Λίγο πριν συμπληρώσει εννέα δεκαετίες ζωής, ο David Hockney εξακολουθούσε να πειραματίζεται με νέα εργαλεία, νέες τεχνολογίες και νέους τρόπους να αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Πολλοί καλλιτέχνες περνούν τα τελευταία χρόνια της ζωής τους υπερασπιζόμενοι το παρελθόν τους. Ο Hockney προτιμούσε να εξερευνά το μέλλον. Αυτό ήταν ίσως το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμά του. Ο θάνατός του κλείνει μια από τις σημαντικότερες διαδρομές στη σύγχρονη τέχνη, αλλά η σημασία του δεν βρίσκεται μόνο στους πίνακες που άφησε πίσω του. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε την ίδια τη διαδικασία της δημιουργίας. Για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια αρνήθηκε να επαναλάβει τον εαυτό του. Κάθε φορά που έμοιαζε να έχει κατακτήσει μια κορυφή, αναζητούσε έναν καινούργιο δρόμο.
Οι περισσότεροι τον γνωρίζουν μέσα από τις διάσημες πισίνες της Καλιφόρνιας. Οι εικόνες αυτές έχουν γίνει σχεδόν συνώνυμες με το όνομά του. Το γαλάζιο νερό, το έντονο φως και η καθαρότητα των χρωμάτων συνέβαλαν στη δημιουργία μιας από τις πιο αναγνωρίσιμες αισθητικές γλώσσες του 20ού αιώνα. Οι πίνακες αυτοί κατέγραψαν την ατμόσφαιρα μιας ολόκληρης εποχής και συνέβαλαν στη διαμόρφωση της εικόνας που έχει ο κόσμος για το μεταπολεμικό Λος Άντζελες. Θα ήταν όμως λάθος να περιορίσουμε τον Hockney σε αυτές τις εικόνες. Η πραγματική του συνεισφορά βρίσκεται αλλού.
Από πολύ νωρίς κατάλαβε ότι η τέχνη δεν αφορά μόνο αυτό που κοιτάμε αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβανόμαστε. Γι’ αυτό και το έργο του μοιάζει συχνά με μια ανοιχτή συζήτηση γύρω από την ανθρώπινη ματιά. Ζωγράφιζε, φωτογράφιζε, δημιουργούσε κολάζ, σχεδίαζε σκηνικά για όπερες και θέατρο, πειραματιζόταν με νέες τεχνολογίες και επέστρεφε διαρκώς στο ίδιο ερώτημα. Πώς βιώνει ο άνθρωπος τον χώρο, τον χρόνο και την πραγματικότητα;
Σε αντίθεση με πολλούς καλλιτέχνες της γενιάς του, δεν αντιμετώπισε ποτέ τη φωτογραφία ή την τεχνολογία ως απειλή. Όταν άλλοι έβλεπαν ανταγωνισμό, εκείνος έβλεπε δυνατότητες. Τα περίφημα φωτογραφικά κολάζ του τη δεκαετία του 1980 δεν ήταν απλώς τεχνικά πειράματα. Ήταν μια προσπάθεια να αποτυπώσει όχι αυτό που βλέπουμε αλλά τον τρόπο που το βιώνουμε. Όχι ως ένα στατικό καρέ αλλά ως μια αλληλουχία από στιγμές, κινήσεις και διαφορετικές γωνίες θέασης. Η ίδια περιέργεια τον ακολούθησε μέχρι το τέλος. Όταν εμφανίστηκαν τα tablets, δεν τα απέρριψε ως παιχνίδια. Τα αντιμετώπισε ως νέα εργαλεία έκφρασης. Την ώρα που πολλοί συζητούσαν αν η ψηφιακή τέχνη είναι «αληθινή» τέχνη, ο Hockney ήταν ήδη απασχολημένος δημιουργώντας με αυτά.
Αυτή η περιέργεια εξηγεί γιατί η επιρροή του ξεπερνά τα όρια της ζωγραφικής. Υπήρξε ένας από τους καλλιτέχνες που βοήθησαν να επαναπροσδιοριστεί η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την τεχνολογία, χωρίς να θυσιαστεί η ανθρώπινη διάσταση της δημιουργίας. Το έργο του υπενθυμίζει ότι η καινοτομία δεν προκύπτει από τα εργαλεία αλλά από την περιέργεια εκείνων που τα χρησιμοποιούν. Τα τελευταία χρόνια επέστρεψε ξανά και ξανά στα τοπία του Γιορκσάιρ, της περιοχής όπου μεγάλωσε. Θα μπορούσε να συνεχίσει να ζωγραφίζει θέματα που είχαν ήδη γίνει εμπορικά και καλλιτεχνικά αναγνωρίσιμα. Προτίμησε δάση, χωματόδρομους, δέντρα και εποχές. Στα έργα αυτά υπάρχει κάτι σχεδόν συγκινητικό. Ένας καλλιτέχνης που είχε κατακτήσει τον κόσμο επέστρεφε στα πιο οικεία πράγματα της ζωής του.
Κοιτάζοντας σήμερα αυτούς τους πίνακες, δύσκολα μπορεί κανείς να μην παρατηρήσει μια ειρωνεία της ιστορίας. Ζούμε σε μια περίοδο όπου η τεχνητή νοημοσύνη παράγει εικόνες με πρωτοφανή ταχύτητα και οι αλγόριθμοι καθορίζουν μεγάλο μέρος της καθημερινής μας εμπειρίας. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τις δυνατότητες των μηχανών. Ο Hockney αφιέρωσε τη ζωή του σε κάτι διαφορετικό. Στις δυνατότητες του ανθρώπινου βλέμματος. Αυτό είναι το στοιχείο που τον καθιστά τόσο σημαντικό για την ιστορία της τέχνης. Δεν υπήρξε μόνο ένας σπουδαίος ζωγράφος. Υπήρξε ένας καλλιτέχνης που διεύρυνε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την εικόνα, τη δημιουργία και τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο. Οι μεγάλοι δημιουργοί συνήθως αφήνουν πίσω τους έργα. Ο David Hockney άφησε και μια ερώτηση που μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Μέσα σε έναν κόσμο που μας ζητά συνεχώς να κοιτάξουμε το επόμενο πράγμα, πόσο συχνά αφιερώνουμε πραγματικά χρόνο σε αυτό που βρίσκεται ήδη μπροστά μας;
