωτεύομαι τον τρόπο που ένα αυτοκίνητο κινείται. Την ευκολία με την οποία αλλάζει κατεύθυνση, την εμπιστοσύνη που μου εμπνέει, εκείνη την ανεπαίσθητη αίσθηση ότι μπορεί να καταλάβει τι του ζητώ πριν ολοκληρώσω την κίνηση.
Άλλο να απολαμβάνεις τις αλλαγές ταχυτήτων σε έναν επαρχιακό δρόμο και άλλο να προσπαθείς να ανακαλύψεις τη γοητεία του συμπλέκτη μέσα στο απογευματινό μποτιλιάρισμα της Αθήνας. Η Κηφισίας στις έξι το απόγευμα είναι ένα αρκετά αποτελεσματικό αντίδοτο στον αυτοκινητιστικό ρομαντισμό. Πρώτη, νεκρά, πρώτη, δεύτερη, φρένο, πρώτη ξανά. Μετά από σαράντα λεπτά, το αριστερό πόδι έχει αναπτύξει δικές του πολιτικές πεποιθήσεις και ζητά ανεξαρτησία. Ούτε η μηχανική ακρίβεια ούτε η αίσθηση συμμετοχής έχουν ιδιαίτερη σημασία όταν η μεγαλύτερη φιλοδοξία σου είναι να φτάσεις σπίτι πριν αρχίσει το βραδινό δελτίο ειδήσεων. Σε τέτοιες καταστάσεις το αυτόματο αποτελεί ευλογία. Δεν χρειάζεται να προσποιούμαι ότι απολαμβάνω τον συμπλέκτη σε ένα ατελείωτο μποτιλιάρισμα. Δεν τον απολαμβάνω. Κανείς δεν μου απονέμει μετάλλιο αντοχής επειδή άλλαξα διακόσιες φορές ταχύτητα σε πέντε χιλιόμετρα.
Τα αυτοκίνητα δεν ήταν καλύτερα επειδή είχαν λιγότερα ηλεκτρονικά και περισσότερες απαιτήσεις από τον οδηγό. Ήταν συχνά πιο κουραστικά, λιγότερο ασφαλή και λιγότερο ικανά.
Βγαίνοντας όμως από την πόλη τα πράγματα αλλάζουν. Σε έναν επαρχιακό δρόμο, με καλή ορατότητα και διαδοχικές στροφές, αρχίζω να αναζητώ πάλι εκείνη τη μικρή μηχανική συνομιλία. Μου αρέσει να βρίσκω τον ρυθμό της διαδρομής, να ακούω πώς αλλάζει ο ήχος του κινητήρα, να αισθάνομαι το αυτοκίνητο να ακολουθεί τις εντολές μου. Δεν με ενδιαφέρει να αποδείξω τίποτα σε κανέναν. Μπορώ να κινηθώ με απολύτως συνηθισμένη ταχύτητα και να περάσω υπέροχα. Είναι μια από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου το να κάνεις περισσότερα πράγματα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κουράζεσαι περισσότερο.
Στον κόσμο του αυτοκινήτου, η επιλογή κιβωτίου ταχυτήτων αρκεί για να χωρίσει τους οδηγούς σε δύο στρατόπεδα, με το καθένα να αντιμετωπίζει την προτίμησή του σαν αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Κάποιοι θεωρούν ότι χωρίς χειροκίνητο δεν είσαι πραγματικός οδηγός. Άλλοι αντιμετωπίζουν τον συμπλέκτη σαν μια ξεπερασμένη ταλαιπωρία που θα έπρεπε να είχε εξαφανιστεί μαζί με τη μανιβέλα. Με ενοχλούν εξίσου και οι δύο βεβαιότητες. Το να μπορείς να χειριστείς έναν συμπλέκτη είναι μια χρήσιμη δεξιότητα, όχι πιστοποιητικό ανδρισμού ή οδηγικής ανωτερότητας. Ένας άνθρωπος που προβλέπει σωστά, διατηρεί την ψυχραιμία του και σέβεται τους άλλους είναι καλύτερος οδηγός από κάποιον που πραγματοποιεί υποδειγματικά κατεβάσματα αλλά αντιμετωπίζει τον δημόσιο δρόμο σαν ειδική διαδρομή.
Δεν θα ήθελα επίσης να παρασυρθώ από τη νοσταλγία. Τα αυτοκίνητα δεν ήταν καλύτερα επειδή είχαν λιγότερα ηλεκτρονικά και περισσότερες απαιτήσεις από τον οδηγό. Ήταν συχνά πιο κουραστικά, λιγότερο ασφαλή και λιγότερο ικανά. Η πρόοδος δεν αποτελεί εχθρό της οδηγικής απόλαυσης. Ένα εξαιρετικό σύγχρονο αυτόματο μπορεί να προσφέρει ακρίβεια, αμεσότητα και μια θαυμάσια αίσθηση ελέγχου. Δεν αισθάνομαι καμία ανάγκη να το υποτιμήσω για να δικαιολογήσω την προτίμησή μου.
Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι κάτι αρκετά απλούστερο. Η οδήγηση μπορεί να αποτελεί μια υποχρέωση της καθημερινότητας, αλλά μπορεί να είναι και μια από τις πιο ευχάριστες δραστηριότητες. Μπορεί να σε κουράσει πριν ακόμη φτάσεις στον προορισμό σου ή να σε κάνει να επιλέξεις έναν μεγαλύτερο δρόμο μόνο και μόνο επειδή έχει περισσότερες στροφές και καλύτερη θέα. Κάθε αυτοκίνητο προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο να ζήσεις αυτή την εμπειρία. Ορισμένα σε κερδίζουν με την αμεσότητά τους, άλλα με την άνεση, άλλα με τον ήχο του κινητήρα και άλλα με την αίσθηση ότι έχουν σχεδιαστεί για ανθρώπους που εξακολουθούν να απολαμβάνουν την ίδια την πράξη της οδήγησης.
Μου αρέσει να ακούω τον κινητήρα και να αποφασίζω πότε θα αλλάξω σχέση. Να αισθάνομαι την ελαφριά αντίσταση του λεβιέ και να αναγνωρίζω τη στιγμή που όλα συνεργάζονται όπως πρέπει. Δεν είναι ο ταχύτερος τρόπος να οδηγήσω. Δεν είναι πάντοτε ο ευκολότερος. Αλλά δεν αγοράζουμε κάθε απόλαυση με το χρονόμετρο στο χέρι. Στην Κηφισίας προτιμώ να αλλάζει ταχύτητες κάποιος άλλος. Σε έναν άδειο επαρχιακό δρόμο θέλω να το κάνω εγώ. Δεν είναι ιδεολογία, ούτε νοσταλγία για μια εποχή που τα αυτοκίνητα ήταν τάχα καλύτερα. Είναι η διαφορά ανάμεσα στο να πρέπει να οδηγήσεις και στο να θέλεις να οδηγήσεις.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
