Kάποια στιγμή στη συζήτηση ο Λευτέρης Πασσιάς μιλά για ένα παιδί που δεν μιλούσε σχεδόν σε κανέναν και μια μέρα του φώναξε «Πού ’σαι ρε Λεττεράρα; Βγάλε να παίξουμε πενιές να γουστάρουμε». Δεν το λέει σαν ιστορία για εντύπωση. Το λέει σχεδόν χαμηλόφωνα, σαν να προσπαθεί να προστατεύσει εκείνη τη μικρή στιγμή από τη φασαρία του κόσμου. Κάπως έτσι κινείται όλη αυτή η κουβέντα. Ανάμεσα στην ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει κάπου και στην ανάγκη του να μείνει μόνος με τον εαυτό του. Ανάμεσα στα παραμύθια και στα timelines, στην παράδοση και στη σύγχρονη κόπωση, στην ειδική αγωγή, στη μουσική και στην ιδέα της «παρέας» που επιστρέφει ξανά και ξανά σαν κεντρικός άξονας στη ζωή και στα τραγούδια του. Ο Πασσιάς δεν μιλά σαν άνθρωπος που θέλει να δώσει έτοιμες απαντήσεις. Μιλά σαν κάποιος που ακόμα ψάχνει. Και ίσως γι’ αυτό έχει ενδιαφέρον να τον ακούς.
– Πότε ήταν η τελευταία φορά που ένιωσες πραγματικά μόνος;
Αρχίσαμε αισιόδοξα! Μ αρέσει! Μόνος νιώθω συχνά αλλά για μένα έχει να κάνει με την υπαρξιακή πτυχή του πράγματος. Είμαστε μόνοι σαν υπάρξεις που σημαίνει έχουμε την ικανότητα να αναλαμβάνουμε και να δημιουργούμε μόνοι μας τον κόσμο μας. Και αυτό είναι και αισιόδοξο κάπως. Είμαστε μόνοι που θα πει αυτόνομοι και ταυτόχρονα έχουμε την τάση για παρέα. Για δημιουργικότητα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο μόνος ένιωσα λίγο πριν γράψω την παρέα. Ήρθε αυτή η συνειδητοποίηση και έδωσε μια ώθηση για δημιουργία και για άνοιγμα αγκαλιάς.
– Μιλάς συνέχεια για “παρέα”. Αυτό γεννιέται από χαρά ή από φόβο μοναξιάς;
Και τα δύο. Δες για παράδειγμα την περίοδο της καραντίνας. Είχαμε χρόνο μόνοι με τον εαυτό μας. Και για μένα προσωπικά άρχισε ένα ταξίδι αυτογνωσίας μέσα στη μαυρίλα των καταστάσεων. Ταυτόχρονα είναι η περίοδος της απόλυτης παρέας για μένα. Γιατί γράφαμε αυτά τα κατάπτυστα sms για να βγάλουμε βόλτα τον ανύπαρκτο σκύλο μας και μαζευόμασταν στα σπίτια των φίλων και κάναμε παρέα. Τρώγαμε, γελούσαμε, τραγουδούσαμε. Τους πιο φίλους μου ειλικρινά εκείνη την περίοδο τους χάρηκα όσο δεν φαντάζεσαι!
– Έχεις σπουδάσει την Ποιητική της παραδοσιακής μουσικής. Πιστεύεις ότι σήμερα τα τραγούδια γράφονται για να αντέξουν ή για να περάσουν γρήγορα από το timeline;
Τα τραγούδια είναι ζωντανοί οργανισμοί. Γράφονται από την ανάγκη για έκφραση, για παρέα, παυσίλυπο και παρηγοριά! Πιστεύω ότι τα τραγούδια γράφονται. Και εκφράζουν την στιγμή της αυτονομίας τους την εποχή, τις ανησυχίες, τα βιώματα. Από κει και πέρα αυτονομούνται και είναι μόνα τους όπως και μεις και αναζητούν παρέα, αυτιά, χείλη, μνήμες και αισθήσεις για να ταξιδέψουν. Το ωραίο σε κάθε περίπτωση είναι ότι τραγούδια γράφονται. Και να γράφονται. Τί καλύτερο;
– Η παράδοση στην Ελλάδα πολλές φορές χρησιμοποιείται σαν ντεκόρ. Εσένα μοιάζει να σε αφορά βιωματικά. Τι σημαίνει πραγματικά “παράδοση” για σένα;
Αυτό που μου παραδόθηκε από τους προγόνους μου. Αυτό που μετουσιώνεται μέσα από την δική μου θελημένη και αθέλητη συμβολή. Αυτό που μοιραία παραδίδω στην επόμενη γενιά. Δεν νιώθω θεματοφύλακας παραδόσεων. Αγαπώ το ηχογεωλογικό τοπίο του τόπου μου, το σπούδασα, το βιώνω, το χρησιμοποιώ σε πολλές περιπτώσεις σαν μέσο για να πω αυτά που έχω να καταθέσω. Και μεγαλώνοντας και ωριμάζοντας, νιώθω ότι ακριβώς αυτό είναι για μένα παράδοση…
– Διδάσκεις στην ειδική αγωγή. Υπάρχουν παιδιά που σε έκαναν να ξανασκεφτείς τι σημαίνει επικοινωνία;
Υπάρχουν μαθητές, παιδιά που με έκαναν να σκεφτώ όχι μόνο τί σημαίνει επικοινωνία, αλλά και ότι επικοινωνία μπορεί να είναι ένα σωρό άλλα πράγματα από αυτά που έχουμε συνηθίσει. Όπως η σιωπή, η φασαρία, η κραυγή και το κλάμα. Μέσα από αυτή την ενασχόληση που είναι και η βασική βιοποριστική μου δουλειά, άρχισα να αποδέχομαι και να επικοινωνώ πρώτα εγώ με μένα και μετά με τους άλλους κομμάτια δικά μου που δεν άγγιζα, όπως η αναπηρία μου, η αποδοχή της αδυναμίας, το ξαλάφρωμα του να δείχνεις πώς νιώθεις, την ομορφιά του αυθορμητισμού. Τα παιδιά της ειδικής αγωγής δεν διαφέρουν σε αυτά τα κομμάτια σε τίποτα από οποιοδήποτε παιδί. Το μόνο που αλλάζει είναι ότι σε πολλές περιπτώσεις παραμένει αυτός ο αυθορμητισμός σε μεγαλύτερες ηλικίες κάτι που ξενίζει τον καθωσπρεπισμό και την mainstream εκδοχή που φτιάχνουν οι μεγάλοι καταπιέζοντας τη δημιουργικότητά τους για να μπουν στην κοινωνία των ενήλικων…
– Όταν ένας άνθρωπος σαν τον Χαρούλη λέει “ναι” σε ένα τραγούδι σου, τι αλλάζει μέσα σου; Επιβεβαίωση ή μεγαλύτερη ευθύνη;
Χαρά σίγουρα. Στην περίπτωση του Γιάννη το έχω ξαναπεί, κατέβηκα να κάνω πρόταση στον Χαρούλη και γνώρισα και αγάπησα τον Γιάννη. Αυτό είναι τα τραγούδια. Το μέσο. Για να ανταμώνουν οι άνθρωποι και να γίνονται παρέα. Δεν περιμένω από ένα τέτοιο «ναι» για να επιβεβαιωθώ. Αγαπάω πολύ τα τραγούδια μου και άρχισα να τα φροντίζω όσο καλύτερα μπορώ. Ούτε ευθύνη νιώθω μεγαλύτερη. Νιώθω πως μου αρέσει να εκφράζομαι μέσα από την μουσική μου. Και θέλω να συνεχίσω να το κάνω στο μέλλον. Γιατί έτσι ισορροπώ! Σε κάθε περίπτωση το να ακούς ανθρώπους που θαυμάζεις να βάζουν πνοή και ήχο στη δημιουργία σου είναι συγκινητικό!
– Πιστεύεις ότι σήμερα οι άνθρωποι ακούν τραγούδια ή ψάχνουν αφορμές να νιώσουν ότι ανήκουν κάπου;
Την ιδιότητα του ανήκειν την έχει ο άνθρωπος από τις καταβολές του. Αυτό έκανε τον Σάπιενς να επικρατήσει. Και η ικανότητα να αφηγείται. Οι άνθρωποι ακούν τραγούδια για πολλούς λόγους. Αυτό που εύχομαι είναι ο καθένας να είναι αληθινός σε όλες του τις εκφάνσεις. Να ακούει πραγματικά και ουσιαστικά αυτά που αγαπάει!
– Έχεις ασχοληθεί με τα παραμύθια όσο λίγοι μουσικοί της γενιάς σου. Τι μπορούν να πουν σήμερα τα παραμύθια σε έναν κόσμο αλγορίθμων και scrolling;
Είναι τεράστιο κεφάλαιο το παραμύθι. Αγαπούσα πάντα τα βιβλία και τις ιστορίες. Όπως και η μουσική είναι ένας τρόπος να ξεφεύγω, να ταξιδεύω, να ηρεμώ. Άρχισα να ασχολούμαι δημιουργικά με το Παραμύθι όταν γεννήθηκε η κόρη μου. Με την πρόφαση να της τραγουδήσω και να της πω παραμύθια με έναν διαφορετικό τρόπο. Και στην πορεία έγινε όλο αυτό ένα απίστευτο ταξίδι αυτογνωσίας και ενδοσκόπησης, αλλά και επικοινωνίας με τη Λένα και την Κατερίνα που φτιάξαμε μαζί τις Παραμυθολαλίτσες και δημιουργήσαμε το Φεστιβάλ Παραμυθιού Παραμυθία στις Σέρρες. Παλεύουμε με την ευχή να είναι οι άνθρωποι δημιουργικοί και να μην χαθούν στην άβυσσο του scrolling. Είναι το σημερινό «κακό» των παραμυθιών. Ο σύγχρονος λύκος! Τί; Όχι; Το παραμύθι είναι αυτό που λέει και η λέξη. Παρηγοριά. Σου μιλάει για ιστορίες άλλων και σε αγκαλιάζει βαθιά. Ταυτίζεσαι με πτυχές ηρώων και καταστάσεις και αν κοιμηθείς γλυκά στο άκουσμά τους, ίσως μάθεις κάτι για σένα. Κάτι που ήδη ξέρεις. Με καταλαβαίνεις;
– Ποιο παραμύθι θεωρείς πιο πολιτικό απ’ ό,τι φαίνεται;
Όλα τα παραμύθια όπως και όλα τα ανθρώπινα δημιουργήματα και οι πράξεις είναι θέσεις πολιτικές. Τα δημιουργούν άνθρωποι που ζουν στην Πολιτεία. Μου αρέσει πάρα πολύ ο σύγχρονος συγγραφέας παραμυθιών και εικαστικός ο Oliver Jeffers. Το παραμύθι του «η τύχη του Φάουστο» είναι ένα βαθιά πολιτικό και δυνατό παραμύθι για μικρούς και μεγάλους. Με ενέπνευσε τόσο που έγραψα τραγούδι εμπνευσμένο μέσα από τις Παραμυθολαλίτσες αρχικά αλλά μετά το έβαλα στον τελευταίο μου δίσκο. Μιλάει για την αλαζονεία του ανθρώπου απέναντι στην φύση. Αλλά ταυτόχρονα και για την φύση του ανθρώπου. Υπέροχο!
– Τα παραμύθια λένε πάντα ότι το καλό νικά. Η ζωή σου το έχει επιβεβαιώσει;
Τα παραμύθια οδηγούν στην ολοκλήρωση. Όχι στην νίκη του καλού. Τα λαϊκά παραμύθια είναι παραμύθια ενηλικίωσης και οδηγούν στην αυτοπραγμάτωση. Δεν μου επιβεβαιώνει κάτι η ζωή. Δεν είναι δίκαιη ή άδικη. Απλώς είναι. Είναι Ζωή! Σε αυτό το φωτεινό διάστημα, είμαστε καταδικασμένοι ελεύθεροι. Αυτό είναι τόσο εύκολο και ταυτόχρονα τόσο δύσκολο να το συνειδητοποιήσουμε και να το μετουσιώσουμε σε πράξη. Δεν επιβεβαιώνει τίποτα η ζωή γιατί δεν είναι ξεχωριστό κομμάτι από τον καθένα. Ο καθένας φροντίζει τον κόσμο του που τον δημιουργεί μόνος του. Και πολλοί τέτοιο μόνοι φτιάχνουν την Παρέα για την οποία μιλάμε!
– Η ευαισθησία σήμερα αντιμετωπίζεται σαν δύναμη ή σαν αδυναμία;
Στο τραγούδι μου το «Πληγωμένο λιοντάρι» λέω:
«Σήκω ψυχή μου και πάρε ανάσα
Τον εαυτό σου κάνε αγκαλιά
Ήρθε η ώρα να καταλάβεις
Η ευαισθησία (η αδυναμία) πως νικά».
Λοιπόν. Αυτό το πιστεύω. Δεν έχει σημασία πώς αντιμετωπίζεται κάτι. Σημασία έχει πώς το αντιμετωπίζεις εσύ.
– Στα τραγούδια σου υπάρχει έντονα η έννοια της αποδοχής και της ενσυναίσθησης. Αυτό είναι προσωπική ανάγκη ή πολιτική θέση;
Ξεκάθαρη θέση και στάση ζωής. Και ευχή. Και αγώνας να φτάνω αυτόν τον πήχη. Βιώνω και χαίρομαι πώς ομορφαίνουν όλα μέσα από αυτή την στάση.
– Ποια κουβέντα μαθητή σου δεν ξέχασες ποτέ;
Είχα έναν μαθητή πριν χρόνια που είχε επιλεκτική αλαλία. Πού σημαίνει ότι για να μιλήσει πρέπει να νιώσει ασφάλεια και οικειότητα. Δεν μιλούσε σε κανέναν. Και ένα πρωί έρχεται και από το πουθενά ακούω μια αλάνικη φωνή να μου λέει «πού σαι ρε Λεττεράρα! Βγάλε να παίξουμε πενιές να γουστάρουμε!». Αυτό. Και το πρώτο σ’ αγαπώ από μια μικρή μαθήτρια πρώτης δημοτικού τις πρώτες μέρες που μπήκα στα σχολεία σαν εκπαιδευτικός…
– Υπάρχει πολιτιστική αλαζονεία του κέντρου απέναντι στην περιφέρεια;
Υπάρχουν παντού δημιουργικοί και μη δημιουργικοί άνθρωποι. Ίσως η Περιφέρεια, η επαρχία, να σε βάζει να αγωνιστείς πιο έντονα για να καταφέρεις πράγματα. Αυτού είναι μεν λυπηρό γιατί θέλει κόπο, από την άλλη αυτή η αδυναμία οδηγεί στην δύναμη του να φτιάχνεις τα πράγματα μόνος σου όπως μπορείς, με ό,τι μέσο έχεις!
– Πιστεύεις ότι οι άνθρωποι σήμερα ξέρουν ακόμα να ανήκουν κάπου χωρίς να φωτογραφίζονται μέσα σε αυτό;
Υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν να ανήκουν ουσιαστικά. Υπάρχουν άνθρωποι που αγωνίζομαι να ανήκουν. Υπάρχουν άλλοι που δεν μπορούν ή δεν θέλουν. Για να μάθεις να ανήκεις ουσιαστικά κάπου, χρειάζεται πρώτα από όλα να μάθεις να ανήκεις στον εαυτό σου. Να γίνεσαι εσύ και να δίνεσαι ολόκληρος! Είναι αγώνας και στάση ζωής. Το ζήτημα είναι να βαδίζουμε τον δρόμο μας. Μόνοι και Παρέα ταυτόχρονα!
